III FSK 3898/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Dominik Gajewski (sprawozdawca), Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia WSA (del.) Mirella Łent, po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej B. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością S.K.A. z siedzibą we [...] (dawniej: B. S.K.A. z siedzibą we [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 27 listopada 2020 r., sygn. akt I SA/Łd 404/20 w sprawie ze skargi B. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością S.K.A. z siedzibą we [...] (dawniej: B. S.K.A. z siedzibą we [...]) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 4 grudnia 2019 r., nr SKO.4140.278.2019 w przedmiocie kary porządkowej oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi (dalej: WSA) wyrokiem z 27 listopada 2020 r., sygn. akt I SA/Łd 404/20 oddalił skargę B. Spółki Komandytowo-akcyjnej z siedzibą we W. (obecnie: B. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością S.K.A., dalej: skarżąca, skarżąca spółka) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi (dalej: organ) z dnia 4 grudnia 2019 r. nr SKO.4140.278.2019 w przedmiocie kary porządkowej. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył pełnomocnik skarżącej. Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zarzucono naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 228 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2019 r. poz. 900 ze zm., zwana dalej Ordynacją podatkową lub o.p.) w zw. z art. 239 o.p. wobec naruszenia przez organ I instancji art. 145 § 2 o.p. poprzez oddalenie skargi z uwagi na fakt, iż brak negatywnych konsekwencji dla strony wadliwego (a zatem i bezskutecznego) doręczenia postanowienia (wobec jego zaskarżenia) stanowi podstawę dla uznania, że w sprawie organ II instancji miał podstawę do merytorycznego rozpoznania zażalenia i nie powinien stwierdzać o jego niedopuszczalności, mimo iż do dzisiaj nie doszło do prawidłowego doręczenia pełnomocnikowi skarżącego postanowienia organu I instancji, a zatem termin do wniesienia zażalenia nie rozpoczął biegu, a samo postanowienie nie zostało wprowadzone do obrotu prawnego. Ww. uchybienie miało wpływ na wynik sprawy, bo stwierdzenie braku prawidłowego doręczenia postanowienia organu I instancji powinno stanowić podstawę do uznania przez WSA, że organ II instancji niezgodnie z prawem uznał, że zażalenie jest dopuszczalne (mimo, iż przedwczesne, gdyż termin do złożenia zażalenia jeszcze nie rozpoczął biegu), a zatem wydanie postanowienia organu II instancji nastąpiło z naruszeniem art. 228 § 1 pkt 1 o.p. w zw. z art. 239 o.p. i w zw. z art. 145 § 2 o.p., gdyż organ II instancji w ogóle nie powinien merytorycznie rozpoznawać zażalenia na postanowienie organu I instancji, gdyż to nigdy nie weszło do obrotu prawnego, bo nie zostało do dzisiaj skutecznie (bo prawidłowo) doręczone; 2) art. 151 p.p.s.a. poprzez zastosowanie, mimo iż w sprawie zachodziła podstawa do uwzględnienia skargi i uchylenia postanowienia organu II instancji w całości. Ponadto pełnomocnik skarżącej wniósł: - na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, względnie na podstawie art. 188 p.p.s.a., o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i rozpoznanie skargi, a w konsekwencji uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia organu II instancji; - na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 p.p.s.a., o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz rozpoznanie przedmiotowej sprawy na rozprawie w myśl art. 176 § 2 p.p.s.a. Organ nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259, t.j. ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (por. uchwała NSA z 8 grudnia 2009r., II GPS 5/09). Skarga kasacyjna została zatem zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi (art. 183 § 1 ab initio p.p.s.a.). W tym zakresie okazała się niezasadna i dlatego została oddalona. Odnośnie zarzutów skargi kasacyjnej podnieść należy, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał je w takim zakresie w jakim możliwe było przyporządkowanie uzasadnienia skargi kasacyjnej do zarzutów postawionych w jej petitum. Przypomnieć trzeba, że zarówno z art. 183 § 1, jak i z art. 174 oraz art. 176 p.p.s.a. wynika, że do strony wnoszącej skargę kasacyjną należy takie zredagowanie tego środka odwoławczego, które umożliwi Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odniesienie się do stanowiska Sądu pierwszej instancji we wszystkich kwestiach, które zdaniem strony zostały nieprawidłowo