III FSK 442/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Rudowski, Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku J. O. o wyłączenie sędziego NSA D. M., sędziego NSA Anny Dalkowskiej i sędziego NSA Jacka Pruszyńskiego w sprawie ze skargi kasacyjnej J. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I SA/Kr 353/23 w sprawie ze skargi J. O. przy udziale B. G., M. O., M. O. (1), K. D., G. P., M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 27 stycznia 2023 r., nr SKO.Oś/4170/208/2022 w przedmiocie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi postanawia 1) oddalić wniosek o wyłączenie sędziego NSA Anny Dalkowskiej i sędziego NSA Jacka Pruszyńskiego; 2) odrzucić wniosek o wyłączenie sędziego NSA D. M.

W wyroku z dnia 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I SA/Kr 353/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej: "WSA", "Sąd I instancji") oddalił skargę J. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie (dalej: "SKO", "Organ") z dnia 27 stycznia 2023 r., nr SKO.Oś/4170/208/2022 w przedmiocie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku skierowaną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego. Zarządzeniem z 28 kwietnia 2025 r. Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego wyznaczył skład orzekający do rozpoznania sprawy na rozprawie, w dniu 17 lipca 2025 r., w osobach przewodniczącego sędziego NSA Jacka Brolika oraz sędziów: NSA Anny Dalkowskiej (sprawozdawca) i Dominika Gajewskiego. Jako sędzia zastępca wyznaczony został sędzia NSA Jacek Pruszyński. W piśmie z 3 czerwca 2025 r. Strona wniosła o wyłączenie sędziego NSA D. M., sędziego NSA Anny Dalkowskiej i sędziego NSA Jacka Pruszyńskiego od orzekania w sprawie na podstawie art. 19 i art. 20 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a."). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dotyczące wyłączenia sędziego (art. 18 - 24 p.p.s.a.) przewidują wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy z mocy samej ustawy (art. 18 p.p.s.a.) oraz wyłączenie przez sąd - na żądanie sędziego lub na wniosek strony (art. 19 p.p.s.a.). Zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego. Przy czym, stosownie do art. 20 przywołanej ustawy, to strona składająca wniosek obowiązana jest wskazać oraz uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. W myśl art. 193 p.p.s.a. przepisy te mają odpowiednie zastosowanie w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. zostało poddane innym rygorom, gdy z żądaniem wyłączenia występuje sędzia i innym, gdy z wnioskiem występuje strona. Art. 19 p.p.s.a. przewiduje różne formy dla wyrażenia woli przez sędziego i przez stronę. Mianowicie sędzia zgłasza "żądanie" wyłączenia od rozpoznania sprawy, natomiast strona "wniosek". Poza tym w myśl art. 20 p.p.s.a. wniosek o wyłączenie sędziego, zgłoszony przez stronę, powinien zawierać "przyczyny uprawdopodobniające" wyłączenie (§ 1 i § 2). Natomiast, zgodnie z art. 21 p.p.s.a., po stronie sędziego istnieje jedynie obowiązek "zawiadomienia" o zachodzącej "podstawie wyłączenia" (M. Romańska [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, red. T. Woś, Warszawa 2016, art. 22). Wskazane różnice terminologiczne pozwalają zatem na spostrzeżenie, że z woli ustawodawcy wniosek strony został poddany surowszym wymaganiom, niż wniosek ("żądanie") sędziego. Dalsza różnica w sytuacji strony zgłaszającej wniosek o wyłączenie sędziego i sędziego zgłaszającego takie żądanie wynika z art. 22 § 2 p.p.s.a. Przepis ten przewiduje, że gdy wniosek o wyłączenie pochodzi od strony, sąd wydaje postanowienie "po złożeniu wyjaśnienia przez sędziego, którego wniosek dotyczy", natomiast gdy z inicjatywą wyłączenia występuje sędzia, przepisy nie przewidują takiego warunku, nakładając na sędziego