III FSK 4491/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia NSA Bogusław Woźniak (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 lutego 2021 r. sygn. akt I SA/Kr 1257/20 w sprawie ze skargi J.S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 29 września 2020 r. nr 1201-IEE.711.1.130.2020.3.M w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od J.S. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 11 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 1257/20 oddalił skargę J.S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z 29 września 2020 r., nr 1201-IEE.711.1.130.2020.3.MB w przedmiocie zarzutów na postępowanie egzekucyjne. Jako podstawę prawną orzeczenia Sąd I instancji wskazał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – dalej jako: "P.p.s.a." Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wywiódł J.S. wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oraz o zwrot kosztów postępowania wg. norm prawem przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: I. naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 133 § 1 i art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 29 § 1 i § 2 pkt 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.) – dalej jako: "u.p.e.a." poprzez nieuchylenie przez Sąd zaskarżonego postanowienia i uznanie, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, b) art. 134 § 1 w zw. z art. 141 § 4 i w zw. z art. 133 § 1 P.p.s.a, oraz w zw. z art. 29 § 1 i § 2 pkt 3 i w zw. z art. 27 § 1 u.p.e.a., poprzez niezbadanie przez Sąd w pełnym zakresie zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia w wyniku czego Sąd nie dostrzegł, że wskazanie w tytule wykonawczym błędnego adresu zamieszkania skarżącego mogło mieć wpływ na dopuszczalność prowadzenia egzekucji administracyjnej, c) art. 134 § 1 w zw. art. 141 § 4 w zw. z art. 133 § 1 P.p.s.a. oraz w zw. art. 29 § 1 i § 2 pkt 3 i w zw. z art. 27 § 1 u.p.e.a., poprzez niezbadanie przez Sąd w pełnym zakresie zgodności zaskarżonego postanowienia i nie zastosowanie art. 29 § 1 u.p.e.a. w wyniku czego Sąd uznał za "oczywistą omyłkę" niemającą wpływu na możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego błąd polegający na zaznaczeniu przez organ egzekucyjny punktu 2 w pozycji 3 tytułu egzekucyjnego, co mogło mieć wpływ na dopuszczalność prowadzenia egzekucji administracyjnej. II. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a., polegające na: a) niezastosowaniu art. 29 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 29 § 2 pkt 3 i w zw. z art. 27 § 1 u.p.e.a. w wyniku czego Sąd nie dostrzegł, że konsekwencją braku wskazania w tytule wykonawczym właściwego adresu skarżącego jest niemożność wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego oraz ma wpływ na dopuszczalność prowadzenia egzekucji administracyjnej, b) błędnym zastosowaniu art. 29 § 1 w zw. z art. 29 § 2 pkt 3 i w zw. z art. 27 § 1 u.p.e.a. w wyniku czego Sąd uznał za "oczywistą omyłką" niemającą wpływu na możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego błąd polegający na zaznaczeniu przez organ egzekucyjny punktu 2 w pozycji 3 tytułu egzekucyjnego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania kasacyjnego z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zarządzeniem Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej NSA, działając na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), z uwagi na konieczność jej rozpatrzenia bez zbędnej zwłoki oraz brak możliwości technicznych przeprowadzenia w krótkim terminie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, zadecydował o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne. Strony, po otrzymaniu informacji o posiedzeniu niejawnym i podstawach jego zarządzenia, nie wnosiły zastrzeżeń do takiego trybu rozpoznania sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, zatem podlega oddaleniu. Istota podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów sprowadza się do dwóch kwestii, które zdaniem skarżącego zostały wadliwie ocenione przez Sąd I instancji, w konsekwencji czego Sąd ten nie uchylił zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie. Zdaniem skarżącego wskazanie w tytule wykonawczym błędnego adresu oraz błąd polegający na zaznaczeniu przez organ egzekucyjny pkt 2 w poz. 3 tytułu egzekucyjnego mogło mieć wpływ na dopuszczalność prowadzenia egzekucji administracyjnej. Zgodnie z art. 29 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Stosownie do art. 29 § 2 pkt 3 u.p.e.a. organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji i zawiadamia wierzyciela o przyczynach nieprzystąpienia do egzekucji, jeżeli tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że zarzut dotyczący braku wskazania aktualnego adresu zobowiązanego w tytule wykonawczym nie jest usprawiedliwiony. Należy w tym zakresie wyjaśnić, że wskazany w tytule wykonawczym adres zobowiązanego nie musi być jego aktualnym adresem miejsca zamieszkania lub siedziby. Wystarczające jest wskazanie ostatniego znanego wierzycielowi adresu miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego. Wierzyciel nie musi zatem przed wystawieniem tytułu wykonawczego ustalić aktualnego adresu. Należy dodać, że z mocy art. 36 § 3 pkt 1 u.p.e.a. na zobowiązanym po doręczeniu mu upomnienia ciąży obowiązek niezwłocznego zawiadomienia wierzyciela o zmianie adresu miejsca zamieszkania lub siedziby, chyba że zobowiązany wykonał w całości obowiązek. Podobnie zobowiązany po doręczeniu mu odpisu tytułu wykonawczego musi z mocy art. 36 § 3 pkt 2 u.p.e.a. niezwłocznie zawiadomić organ egzekucyjny o zmianie adresu miejsca zamieszkania lub siedziby, chyba że zobowiązany wykonał w całości obowiązek (zob. P. M. Przybysz, art. 27 (w:) Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, LEX/el. 2023). Analizując okoliczności sprawy, Sąd I instancji prawidłowo doszedł do przekonania, że postępowanie organu było prawidłowe. Zgodnie z przepisami bowiem organ wskazał w tytule wykonawczym ostatni znany mu adres miejsca zamieszkania skarżącego, natomiast przesyłkę skierował na adres, pod którym zobowiązany przebywał. Przesyłka zawierająca tytuły wykonawcze została skutecznie doręczona, co nie jest kwestionowane w sprawie, a strona się z nią zapoznała, czego dowodem są chociażby złożone przez nią środki zaskarżenia, wprost odwołujące się do przedmiotowych tytułów wykonawczych. W zakresie nieprawidłowego zaznaczenia w tytule wykonawczym pkt 2 w pozycji 3 Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że nie jest kwestionowane, że w tytule wykonawczym o nr SM/1591/13 zaznaczono Rodzaj dokumentu: zmieniony tytuł wykonawczy. Zmieniony tytuł wykonawczy został określony w art. 28b § 1 u.p.e.a w ten sposób, że jeżeli w trakcie postępowania egzekucyjnego zostanie wydana decyzja, postanowienie lub inne orzeczenie określające lub ustalające inną wysokość należności pieniężnej niż objęta tytułem wykonawczym albo zostanie złożona korekta dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1, powodująca zwiększenie wysokości należności pieniężnej, wierzyciel niezwłocznie sporządza zmieniony tytuł wykonawczy. Zatem warunkiem koniecznym wystawienia zmienionego tytuły wykonawczego jest zaistnienie jednej z okoliczności wymienionych w powołanym wyżej przepisie art. 28b § 1 u.p.e.a. Jednocześnie, z akt sprawy wynika, że w toku niniejszego postępowania egzekucyjnego nie zaistniała tego rodzaju okoliczność. Dokonując oceny zarzutu skargi kasacyjnej formułowanego w analizowanym obszarze należy zauważyć, że błąd w treści tytułu wykonawczego, musi być analizowany w aspekcie formalnej prawidłowości tytułu wykonawczego wyznaczanej przez art. 27 u.p.e.a., który określa jaki element powinien on zawierać, oraz w aspekcie art. 33 pkt 10 u.p.e.a., który stanowi, że przedmiotem zarzutu może być niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27. Przy czym w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, ze względu na brak zgłoszenia zarzutu z art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. w zawitym terminie 7 dni, uchybienie to może być rozpatrywane tylko w kontekście art. 29 § 1, a więc dopuszczalności egzekucji administracyjnej, którą organ egzekucyjny bierze pod rozwagę z urzędu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego ocena stwierdzonego uchybienia nie może sprowadzać się do konstatacji, że nastąpiła oczywista omyłka, skoro przepisy nie przewidują trybu ewentualnej konwalidacji takiej omyłki, zaś formalna poprawność tytułu wykonawczego stanowi jeden z zarzutów prowadzących do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Odwołanie się w tym kontekście do bliżej nie sprecyzowanego pojęcia oczywistej omyłki mogłoby w sposób istotny naruszać uprawnienia zobowiązanego. Niemniej, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przyjęcie poglądu, że każda, nawet drobna usterka formalna, dotycząca składników treści tytułu wykonawczego, uzasadnia zawsze uwzględnienie skargi zobowiązanego, byłby podejściem skrajnie formalistycznym, pozbawionym umocowania w treści przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2011 r., sygn. akt II FSK 1842/09, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 12 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Lu 1352/13; dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wymogi formalne tytułu wykonawczego wynikające z art. 27 § 1 u.p.e.a. nie są przewidziane same dla siebie, ale w określonym celu. Tym celem jest zagwarantowanie zobowiązanemu, że zostanie wyegzekwowany obowiązek, do którego wykonania strona jest rzeczywiście zobowiązana na podstawie decyzji organu. Wobec tego naruszenie wymogów formalnych tytułu wykonawczego, aby stanowiło podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego, musi przełożyć się na niebezpieczeństwo wyegzekwowania obowiązku, który nie obciąża zobowiązanego. Dopiero taki brak formalny tytułu wykonawczego, który tę gwarancję istotnie narusza, należy postrzegać w kategorii przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 września 2017 r. sygn. akt II FSK 2222/15). Zarzuty wadliwości postępowania egzekucyjnego oparte na niespełniającym wymogów formalnych tytule wykonawczym należy więc oceniać przez pryzmat wypełnienia funkcji gwarancyjnej oraz pewności co do tego, czy wyegzekwowana zostanie faktycznie obciążająca zobowiązanego kwota. Może bowiem zdarzyć się sytuacja, w której dostrzegalne są pewne braki bądź niedokładności tytułu wykonawczego, jednak ich nieistotność nie zagraża naruszeniu zasad legalizmu i prowadzenia przez organy postępowania w sposób budzący zaufanie (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 października 2018 r. sygn. akt II FSK 2388/16). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w kontekście niekwestionowanego stanu faktycznego należy uznać, że wadliwe wskazanie w tytule wykonawczym w pozycji 3 pkt 2 zamiast pkt 1 nie może być identyfikowane jako podważające dopuszczalność egzekucji administracyjnej. Nie może także uzasadniać odstąpienia przez organ egzekucyjny od przystąpienia do egzekucji, skoro wadliwość ta pozostaje bez wpływu na zidentyfikowanie podmiotu i przedmiotu postępowania egzekucyjnego. W świetle powyższych rozważań Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, zgodnie z art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.). O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 oraz art. 209 ww. ustawy. sędzia NSA Bogusław Woźniak sędzia NSA Jolanta Sokołowska sędzia NSA Paweł Borszowski