przez ten Sąd rozważone czy ocenione. Uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych przez wyjaśnienie, na czym naruszenie polegało i przedstawienie argumentacji na poparcie odmiennej wykładni przepisu, niż zastosowana w zaskarżonym orzeczeniu, umotywowanie "niewłaściwego zastosowania" przepisu, zaś w odniesieniu do uchybień przepisom procesowym wykazanie, że zarzucane uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Zarzuty kasacyjne oraz ich uzasadnienie nieodpowiadające wskazanym warunkom uniemożliwiają Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ocenę ich zasadności. Zaznaczyć należy, że Sąd nie może domniemywać intencji strony i samodzielnie uzupełniać, czy też konkretyzować zarzutów kasacyjnych lub ich uzasadnienia. Mając na uwadze powyższe należy zauważyć, że sporna kwestia sprowadza się do oceny skutków wadliwego doręczenie postanowienia (według skarżącej bezskutecznego). Według skarżącej do tej pory nie doszło do prawidłowego doręczenia pełnomocnikowi Skarżącego postanowienia organu I instancji, a zatem termin do wniesienia zażalenia nie rozpoczął biegu, a samo postanowienie nie zostało wprowadzone do obrotu prawnego. Nie kwestionowane jest, że – zgodnie z art. 145 § 2 O.p., jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się temu pełnomocnikowi. Przepis ten nie dopuszcza żadnych wyjątków i zgodnie z przyjętą zasadą oficjalności doręczeń obarcza organy prowadzące postępowanie obowiązkiem doręczania wszystkich pism procesowych ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi. Ustanowiony przez stronę pełnomocnik powinien mieć zapewniony czynny udział w postępowaniu, tak samo jak strona postępowania, gdyby działała samodzielnie. W doktrynie i orzecznictwie wielokrotnie został wyrażony pogląd, że pominięcie pełnomocnika w czynnościach postępowania wywołuje te same skutki (podstawa wznowienia postępowania) co pominięcie strony. konsekwencji doręczenie decyzji osobie niemającej pełnomocnictwa do reprezentowania strony przed podatkowym organem odwoławczym skutkuje brakiem udziału strony bez jej winy na tym etapie postępowania podatkowego i stanowi przesłankę do wznowienia postępowania na podstawie art. 240 § 1 pkt 4 O.p. bez jej winy (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 marca 2004 r., sygn. akt III SA 2393/02). Słusznie organ w niniejszej sprawie przyjął, a sąd I instancji zaakceptował, że doręczenie decyzji (w rozpoznawanej sprawie postanowienia) organu bezpośrednio stronie z pominięciem jej pełnomocnika nie może być utożsamiane z brakiem doręczenia. Fakt doręczenia postanowienia organu stronie, a nie jej pełnomocnikowi, w sytuacji gdy nie pociągnęło to za sobą negatywnych dla niej skutków, umożliwiając mimo to wniesienie środka zaskarżenia przez pełnomocnika strony skarżącej, aczkolwiek jest naruszeniem przepisu art. 145 § 2 O.p., to nie takim, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., to jest mającym wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 136/05; wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 lutego 2004r., sygn. akt III SA 1895/02, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 23 lutego 2017 r., sygn. akt III SA/Po 1289/16). Stąd zgodzić się należy z poglądem funkcjonującym w orzecznictwie, że doręczenie pisma stronie, która ustanowiła pełnomocnika, jeżeli powoduje dla strony ujemne skutki procesowe, nie może być uznane za skuteczne (np. wyrok NSA we Wrocławiu z dnia 3 sierpnia 2001 r., I SA/Wr 2995/98). W kontekście powyższego, skuteczność doręczenia decyzji byłaby uzależniona od późniejszych zdarzeń niezwiązanych z samym aktem doręczenia. Dlatego słusznie zaakceptował sąd pierwszej instancji fakt, że organ (Samorządowe Kolegium Odwoławcze) rozpoznał sprawę, a nie pozostawił zażalenia bez rozpatrzenia na podstawie art. 228 § 1 pkt 1 O.p.. Należy zauważyć, że mimo że doręczenie zostało dokonane wadliwie ze względu na naruszenie art. 145 § 2 O.p., nie można utożsamiać tego z brakiem doręczenia. Świadczyć o tym może fakt terminowego złożenia odwołania od decyzji doręczonej w sposób wadliwy (brak negatywnych skutków dla strony). Tak więc decyzja ta dotarła do osoby, która złożyła odwołanie. Tak więc organ podatkowy powinien rozpoznać odwołanie, a nie stwierdzać jego niedopuszczalności na podstawie art. 228 § 1 pkt 1 O.p. Stąd w ocenie NSA, wyrażone w tym zakresie stanowisko Sądu pierwszej instancji zasługuje na pełną aprobatę. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. SNSA Paweł Borszowski SNSA Dominik Gajewski SWSA (del.) Mirella Łent