jedynie obowiązek "zawiadomienia" o zachodzącej podstawie wyłączenia (art. 21). (por. postanowienie SN z dnia 7 września 1994 r., sygn. akt I PO 10/94, OSNAP 1995, nr 4, poz. 56). Przyjmuje się, że strona, domagając się wyłączenia sędziego od udziału w jego sprawie, winna wskazać rozsądny, zobiektywizowany powód, zdatny wzbudzić realne - również dla obiektywnego obserwatora - wątpliwości co do bezstronności danego sędziego. Jednocześnie zwraca się uwagę, że instytucja wyłączenia sędziego jest istotną gwarancją procesową mającą zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej określonych związków z rozpoznawaną sprawą. Winna zapewniać obiektywizm sądu, nie może natomiast służyć do odsuwania od prowadzenia postępowania sędziów, których strona w sposób subiektywny uznaje za nieodpowiednich z punktu widzenia swoich interesów. W konsekwencji, instytucja wyłączenia sędziego nie może służyć umożliwianiu stronie wybierania składów sędziowskich według subiektywnego odczucia. Zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego, przy czym stosownie do art. 20 p.p.s.a., to na stronie składającej wniosek spoczywa ciężar wskazania i uprawdopodobnienia przyczyny wyłączenia. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazane we wniosku Strony o wyłączenie wskazanych sędziów okoliczności, nie mogły być wystarczające dla jego uwzględnienia, ponieważ żądanie nie zawiera argumentacji, która podważałaby wiarygodność złożonych przez sędziów oświadczeń. Skarżący przywołał poglądy orzecznictwa dotyczące braku gwarantowania przez obecną Krajową Radę Sądownictwa niezależności od organów władzy wykonawczej i władzy ustawodawczej w procedurze powoływania sędziów, przy czym – nie wypowiadając się co do trafności stanowiska wyrażonego w przywołanych we wniosku orzeczeniach – należy zwrócić uwagę, że w poddanym ocenie przypadku uzasadnienie wniosku nie może być ogólnikowe, lecz winno odnosić się w sposób konkretny i zindywidualizowany do osoby sędziego, którego dotyczy wniosek o wyłączenie. Poglądy wyrażane w orzecznictwie na temat braku niezależności Krajowej Rady Sądownictwa nie mogą stanowić podstawy do oceny wskazującej na niespełnienie przez konkretnego sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności, kwalifikujących do jego wyłączenia. Przywołanie tych argumentów, bez powiązania z okolicznościami dotyczącymi konkretnego sędziego, nie może zostać uznane za skuteczne uzasadnienie żądania jego wyłączenia. W uchwale składu siedmiu sędziów NSA z 3 kwietnia 2023 r., I FPS 3/22, sformułowana została teza, że zakres przedmiotowy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267, dalej: "p.u.s.a."). Wniosek Strony o wyłączenie sędziów NSA Anny Dalkowskiej i sędziego NSA Jacka Pruszyńskiego, ze względu na jego treść i wskazane w nim przesłanki wyłączenia, mógłby być traktowany jako wniosek o zbadanie spełnienia przez sędziów wymogów niezawisłości i bezstronności w trybie art. 5a p.u.s.a. Brak jednak tego przepisu w złożonym wniosku. W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie występują przesłanki do wyłączenia sędziego NSA Anny Dalkowskiej i sędziego NSA Jacka Pruszyńskiego od orzekania w niniejszej sprawie na wniosek sędziego (art. 19 p.p.s.a.), toteż orzekł, jak w pkt. 1 sentencji orzeczenia, za podstawę przyjmując art. 22 § 1 i 2 w związku z art. 193 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje również, że w składzie wyznaczonym do rozpoznania wniesionej przez Stronę skargi kasacyjnej, znajduje się sędzia NSA Dominik Gajewski, nie zaś – jak wskazuje Skarżący – sędzia NSA D. M. Stąd wniosek o wyłączenie sędziego NSA D. M., jako bezprzedmiotowy, należało odrzucić, o czym Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 22 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 193 p.p.s.a.