III FSK 351/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 października 2021 r. sygn. akt III SA/Wa 1133/21 w sprawie ze skargi B. [...] S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 4 marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną.

Zaskarżonym wyrokiem z 20 października 2021 r., sygn. akt III SA/Wa 1133/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi B. A. S. A. z siedzibą w W. uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 4 marca 2021 r., nr 1401-IEE1.711.1.338.2020.6.PM oraz postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. z 6 listopada 2020 r., nr 1471-SEE.711.543.2020.MB w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie skargi na czynność egzekucyjną. Jako podstawę prawną orzeczenia Sąd I instancji wskazał art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – dalej jako: "p.p.s.a." Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie zaskarżając ten wyrok w całości. Na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. skarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 P.p.s.a. w zw. z art. 15 zzzzzn2 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842 ze zm.) - dalej jako: "ustawa o COVID", w zw. z art. 18, art. 54 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm.) - dalej jako: "u.p.e.a.", oraz w zw. z art. 138 § 2 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.) – dalej jako: "K.p.a.", poprzez uchylenie postanowień wydanych przez organy obu instancji, na skutek niezasadnego uznania przez Sąd, że organ odwoławczy, ujawniwszy uchybienie przez Spółkę terminowi na wniesienie skargi, powinien stwierdzić naruszenie przez organ pierwszej instancji art. 15 zzzzzn2 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy o COVID i w konsekwencji uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez ten organ, pomimo że w dniu w którym ten termin upłynął, ani w dniu wydania rozstrzygnięcia przez organ pierwszej instancji, przepis ten jeszcze nie obowiązywał, 2. naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez odstąpienie przez Sąd od wskazania i wyjaśnienia podstawy prawnej wyroku, w części w której Sąd uznał za zasadny zarzut, iż organ odwoławczy winien umożliwić wypowiedzenie się skarżącej a także poprzez odstąpienie od sformułowania wskazań co do dalszego postępowania organów w tym zakresie. Mając na względzie powyższe Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie wniósł o: 1. uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji, 2. zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Stosownie do art. 176 § 2 P.p.s.a. skarżący oświadczył, że zrzeka się rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, zatem podlega oddaleniu. Nie jest zasadny zarzut naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 P.p.s.a. w zw. z art. 15 zzzzzn2 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy o COVID, w zw. z art. 18, art. 54 § 3 u.p.e.a. oraz w zw. z art. 138 § 2 i art. 144 K.p.a. Istota tego zarzutu sprowadza się do odpowiedzi na pytanie o obowiązywania w czasie przepisu art. 15zzzzzn2ustawy o COVID. Przepis art. 15 zzzzzn2 dodany został do ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID – 19, innych chorób zakaźnych oraz wywoływanych nimi sytuacji kryzysowych przez art. 1 pkt 24 ustawy z dnia 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 2255) zmieniający ustawę z dniem 16 grudnia 2020 r. Powołany przepis w zakresie istotnym ze względu na rozpatrywany zarzut skargi kasacyjnej, ma następujące brzmienie: Art. 15 zzzzzn2 ust. 1 W przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. 2. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd przytoczony w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, że zgodnie z zasadą lex retro non agit do zdarzeń prawnych zaistniałych w określonym czasie stosuje się przepisy wówczas obowiązujące. Późniejsze przepisy nowelizujące określone regulacje prawne nie znajdują do nich zastosowania. Nowe prawo nie może prowadzić do formułowania odmiennych ocen prawnych tych zdarzeń, niż wynikające z treści przepisów prawa obowiązujących w dacie ich zajścia. Wyjątki od zasady lex retro non agit są dopuszczalne tylko wtedy, gdy wynikają one wprost z brzmienia lub celu ustawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego retroaktywne działanie powołanego wyżej przepisu wynika wprost z jego treści. Przepis ten stanowi w ust. 1, że: "W przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 (...)". Zatem kluczowe znaczenie dla oceny, kiedy przepis ten powinien być stosowany ma ustalenie okresu obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Zgodnie z § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. poz. 491 ze zm.) w okresie od 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłasza się stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Z ustaleń faktycznych poczynionych przez organ administracji publicznej i zaaprobowanych przez Sąd I instancji wynika, że doręczenie zajęć egzekucyjnych nastąpiło w dniu 21 sierpnia 2020 r. zaś skarga na czynności egzekucyjne została złożona przez stronę 31 sierpnia 2020 r., zatem po upływie 7 dniowego okresu, w jakim ustawa wskazuje możliwy dopuszczalny czas na jej złożenie. W okresie wyznaczonym wyżej przedstawionymi datami stan epidemii nie został odwołany. Wobec powyższego nie może budzić wątpliwości, że przepis art. 15 zzzzzn2 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy o COVID miał zastosowanie do stanu faktycznego stanowiącego podstawę orzekania w niniejszej sprawie. Odnośnie zarzutu naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że jest on usprawiedliwiony. Sąd I instancji przyjął, że zasadny jest zarzut sformułowany w pkt 3 – organ odwoławczy winien umożliwić wypowiedzenie się skarżącej, niemniej Sąd uznał, że skoro organ wadliwie zastosował art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 K.p.a. oraz art. 18 u.p.e.a. zamiast art. 138 § 2 w zw. z art. 144 K.p.a. oraz art. 18 u.p.e.a. nie ma potrzeby rozważania, czy wskazane naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko to jest wadliwe. O ile rzeczywiście w opisanej sytuacji procesowej zbędne było rozważanie, czy stwierdzone uchybienie miało wpływ na wynik sprawy, o tyle obowiązkiem Sądu I instancji było uzasadnienie dlaczego w ocenie Sądu zarzucane naruszenie rzeczywiście miało miejsce. Niemniej zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego uchybienie to pozostaje bez wpływu na wynik sprawy. Należy zauważyć, że opis zarzutu sformułowanego w pkt 3 skargi jest na tyle wyczerpujący, że nawet lakoniczna wypowiedź Sądu I instancji w tym zakresie pozwala zdefiniować na czym konkretnie polegało stwierdzone uchybienie organu odwoławczego - pozbawił Spółkę możliwości wypowiedzenia się odnośnie zebranych przez organ odwoławczy nowych dowodów i materiałów, na podstawie których organ odwoławczy dokonał ustaleń faktycznych całkowicie odmiennych niż organ I instancji, i w związku z którymi zmienił podstawę prawną rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie zakwestionowano jednak zasadności oceny Sądu I instancji w tym obszarze, a więc stanowiska, że strona został pozbawiona możliwości wypowiedzenia się odnośnie nowych materiałów i dowodów zebranych przez organ odwoławczy. W tym zakresie oczywistą konsekwencją oceny Sądu I instancji jest obowiązek organu umożliwienia stronie wypowiedzenia się do zgromadzonych materiałów i dowodów. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Stosownie do art. 182 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Z uwagi na to, że w rozpoznawanej sprawie skarżący organ zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym. Bogusław Woźniak (spr.) Krzysztof Winiarski Sławomir Presnarowicz