III FSK 4063/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędzia NSA Wojciech Stachurski, Sędzia WSA (del.) Mirella Łent (sprawozdawca), Protokolant Ewa Gmurczyk, , po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 19 stycznia 2021 r. sygn. akt I SA/Bd 703/20 w sprawie ze skargi J. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 8 września 2020 r. nr 0401-IEE.711.183.2020.2 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od J. K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wyrokiem z dnia 19 stycznia 2021 r., I SA/Bd 703/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę J.K. (dalej jako: skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 8 września 2020 r. w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji środków pieniężnych. Sąd pierwszej instancji uznał, że pismo skarżącego z dnia 10 marca 2020 r. stanowiło wniosek o zwolnienie z egzekucji. Dodał, że nie można było go uznać ani za zarzuty, ani za skargę na czynności egzekucyjne. Organ słusznie rozpoznał wniosek na podstawie art. 13 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2020 r., poz. 1427, tj. ze zm.) – "u.p.e.a.". WSA w Bydgoszczy podkreślił, że świadczenie rentowe z chwilą przekazania na rachunek bankowy traci status renty i staje się jedynie kwotą pieniężną zgromadzoną na rachunku bankowym. Zatem w przypadku zajęcia rachunku bankowego nie ma zastosowania przepis art. 140 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 53). W związku z tym zarzut bezprawnego przekroczenia przez organ egzekucyjny granicy potrącenia określonego w art. 140 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych Sąd pierwszej instancji uznał za bezzasadny. Dodał, że organ prawidłowo uznał, że wskazywane przez skarżącego naruszenie prawa nie może stanowić przesłanki "ważnego interesu zobowiązanego" przemawiającego za zwolnieniem z egzekucji zajętej kwoty na podstawie art. 13 u.p.e.a. W odniesieniu do innego rodzaju przesłanki, dotyczące sytuacji finansowej skarżącego, które ewentualnie mogłyby zostać uznane za "ważny interes zobowiązanego" w rozumieniu art. 13 u.p.e.a., Sąd ten zauważył, że pomimo otrzymanego wezwania z dnia 1 kwietnia 2020 r. skarżący nie uzupełnił swojego wniosku o stosowne dokumenty niezbędne do zweryfikowania i przeanalizowania jego sytuacji finansowej, twierdząc, iż nie mają znaczenia w przedmiotowej sprawie. W tej sytuacji nie można było dopatrzeć się uchybienia w stanowisku organu, który w osobistej sytuacji skarżącego nie dostrzegł przesłanek przemawiających za zwolnieniem z egzekucji na podstawie art. 13 u.p.e.a. ze względu na "ważny interes zobowiązanego". Wyrok ten w całości dostępny jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej w skrócie CBOSA). Skargę kasacyjną od powyższego wyroku na podstawie art. 173 i art. 174 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, tj. ze zm.) - dalej: "p.p.s.a." złożył pełnomocnik skarżącego, który zaskarżył go w całości. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. wskazał na zarzut błędnej wykładni przepisu art. 10 oraz art. 80 u.p.e.a. w związku z art. 140 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych przez przyjęcie przez Sąd, że z chwilą wpływu środków z tytułu renty na rachunek bankowy stały się one wierzytelnością pieniężną, która nie podlega ochronie wynikającej z przepisów ww. ustawy (art. 140 granice potrąceń). Natomiast na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. złożył zarzut naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy to jest art. 134 § 1 p.p.s.a. polegający na uznaniu, że postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego i następnie postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy nie naruszają prawa mimo, że postanowienia te zapadły wbrew przepisom ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji to jest wbrew przepisom art. 80 § 3 u.p.e.a. oraz art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. co pozbawiło skarżącego możliwości wniesienia zarzutów z art. 33 § 1 u.p.e.a czy skargi na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego (art. 54 § 1 u.p.e.a.). Mając na uwadze powyższe zarzuty, pełnomocnik skarżącego wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, a także o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy w całości do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy i o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, t.j. ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z 8 grudnia 2009r., II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 40). Skarga kasacyjna została zatem zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi (art. 183 § 1 ab initio p.p.s.a.). W tym zakresie okazała się niezasadna i dlatego została oddalona. Sformułowanie zarzutu błędnej wykładni przepisu art. 10 oraz art. 80 u.p.e.a. w związku z art. 140 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych prowadzi do wniosku, że skarżący oczekuje uznania za prawidłowe stanowisko, że z chwilą wpływu środków z tytułu renty na rachunek bankowy środki nie stały się wierzytelnością pieniężną, ale nadal są świadczeniem, które korzysta z ochrony wynikającej z art. 140 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych. Pomijając brak wyszczególnienia jednostek redakcyjnych wszystkich przepisów przywołanych przy okazji obrony stanowiska skarżącego, Naczelny Sąd Administracyjny za prawidłowe uznał przeciwne stanowisko wyrażone w zaskarżonym wyroku. Przy czym należy rozpocząć od tego, że nie sformułowano zarzutu co do kwalifikacji wniosku skarżącego jako złożonego w trybie art. 13 u.p.e.a., a argumentacja zawarta w tej kwestii w uzasadnieniu skargi kasacyjnej jest niewystarczająca, by móc uznać je za zagadnienie możliwe do oceny w świetle art. 174 pkt 1 i 2, art. 176 § 1 pkt 2 oraz art. 183 § 1 p.p.s.a. Tut. Sąd wielokrotnie wyjaśniał, że zarówno z art. 183 § 1, jak i z art. 174 oraz art. 176 p.p.s.a. wynika, że do strony wnoszącej skargę kasacyjną należy takie zredagowanie tego środka odwoławczego, które umożliwi Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odniesienie się do stanowiska Sądu pierwszej instancji we wszystkich kwestiach, które zdaniem strony zostały nieprawidłowo przez ten Sąd rozważone czy ocenione. Ostatecznie skarżący nie podważa kwalifikacji wniosku jako złożonego w trybie art. 13 u.p.e.a., który wobec tego zakreślił ramy kontroli działania organu na etapie postępowania sądowoadministracyjnego pierwszej instancji. Zgodnie z nim organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Oznacza prawo zobowiązanego do złożenia wniosku o zwolnienie z egzekucji, jeśli oczekuje on poszanowania swoich interesów. Istnienie interesu skarżący łączy z treścią art. 140 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych, który chroni kwotę renty inwalidzkiej do pewnej wartości. Jednak należy pamiętać, że ochrona ta została ustanowiona na etapie wypłaty renty, a nie egzekucji. Postępowanie egzekucyjne w administracji odrębnie ustanawia pewne limity, jakie mają chronić zobowiązanego. Jeszcze inną formą ochrony jest możliwość, jaką daje art. 13 u.p.e.a., gdzie w grę wchodzą inne składniki majątkowe niż te, które zostały z niej zwolnione z mocy ustawy czy niepodlegające zajęciu z mocy prawa, (np. na mocy art. 10 u.p.e.a.). Tak też w zaskarżonym wyroku WSA ocenił istnienie, a właściwie brak ochrony zajętych wierzytelności na mocy przepisów o egzekucji (art. 80 i nast. u.p.e.a.), a skarżący nie podważył tego jak tylko przez propozycje de lege ferenda. Zatem w zaskarżonym wyroku prawidłowo oceniono wykazanie przez skarżącego ważnego interesu, o jakim mowa w art. 13 § 1 u.p.e.a. Skarżący nie wykazał go w przypadku zwolnienia z egzekucji wierzytelności, jakie wpłynęły na jego konto. Ochrona, o jakiej mowa w art. 140 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych wynika z tego, że w tym przepisie wskazano górne granice potrąceń, które mogą być dokonywane zgodnie z art. 139 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych, a więc w innej procedurze niż egzekucja oceniana obecnie. Chcąc uzyskać pozytywne orzeczenie w ramach art. 13 u.p.e.a. należało wykazać interes w tym, że środki, jakie wpłynęły na konto bankowe powinny być zwolnione i wbrew twierdzeniom skarżącego nie jest wystarczające wykazanie, że przed wpływem na konto środki te podlegały ochronie w ramach ustalonych granic potrącenia, będąc wypłacone jako renta inwalidzka. Zatem nie jest zasadny zarzut błędnej wykładni przepisu art. 10 oraz art. 80 u.p.e.a. w związku z art. 140 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych. Niezasadny jest też drugi z zarzutów. Przywołany art. 134 § 1 p.p.s.a wprowadza zasadę, że sąd nie jest związany granicami skargi. Jeżeli skarżący kasacyjnie uważa, że sąd pierwszej instancji powinien zauważyć inne uchybienia w działaniu organów podatkowych, aniżeli przedstawione w skardze, lecz tego nie uczynił, powinien sformułować zarzut naruszenia wyżej wskazanego przepisu i wykazać, że uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Tymczasem w aktach sprawy znajdują się dowody przeczące stwierdzeniom, jakie zawarł autor skargi kasacyjnej u podstaw tego zarzutu o braku doręczenia pism inicjujących egzekucję. Skarżący nie podważa mocy dowodowej tych dokumentów. Zatem nie podlegał uwzględnieniu zarzut sformułowany w oparciu o art. 80 § 3 u.p.e.a., art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., art. 33 § 1 u.p.e.a czy art. 54 § 1 u.p.e.a. Mając na względzie powyższe oraz art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 p.p.s.a., art. 207 § 1 i art. 209 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a oraz ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 r. (Dz.U. z 2018 r., poz. 265). Mirella Łent Krzysztof Winiarski Wojciech Stachurski