III FSK 4330/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Stachurski, Sędzia NSA Stanisław Bogucki (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Mirella Łent, po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. [...] S.A. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 27 kwietnia 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 123/21 w sprawie ze skargi M. [...] S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 5 stycznia 2021 r., nr 0401-IEE.711.300.2020.3 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od M. [...] S.A. z siedzibą w W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

1. Wyrokiem z 27.04.2021 r. o sygn. I SA/Bd 123/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę M. [...] S.A. z siedzibą w W. (dalej: skarżąca) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z 5.01.2021 r., nr 0401-IEE.711.300.2020.3, wydane w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych. Jako podstawę prawną powołano art. 151 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Wyrok (podobnie jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Stanowiska stron w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. 2.1. Skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Bydgoszczy do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła skarżąca (reprezentowana przez pełnomocnika – radcę prawnego), która w oparciu o art. 173 § 1 i 2, art. 175 § 1 i art. 177 § 1 p.p.s.a. zaskarżyła ten wyrok w całości. Skarżąca sformułowała wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie sprawy w tym również o uchylenie na podstawie art. 135 p.p.s.a. zaskarżonego postanowienia stwierdzającego, że zażalenie na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. z 28.10.2020 r. w sprawie określenia kwoty nieprzekazanej wierzytelności zostało wniesione z uchybieniem terminu, albo o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Bydgoszczy. Wniosła także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skarżąca zarzuciła naruszenie przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania, tj.: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 58 § ustawy z 14.06.1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.) przez brak uwzględnienia skargi i brak uchylenia zaskarżonego postanowienia w sytuacji, w której Dyrektor IAS wydał postanowienie naruszające art. 58 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 ustawy z 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm., dalej: u.p.e.a.), gdyż odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Naczelnika [...] US w B. z 28.10.2020 r. w sprawie określenia kwoty nieprzekazanej wierzytelności w sytuacji, w której istniały niezależne od skarżącej przesłanki uniemożliwiające złożenie w terminie zażalenia; 2) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 58 § 1 k.p.a. przez zastosowanie tego przepisu i oddalenie skargi w sytuacji, w której Dyrektor IAS wydał postanowienie naruszające art. 58 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., gdyż odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. z 28.10.2020 r. w sprawie określenia kwoty nieprzekazanej wierzytelności w sytuacji, w której istniały niezależne od skarżącej przesłanki uniemożliwiające złożenie w terminie zażalenia. 2.2. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 3.1. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Wbrew zarzutom zawartym w skardze kasacyjnej wyrok WSA w Bydgoszczy odpowiada bowiem prawu i dlatego skarga kasacyjna podlega oddaleniu (art. 184 p.p.s.a.). Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2.03.2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacjach kryzysowych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm., dalej: uCOVID-19) oraz zarządzenia Przewodniczącego Wydziału III Izby Finansowej z 28.12.2023 r. Wymienionym zarządzeniem strony zawiadomiono o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i poinformowano o możliwości uzupełnienia argumentacji w piśmie procesowym, z zachowaniem trybu określonego w art. 66 p.p.s.a. Zarządzenie zostało doręczone skarżącej 8.01.2024 r. natomiast organowi 4.01.2024 r. Żadna ze stron nie uzupełniła stanowiska oraz nie wyraziła sprzeciwu co do zastosowanego trybu rozpoznania sprawy. Zgodnie z art. 15 zzs4 ust. 1 i 3 uCOVID-19, w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany żądaniem strony o przeprowadzenie rozprawy. 