III FSK 4010/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Wojciech Stachurski (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Mirella Łent, Protokolant asystent sędziego Jakub Witan, po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej I. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 grudnia 2020 r., sygn. akt I SA/Po 280/20 w sprawie ze skargi I. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 19 lutego 2020 r., nr 3001-IEE.711.775.2019 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną; 2) zasądza od I. B. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

1. Wyrok sądu pierwszej instancji. Wyrokiem z 11 grudnia 2020 r., I SA/Po 280/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę I. B. (dalej: "Skarżąca"), na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z 19 lutego 2020 r., nr 3001-IEE.711.775.2019, w przedmiocie umorzenia postępowania. Wyrok wraz z uzasadnieniem, a także inne powoływane w dalszej części orzeczenia sądów administracyjnych, są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl). 2. Skarga kasacyjna. Skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji złożył ustanowiony z urzędu pełnomocnik Skarżącej. Zaskarżonemu w całości wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329; dalej: "p.p.s.a."), zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm. – dalej: "k.p.a."), w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2019 r., poz. 1438 z późn. zm. – dalej: "u.p.e.a."), w ten sposób, że sąd pierwszej instancji wadliwie przeprowadził kontrolę zastosowania przepisów postępowania przez organ błędnie przyjmując, że organ wnikliwie przeanalizował zebrany w sprawie materiał dowodowy, w szczególności dokumentację przedłożoną przez Skarżącą na okoliczność trudnej sytuacji osobistej, zdrowotnej i materialnej skarżącej, co skutkowało niezasadnym nieuwzględnieniem słusznego interesu Skarżącej w umorzeniu postępowania; 2) art. 9 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. w ten sposób, że sąd pierwszej instancji wadliwie przeprowadził kontrolę zastosowania przepisów postępowania przez organ błędnie przyjmując, że organ w sposób należyty i wyczerpujący informował Skarżącą o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków Skarżącej w toku postępowania administracyjnego; 3) art. 11 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. w ten sposób, że sąd pierwszej instancji wadliwie przeprowadził kontrolę zastosowania przepisów postępowania przez organ błędnie przyjmując, że organ wyjaśniał Skarżącej zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy w sposób dla Skarżącej zrozumiały i wyczerpujący. Mając na uwadze powyższe, pełnomocnik Skarżącej na podstawie art. 176 p.p.s.a wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd pierwszej instancji. Na podstawie art. 250 p.p.s.a. wniósł o przyznanie pełnomocnikowi Skarżącej wynagrodzenia według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokackie oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków, oświadczając, że koszty te nie zostały przez nikogo zapłacone w całości lub w części. W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu wniósł o jej oddalenie, przeprowadzenie rozprawy, a także zasądzenie od Skarżącej na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (art. 183 § 1 i 2 p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania, a zarzuty skargi kasacyjnej nie dają żadnych podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku. Kwestią sporną w tej sprawie stała się ocena stanowiska organu egzekucyjnego w przedmiocie umorzenia w całości, jako bezprzedmiotowego, postępowania wszczętego z wniosku Skarżącej o zwolnienie na czas nieoznaczony z egzekucji, w części składnika majątkowego, jakim jest świadczenie emerytalne. Stosownie do art. 105 § 1 k.p.a. (mającego odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z art. 18 u.p.e.a.), gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości lub w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję (odpowiednio postanowienie) o umorzeniu postępowania w całości lub w części. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że przesłanką umorzenia postępowania jest bezprzedmiotowość tego postępowania z jakiejkolwiek przyczyny, czyli z każdej przyczyny powodującej brak jednego z elementów materialnego stosunku prawnego w odniesieniu do jego strony podmiotowej lub przedmiotowej, skutkującego tym, że nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Bezprzedmiotowość przedmiotowa ma miejsce wtedy, gdy przedmiot sprawy nie istnieje, albo gdy był już objęty ostatecznym rozstrzygnięciem. Jak wynika z akt sprawy zajęcie świadczeń emerytalnych w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O., dokonane przez organ egzekucyjny zawiadomieniem z 15 lipca 2019 r., zostało zrealizowane w całości przez dłużnika zajętej wierzytelności w dniach 22 sierpnia 2019 r. i 24 września 2019 r. kwotami odpowiednio: 410,42 zł i 326,93 zł. Dodatkowo 23 września 2019 r. do organu egzekucyjnego wpłynęła informacja z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. o dokonaniu ostatniego potrącenia na poczet zaległości objętych ww. zawiadomieniem o zajęciu ze świadczenia przysługującego Skarżącej za wrzesień 2019 r. Stąd od października 2019 r. ww. świadczenie Skarżącej pozostaje wolne od egzekucji. Tym samym trafne jest stanowisko organu podatkowego, słusznie zaaprobowane przez sąd pierwszej instancji, że postępowanie administracyjne stało się bezprzedmiotowe gdyż zostało wykonane w całości przez dłużnika zajętej wierzytelności. Organy zasadnie stwierdziły, że w analizowanym stanie faktycznym nie jest możliwe merytoryczne rozpoznanie wniosku złożonego przez Skarżącą. Umorzenie postępowania w przypadku bezprzedmiotowości jest obligatoryjne, zaś decyzja, a w tym przypadku postanowienie o umorzeniu postępowania, nie rozstrzyga o materialnoprawnych uprawnieniach i obowiązkach stron i jest równoznaczna z brakiem przesłanek do merytorycznego orzekania co do istoty sprawy, gdy sprawa indywidualna nie podlegała i nie podlega merytorycznemu załatwieniu w drodze decyzji administracyjnej (M. Romańska, Komentarz do art. 105 k.p.a. [w:] H. Knysiak-Sudyka (red.) Komentarz do kodeksu postępowania administracyjnego). Podkreślić należy, że zdaniem Skarżącej naruszenie wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów związane jest z umorzeniem postępowania jako bezprzedmiotowego, ale jednocześnie w skardze kasacyjnej brak jest zarzutu naruszenia art. 105 § 1 k.p.a. Wniesione zarzuty i argumentacja skargi kasacyjnej stanowią w zasadzie powielenie zarzutów zawartych w skardze do WSA. Za niezasadny należy uznać zarzut naruszenia przepisów k.p.a., tj. art. 7 k.p.k w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i w zw. z art. 18 u.p.e.a. Zebrany w sprawie materiał dowodowy był wyczerpujący a jego ocena została dokonana zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, co pozwoliło na ustalenie stanu faktycznego w sposób prawidłowy. Niezasadne są również zarzuty dotyczące naruszenia art. 9 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 11 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Z art. 9 k.p.a. wynika, że organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Z treści powyższego przepisu nie wynika dla organu obowiązek udzielania stronie postępowania administracyjnego wskazówek co do zasadności czy celowości wniesienia konkretnego środka prawnego, czy jak w niniejszej sprawie – wniosku. Obowiązek, o którym mowa w art. 9 k.p.a., nie może być utożsamiony z udzielaniem Skarżącej pomocy prawnej, a zdaje się, że właśnie w ten sposób pełnomocnik Skarżącej rozumie treść tego przepisu. Poza tym, o nie naruszeniu wskazanej zasady, świadczy też szereg czynności podjętych przez organ, a szczegółowo wskazanych chociażby w odpowiedzi na skargę kasacyjną, czy wynikających z akt administracyjnych. Natomiast zgodnie z art. 11 k.p.a. organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Oznacza to, że zasada przekonywania (art. 11 k.p.a.) sprowadza się do wyjaśnienia stronie, że adresowana do niej decyzja (odpowiednio postanowienie) wynika z racjonalnych przesłanek i jest oparta o przepisy obowiązującego prawa, to znaczy, że w istniejącym stanie prawnym i faktycznym sprawy wydanie innej decyzji (odpowiednio postanowienia) było niemożliwe. Organ odpowiada za naruszenie tej zasady, jeżeli nie podejmie lub bezpodstawnie odstąpi od czynności mających przekonać stronę o zasadności decyzji, np. odstąpi od jej uzasadnienia. Nie wymaga się zaś od organu osiągnięcia rezultatu, to znaczy przekonania strony o tym, że adresowana do niej decyzja jest słuszna i zgodna z prawem (vide wyrok NSA z 29 czerwca 2010 r., I OSK 124/10). Słusznie zatem uznał sąd pierwszej instancji, że organy nie naruszyły tej zasady. Uzasadnienia obydwu wydanych w sprawie postanowień są wyczerpujące i odpowiadają wymaganiom stawianym przez art. 107 § 3 k.p.a. (mającego odpowiednie zastosowanie do postanowień – zgodnie z art. 126 k.p.a.). Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2, art. 207 § 1 i art. 209 p.p.s.a., a także § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935). Odnosząc się do wniosku ustanowionego z urzędu pełnomocnika Skarżącego o przyznanie wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną, należy wyjaśnić, że wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego (art. 254 § 1 p.p.s.a.). SWSA (del.) Mirella Łent SNSA Jolanta Sokołowska SNSA Wojciech Stachurski