III FSK 459/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia NSA Wojciech Stachurski (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Krzysztof Przasnyski, po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej "F." sp. z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 października 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 605/23 w sprawie ze skargi "F." sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 27 grudnia 2022 r., nr 1401-IEE1.711.1.274.2022.3.MK w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną.

1. Wyrok sądu pierwszej instancji. Wyrokiem z 26 października 2023 r., III SA/Wa 605/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę "F." sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: ,,Spółka") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 27 grudnia 2022 r., nr 1401-IEE1.711.1.274.2022.3.MK, w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych. Z uzasadnienia wyroku wynika, że postanowieniem z 30 września 2022 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego Warszawa – Mokotów, działając na podstawie art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 z późn. zm.; dalej: ,,u.p.e.a."), umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec Spółki na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Naczelnika Mazowieckiego Urzędu Skarbowego w Warszawie, obejmujących należności z tytułu podatku od towarów i usług oraz podatku dochodowego od osób prawnych w łącznej kwocie należności głównej 2.231.906,00 zł oraz odsetek za zwłokę w kwocie 63.124,90 zł. Powodem umorzenia postępowania egzekucyjnego był brak majątku, z którego możliwe byłoby wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne. Postanowieniem z 27 grudnia 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że działanie organu egzekucyjnego zostało podjęte w ramach przysługujących mu uprawnień, a zaistnienie okoliczności warunkujących zastosowanie art. 59 § 2 u.p.e.a. zostało należycie wykazane. Sąd stwierdził, że w zaskarżonym postanowieniu szczegółowo zrelacjonowano podejmowane w toku postępowania egzekucyjnego czynności. Z pozyskanych przez organ informacji wynikało, że Spółka - poza majątkiem do którego skierowano już egzekucję - nie dysponuje innymi jego składnikami. Organ przeanalizował również wysokość kwot pozyskiwanych w toku egzekucji w relacji do kosztów egzekucyjnych oraz należności objętej siedmioma tytułami wykonawczymi. Zdaniem sądu, przedstawioną argumentację należało uznać za wystarczającą do umorzenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o art. 59 § 2 u.p.e.a. Sąd nie podzielił tym samym zarzutów skargi dotyczących niewykazania podstaw do zastosowania w tej sprawie art. 59 § 2 u.p.e.a. Wyrok wraz z uzasadnieniem, a także inne powoływane w dalszej części orzeczenia sądów administracyjnych, są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl). 2. Skarga kasacyjna. Skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji złożył pełnomocnik Spółki. Zaskarżonemu w całości wyrokowi, zarzucił na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., dalej "p.p.s.a.") naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 59 § 2 u.p.e.a., poprzez uznanie przez sąd pierwszej instancji, że w przedmiotowej sprawie prowadzonej wobec Spółki organy prawidłowo przyjęły, że wystąpiły przesłanki do umorzenia postępowania określone w art. 59 § 2 u.p.e.a., tj. że koszty egzekucji byłyby wyższe od kwoty możliwej do wyegzekwowania; 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 59 § 2 u.p.e.a. w związku z art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775; dalej: "k.p.a.") w związku z art. 18 u.p.e.a., poprzez błędnie uznanie, przez sąd I instancji, że organy w sposób należyty przeprowadziły postępowanie, podczas gdy brak było dokładnego zbadania i rozważenia okoliczności przedmiotowej sprawy, w szczególności z uwagi na brak stosownej kalkulacji będącej wymaganą podstawą stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, co doprowadziło również do naruszenia przez organy zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. W oparciu o te zarzuty pełnomocnik Spółki wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz o zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Organ nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna podlega oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu biorąc pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.), nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku. W tej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.), a zarzuty skargi kasacyjnej są niezasadne. Zarzuty kasacyjne zmierzają do podważenia stanowiska sądu pierwszej instancji co do prawidłowego zastosowania przez organ egzekucyjny art. 59 § 2 u.p.e.a. Przepis stanowi, że postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku, gdy dalsza egzekucja administracyjna będzie bezskuteczna z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne. Umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. wymaga zatem stwierdzenia, że zobowiązany nie posiada majątku lub takiego źródła dochodów, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych w kwocie przewyższającej koszty egzekucyjne. W orzecznictwie wskazuje się, że to organowi egzekucyjnemu ustawa pozostawiła ocenę "perspektyw" wszczętego postępowania egzekucyjnego i wybór: prowadzenie egzekucji lub umorzenie postępowania. Użycie przez ustawodawcę w art. 59 § 2 u.p.e.a. zwrotu "może być umorzone" oznacza, że po stronie organu nie istnieje obowiązek umorzenia postępowania