3.2. Sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 58 § ust. 1 k.p.a. oraz art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 58 § 1 k.p.a. i art. 18 u.p.e.a., oscylują wokół naruszenia art. 58 § 1 k.p.a. i wskazują enigmatycznie, że istniały niezależne od skarżącej przesłanki uniemożliwiające złożenie w terminie zażalenia. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca wskazała, że przyczyną uchybienia terminu jest wynikająca z epidemii COVID-19 konieczność zapewnienia bezpieczeństwa pracownikom i klientom skarżącego banku, polegająca na wprowadzeniu kwarantanny dokumentów oraz trybu pracy zmianowej i pracy w mniejszych zespołach. Zdaniem skarżącej, wydłużenie czasu obiegu dokumentów ze względu na zmiany w organizacji pracy, podyktowane koniecznością ochrony zdrowia, świadczą o braku winy skarżącej. Uzasadniając swoje stanowisko skarżąca przekonuje, że stan epidemii jest nadzwyczajną okolicznością, gdyż spowodował ograniczenie swobody i tempa działań podmiotów prowadzących działalność gospodarczą oraz instytucji. Stosownie do art. 58 § 1 k.p.a., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy, zaś zgodnie z § 2 ww. artykułu, prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Oznacza to, że według ww. regulacji prawnej termin należy przywrócić, jeżeli łącznie zostaną spełnione następujące przesłanki: strona wystąpi z wnioskiem o przywrócenie terminu; wniosek ten zostanie złożony w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu; jednocześnie z wniesieniem wniosku zostanie dopełniona czynność, dla której określony był termin; strona uprawdopodobni, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Należy podzielić stanowisko WSA w Bydgoszczy, że w rozpatrywanej sprawie nie została spełniona ostatnia z ww. przesłanek z art. 58 § 1 k.p.a., tj. uprawdopodobnienie przez skarżącą, że uchybienie terminu do wniesienia zażalenia nastąpiło bez jej winy. Sama konieczność zachowania procedur wewnętrznych, zaleceń czy też wytycznych, a także tryb pracy zmianowej i praca w mniejszych zespołach, zasadniczo nie powinny wpływać na niezachowanie terminów procesowych, określonych obowiązującymi przepisami prawa. Przedstawiona przez skarżącą argumentacja, mająca uzasadniać przywrócenie terminu, charakteryzuje się dużym stopniem ogólności i w zasadzie sprowadza się do stwierdzenia, że z uwagi na epidemię COVID-19 oraz wprowadzone procedury, obieg dokumentów w spółce uległ wydłużeniu. Skarżąca nie wykazała jednak dlaczego i w jaki konkretnie sposób tzw. kwarantanna prewencyjna dokumentów wpłynęła na niemożność terminowego wniesienia zażalenia. Nie podała ile czasu trwała kwarantanna dokumentów, od kiedy ją wprowadzono, dlaczego wprowadzenie pracy zmianowej uniemożliwiło terminowe wniesienie środka zaskarżenia. Nie było wystarczające samo pobieżne wskazanie funkcjonowania pewnych ograniczeń, a także akcentowanie, że taką nadzwyczajną okolicznością jest stan epidemii, która spowodowała ograniczenie swobody i tempa działań podmiotów prowadzących działalność gospodarczą oraz instytucji. Tym bardziej, że pomiędzy datą doręczenia postanowienia organu egzekucyjnego, tj. 6.11.2020 r., a wskazaną we wniosku o przywrócenie terminu datą, z jaką dłużnik zajętej wierzytelności miał dowiedzieć się o wydanym postanowieniu, tj. 18.11.2020 r. minęło 12 dni, natomiast zażalenie wraz wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia zostało nadane 25.11.2020 r. Bank, będący stroną skarżącą postępowania, dysponujący odpowiednim zapleczem organizacyjnym, jest zobowiązany do szczególnej staranności przy wykonywaniu powierzonych obowiązków. O braku winy w dopełnieniu wymogów procesowych nie mogą stanowić nieprawidłowości organizacyjne tej jednostki oraz zaniedbania jej pracowników. We wniosku o przywrócenie terminu znajduje się natomiast