III FSK 380/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Pruszyński (sprawozdawca), Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia NSA Bogusław Woźniak, po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 18 października 2022 r. sygn. akt I SA/Gl 1549/21 w sprawie ze skargi A. Z. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 20 września 2021 r. nr SKOV 428/1662/124/2021 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną.

1. Wyrok sądu pierwszej instancji. Zaskarżonym wyrokiem z 18 października 2022 r., sygn. I SA/Gl 1549/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę A. Z. (dalej: skarżąca) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z 20 września 2021 r., nr SKOV428/1662/124/2021 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Wyrok (podobnie, jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Skarga kasacyjna. Skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji wniosła skarżąca. Działający w jej imieniu pełnomocnik ustanowiony na zasadzie prawa pomocy, na podstawie art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.) zaskarżył wyrok w całości. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to: 1) art. 122 p.p.s.a. w zw. z art. 106 § 3 p.p.s.a., poprzez zaniechanie przekazania sprawy do rozpoznania na rozprawie, mimo iż skarżąca wykazała, że dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie niezbędne jest przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów - co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało zaniechaniem rozstrzygnięcia, czy istniały podstawy do wszczęcia postępowania egzekucyjnego przez Wójta Gminy R., 2) art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez zaniechanie wyjaśnienia przyczyn, dla których sąd nie zdecydował się dopuścić dowodów z dokumentów wymienionych w piśmie pełnomocnika skarżącej z 19 września 2022 r. - co uniemożliwia kontrolę prawidłowości rozumowania sądu pierwszej instancji tak przez skarżącą, jaki przez sąd drugiej instancji. Mając na uwadze powyższe zarzuty autor skargi kasacyjnej, na podstawie art. 176 w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach a nadto: 2) przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy dla skarżącej – wg. norm przepisanych. Jednocześnie oświadczył, że: a) wskazane wyżej koszty nie zostały uiszczone ani w całości, ani w części, b) wykonywane usługi wchodzą w zakres prowadzonej działalności gospodarczej, o której mowa m.in. w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych (NlP: [...]), c) jest czynnym podatnikiem VAT. Ponadto działając na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. oświadczył, że zrzeka się rozprawy w niniejszej sprawie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej nie skorzystało z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Zarządzeniem z 29 listopada 2023 r. w trybie art. 182 § 2 p.p.s.a. Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej skierował sprawę na posiedzenie niejawne. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna jest niezasadna. Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych. Podniesione przez autora skargi kasacyjnej zarzuty o charakterze procesowym w ramach podstawy opisanej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zmierzają do wykazania, że sąd pierwszej instancji dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia zaniechał przekazania sprawy do rozpoznania na rozprawie, przez to nie wyjaśnił istotnych wątpliwości tj. nie przeprowadził niezbędnego dowodu uzupełniającego z dokumentów, co skutkowało zaniechaniem rozstrzygnięcia, czy istniały podstawy do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Nadto w ocenie skarżącej sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił przyczyn, dla których nie zdecydował się dopuścić ww. dowodów, co uniemożliwia kontrolę prawidłowości rozumowania sądu. Skarżąca zarzuca w tym zakresie naruszenie art. 122 p.p.s.a. w zw. z art. 106 § 3 p.p.s.a. Odnosząc się do przedstawionych zarzutów należy wskazać, że zgodnie z art. 122 p.p.s.a. sąd rozpoznający sprawę w trybie uproszczonym może przekazać sprawę do rozpoznania na rozprawie. Przepis ten wskazuje na fakultatywną kompetencję sądu do skierowania sprawy na rozprawę, nie wprowadzając jednocześnie obligatoryjnego charakteru w tym zakresie. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, przekazanie sprawy do rozpoznania na rozprawie jest uprawnieniem a nie obowiązkiem sądu, któremu ustawodawca, w omawianej kwestii, pozostawił całkowitą swobodę nie wskazując żadnych kryteriów, którymi powinien kierować się stosując art. 122 p.p.s.a. Celem regulacji zawartej w art. 122 p.p.s.a. było stworzenie możliwości wyeliminowania tych wszystkich przypadków, w których skierowanie sprawy do rozpoznania w postępowaniu uproszczonym było, z różnych powodów, wadliwe (por. wyrok NSA z 23 kwietnia 2020 r., I FSK 508/20). Kwestię postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym reguluje art. 106 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd administracyjny może wprawdzie przeprowadzić dowody uzupełniające, ale jedynie w postaci dokumentów i to o tyle, o ile jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Przewidzianą w art. 106 § 3 p.p.s.a. możliwość przeprowadzenia przez sąd dowodu uzupełniającego z dokumentu należy rozumieć jako odnoszącą się do sytuacji wystąpienia istotnych wątpliwości związanych z oceną, czy zaskarżony akt jest zgodny z prawem, a nie do sytuacji wystąpienia wątpliwości związanych z ustaleniami zaistniałego w sprawie stanu faktycznego. Przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. nie może bowiem służyć podważeniu prawidłowości ustaleń faktycznych przyjętych przez sąd administracyjny za podstawę wyrokowania, z którymi strona skarżąca kasacyjnie się nie zgadza (por. wyrok NSA z 7 lipca 2023 r., III FSK 1284/22). W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że w związku z charakterem wniosków dowodowych oraz ich znaczeniem dla sprawy sąd pierwszej instancji winien był przekazać sprawę do rozpoznania na rozprawie, celem ich przeprowadzenia, zaś uchybienie temu spowodowało wadliwość postępowania. Z twierdzeniem tym nie można się zgodzić. Sąd pierwszej instancji orzekając na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym nie naruszył przepisu art. 122 p.p.s.a. Jak wskazano powyżej, podjęcie decyzji procesowej o przekazaniu sprawy do rozpoznania na rozprawie nie jest obowiązkiem sądu, jest uzależnione od stwierdzenia przez sąd konieczności rozpoznania jej na rozprawie. W niniejszej sprawie sąd pierwszej instancji takiej konieczności nie stwierdził. WSA wyjaśnił, że nie było potrzeby załączania do akt niniejszej sprawy dokumentów wymienionych w piśmie z 19 września 2022 r., gdyż stan sprawy nie uzasadniał potrzeby przeprowadzenia dowodów uzupełniających z dokumentów w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a., ponieważ dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia sąd uwzględnił materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu przed organami administracji, który stanowił podstawę jej rozstrzygnięcia. Należy zauważyć, że w piśmie z 19 września 2022 r. pełnomocnik skarżącej wniósł m.in. o zobowiązanie organu pierwszej instancji do dołączenia do akt deklaracji o wysokości opłat komunalnych złożonej przez skarżącą w 2016 r. (w nieznanej dacie) oraz oryginału deklaracji z 2 lutego 2017 r. W uzasadnieniu wskazano, że w deklaracji za 2016 r. skarżąca wskazała, że na nieruchomości posadowiony jest dom mieszkalny, natomiast organ za podstawę naliczenia opłat przyjął wskazaną w części E deklaracji z 2 lutego 2017 r. pozycję "Rodzaj nieruchomości" - domek letniskowy lub nieruchomość wykorzystywana na cele rekreacyjno-wypoczynkowy. Dalej wskazano, że skarżąca na początku 2017 r. była proszona telefonicznie o złożenie "korekty" deklaracji, lecz nie wyjaśniono jej celu tej czynności. Dokonała czynności zgodnie z instrukcjami urzędnika, jednak bez wypełnienia pól: A.1, C, D.3, E i F. Skarżąca na etapie postępowania sądowoadministracyjnego ponownie zapoznała się z ww. deklaracją i stwierdziła, że zamieszczone tam "krzyżyki", będące wypełnieniem pól deklaracji, nie zostały dokonane jej ręką, gdyż jej nawyki zawodowe (jako geodety) powodują posługiwanie się kaligraficzną precyzją (jako dowód dołączyła do akt wypełniony wniosek o wydanie dowodu rejestracyjnego). Z tych względów konieczne, w jej ocenie, było załączenie do akt oryginału deklaracji z 2 lutego 2017 r., a także deklaracji z 2016 r. Sąd pierwszej instancji odnosząc się do powyższego wskazał, że nieruchomość budynkowa posadowiona w Gminie R., nawet jeżeli nie stanowi budynku letniskowego, mogła być wykorzystana na cele rekreacyjno-wypoczynkowe, jedynie przez część roku. Taką możliwość zakładał przepis art. 6j ust. 3b u.p.c.g. - alternatywnie. Ponadto wskazał, że skarżąca nie zaprzeczała złożeniu w dniu 2 lutego 2017 r. deklaracji dotyczącej opłat za wywóz odpadów komunalnych. Przez cały tok postępowania nie negowała jakichkolwiek okoliczności jej złożenia, w tym złożonego własnoręcznie podpisu i podanych tam danych (tj. nr pesel, nr telefonu, adresu domu w R. oraz adresu stałego miejsca zamieszkania, a także wysokości opłaty ryczałtowej rocznej - 140 zł). Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się ze stanowiskiem sądu pierwszej instancji, że stan sprawy nie uzasadniał konieczności przeprowadzenia dowodów uzupełniających z dokumentów w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. Nie ma żadnych podstaw do uwzględnienia twierdzeń przedstawionych w piśmie procesowym z 19 września 2022 r. o złożeniu deklaracji w formie "in blanco", a co za tym idzie, konieczności badania jej wiarygodności i wysnuwania na tej podstawie wniosków co do tego, czy istniała podstawa do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Skarżąca w ww. piśmie kwestionowała sposób postawienia znaku "x" w poszczególnych rubrykach deklaracji, nie zaprzeczała natomiast faktu jej wypełniania własnoręcznie ze złożeniem podpisu włącznie. Dodać należy, że skarżąca, która - jak wskazuje - wykonywała zawodowo czynności z zakresu geodezji powinna tym bardziej zadbać o wypełnianie ze szczególną precyzją i starannością własnej deklaracji przed jej podpisaniem i złożeniem do organu. Trudno w tej sytuacji uwzględnić twierdzenia o złożeniu deklaracji w formie "in blanco". Ze skargi kasacyjnej nie wynika też, aby strona podjęła jakiekolwiek działania mające na celu wszczęcie właściwego postępowania mającego na celu stwierdzenie faktu nieuprawnionego wypełnienia części złożonej przez nią deklaracji przez inną osobę. W tych okolicznościach nie ma podstaw do uznania skuteczności zarzutów stawianych sądowi pierwszej instancji. Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki stan faktyczny i dlaczego przyjął za podstawę orzekania. Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 grudnia 2023 r., III OSK 5623/21). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wywody wojewódzkiego sądu administracyjnego są spójne i konsekwentne, jednoznacznie umożliwiają odczytanie argumentów sądu pierwszej instancji, które przemawiały za podjęciem określonego rozstrzygnięcia. W szczególności sąd pierwszej instancji wskazał przyczyny, dla których nie zdecydował się dopuścić wnioskowanych przez skarżącą dowodów - dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia w stanie faktycznym uwzględnił bowiem materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu przed organami administracji. Mając na względzie przedstawione okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Rozstrzygnięcie w przedmiocie wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu z tytułu świadczonej pomocy prawnej, Naczelny Sąd Administracyjny pozostawił do rozpoznania zgodnie z właściwością Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, stosownie do art. 258 - 261 p.p.s.a. sędzia NSA Bogusław Woźniak sędzia NSA Jacek Pruszyński sędzia NSA Paweł Borszowski