egzekucyjnego, ale tylko uprawnienie do jego umorzenia, którego warunkiem jest stwierdzenie, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (zob. np. wyrok NSA z 28 września 2023 r., III FSK 476/23). W piśmiennictwie zwraca się jednak uwagę, że choć umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. pozostaje zależne od uznania organu egzekucyjnego, to jednak organ powinien kierować się dyrektywą celowości postępowania egzekucyjnego. W związku z tym ustalenie, że zobowiązany nie posiada majątku, w stosunku do którego możliwa byłaby egzekucja, powinno skutkować umorzeniem postępowania egzekucyjnego. Rozwiązanie to chroni wierzyciela przed ponoszeniem kosztów egzekucyjnych, jeżeli nie mogą one być ściągnięte od zobowiązanego (zob. P. Pietrasz – komentarz do art. 59 u.p.e.a. [w:] D. R. Kijowski [red.], Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2015). Wskazuje się również, że rozstrzygnięcie o umorzeniu lub odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego musi być poprzedzone przeprowadzeniem przez organ egzekucyjny postępowania wyjaśniającego, spełniającego wymagania określone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. (zob. P. M. Przybysz – komentarz do art. 59 u.p.e.a. [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, LEX/el. 2023). W tej sprawie sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec Spółki, jako spełniające przesłanki z art. 59 § 2 u.p.e.a. Należy zgodzić się z WSA w Warszawie, że organ szczegółowo zrelacjonował podejmowane w toku postępowania egzekucyjnego czynności, opisując zastosowane środki egzekucyjne (wielokrotne zajęcia rachunków bankowych i innych wierzytelności Spółki) oraz działania mające na celu ustalenie składników majątkowych Spółki (sprawdzenie danych ujawnionych w odpowiednich rejestrach). Z pozyskanych informacji wynikało, że Spółka - poza majątkiem do którego skierowano już egzekucję - nie dysponuje innymi jego składnikami. W toku postępowania egzekucyjnego uzyskano łącznie sumę 101.710,02 zł, a wpływy od stycznia do września 2022 r. kształtowały się na poziomie 43.652,75 zł. Kwoty te miały niewielką wartość na tle egzekwowanej należności (przekraczającej 2 mln zł plus odsetki) i kosztów egzekucyjnych. Istotna jest także informacja, że Spółka zaprzestała faktycznie prowadzenia działalności gospodarczej. Od sierpnia 2022 r. nie wystąpiły po stronie Spółki żadne transakcje potwierdzające świadczenie przez nią usług, zaś dokonane zakupy od stycznia do września 2022 r. wyniosły łącznie 19.721,57 zł i w znacznej części dotyczyły rozliczeń bieżących z podmiotami świadczącymi usługi telekomunikacyjne oraz usługi przesyłania/dystrybucji energii elektrycznej. Organ egzekucyjny przedstawił przy tym stosowną kalkulację wydatków egzekucyjnych, wskazując na czynności generujące obciążenia finansowe, polegające na dokonywaniu zajęć, kierowaniu wniosków i zapytań do instytucji publicznych oraz wiążącą się z tym konieczność wysyłania korespondencji za pośrednictwem operatora pocztowego (doprecyzowano koszty przesyłek). Zwrócił też uwagę na ponoszone przez pracodawcę koszty obsługi postępowania egzekucyjnego przez pracownika urzędu. W tych okolicznościach organ egzekucyjny zasadnie stwierdził, że prowadzenie dalszej egzekucji będzie bezcelowe, a sąd pierwszej instancji słusznie to stanowisko zaaprobował. W skardze kasacyjnej brakuje przekonujących argumentów, które podważałyby tę ocenę. Uzasadnienie zarzutów kasacyjnych w dużej części sprowadza się do przywołania podglądów orzecznictwa na temat rozumienia art. 59 § 2 u.p.e.a. w zakresie warunków jakie powinny być spełnione do umorzenia postępowania egzekucyjnego na tej podstawie prawnej, jednak bez odniesienia ich do okoliczności faktycznych przedmiotowej sprawy. Autor skargi kasacyjnej w istocie nie podjął polemiki z ustaleniami organów w kwestii skuteczności, a w zasadzie bezskuteczności, egzekucji prowadzonej wobec Spółki, w tym wielkości uzyskanej kwoty w stosunku do wielkości egzekwowanych należności oraz do kosztów egzekucyjnych. Jedyne argumenty skargi kasacyjnej, odnoszące się do realiów przedmiotowej sprawy, dotyczą tego, że organ pierwszej instancji umorzył postępowanie egzekucyjne tylko w zakresie niektórych tytułów wykonawczych, a w odniesieniu do innych będzie kontynuował egzekucję. Ponadto Spółka cały czas istnieje, prowadzi działalność, jest wpisana do rejestru podatników podatku VAT jako czynny podatnik. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe nie podważa jednak stanowiska organów oraz sądu pierwszej instancji. Sam fakt prowadzenia wobec Spółki egzekucji na podstawie innych tytułów wykonawczych, nie oznacza wadliwości postanowienia u umorzeniu postępowania egzekucyjnego w niniejszej sprawie. W tej sprawie organy wykazały istnienie przesłanek wynikających z art. 59 § 2 u.p.e.a. Poza granicami tej sprawy leży natomiast ocena prowadzenia egzekucji na podstawie innych tytułów wykonawczych. Podobnie sam fakt istnienia Spółki, w tym figurowania w rejestrze VAT, nie podważa ustaleń organów co do bezskuteczności egzekucji. Organy wykazały bowiem, że Spółka nie posiada majątku lub źródła dochodu, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne. Z tych wszystkich względów niezasadne są zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 59 § 2 u.p.e.a., a także zarzu dotyczący naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 59 § 2 u.p.e.a. w zw. z art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. SWSA (del.) Krzysztof Przasnyski SNSA Dominik Gajewski SNSA Wojciech Stachurski