oświadczenie specjalistki bankowej, według którego w dniu 18.11.2020 r., podczas ręcznej weryfikacji dokumentów w systemie bankowym "znalazła" ona postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. z 28.10.2020 r. Skarżąca prowadzi działalność bankową, zastrzeżoną dla podmiotów do tego desygnowanych i profesjonalnie przygotowanych, które na wykonywanie działalności bankowej uzyskały zezwolenie Komisji Nadzoru Finansowego. Należy podzielić argumentację przedstawioną przez Dyrektora IAS w Bydgoszczy, zawartą w odpowiedzi na skargę kasacyjną, że zastrzeżenie działalności bankowej wyłącznie dla banków ma na celu zapewnienie, że działalność ta będzie wykonywana przez podmioty do tego profesjonalnie przygotowane. Banki z racji szczególnej roli w gospodarce, związanej z kumulowaniem strumienia oszczędności i zamienianiem pozyskanych w ten sposób środków w inwestycje rodzaju działalności postrzegane są jako instytucje zaufania publicznego. Z tego też względu trafnie Sąd I instancji uznał, że podmioty gospodarcze, a w szczególności instytucje sektora bankowego, powinny podejmować działania oraz organizować funkcjonowanie jednostki w taki sposób, by nie dochodziło do uchybienia terminom procesowym. Właściwa organizacja pracy oznacza taki sposób ukształtowania regulacji wewnętrznych oraz systemu pracy, który zapewnia możliwość dochowania terminów procesowych określonych powszechnie obowiązującymi przepisami prawa. Nawet wprowadzone w związku z ryzykiem zakażenia wewnętrzne procedury bezpieczeństwa i wytyczne jakimi kieruje się bank, mające wpływ na wydłużony obieg dokumentów w jednostce, nie mogą naruszać zasad dokonywania czynności procesowych określonych przepisami prawa powszechnie obowiązującego. Gdyby skarżąca wprowadziła wewnętrzny akt regulujący okres kwarantanny dokumentów oraz sposób ich obiegu, który nie gwarantuje dochowania terminów procesowych, to świadczyłoby o niedochowaniu staranności, a tym samym o niespełnieniu kryterium braku winy. Ogłoszony na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 obowiązuje od dnia 20.03.2020 r., natomiast postanowienie Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w Bydgoszczy z 28.10.2020 r. doręczono skarżącej w dniu 6.11.2020 r. Od marca do listopada skarżąca miała czas, żeby zaplanować i dostosować organizację pracy do stanu epidemii COVID-19, tak aby dotrzymywać terminów procesowych. W tym kontekście, trwająca od marca 2020 r. epidemia nie jest - wbrew stanowisku skarżącej - stanem nagłym i niespodziewanym. Argumentacja skarżącej w tym zakresie jest też nieprzekonująca z tego względu, że od wpływu korespondencji do jednostki banku do jej przekazania do właściwego departamentu upłynęło aż 12 dni. Tak długiego terminu kwarantanny prewencyjnej dokumentów nie uzasadniają nawet względy epidemiologiczne. Wziąwszy natomiast pod uwagę oświadczenie pracownicy banku z dnia 18.11.2020 r., zawierające informację o "znalezieniu" dokumentu podczas ręcznej wersyfikacji dokumentów w systemie bankowym w dniu 18.11.2020 r., nasuwa się wniosek o wcześniejszym przeoczeniu przez pracowników istotnego z punktu widzenia interesów skarżącego dokumentu, a nie wynikającej z wewnętrznej procedury konieczności poddania dokumentu prewencyjnej kwarantannie. Wskazuje to zatem na winę skarżącej w uchybieniu terminowi do wniesienia zażalenia na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. z 28.10.2020 r. w sprawie określenia kwoty nieprzekazanej wierzytelności. 3.2. W świetle przedstawionej powyżej argumentacji Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko WSA w Bydgoszczy, który trafnie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. W konsekwencji, ponieważ żaden z postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów nie okazał się zasadny, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę tę oddalił. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego postanowił w pkt 2 sentencji wyroku w oparciu o podstawę prawną zawartą w art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. sędzia WSA (del.) Mirella Łent sędzia NSA Wojciech Stachurski sędzia NSA Stanisław Bogucki