III FSK 341/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jan Rudowski, Sędzia NSA Jacek Pruszyński, Sędzia WSA (del.) Anna Juszczyk-Wiśniewska (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 15 grudnia 2022 r. sygn. akt I SA/Ke 469/22 w sprawie ze skargi Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z dnia 25 sierpnia 2022 r. nr 2601-IEE.711.85.2022.2 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną.

Zaskarżonym wyrokiem z 15 grudnia 2022 r., sygn. akt I SA/Ke 469/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w sprawie ze skargi Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. (wierzyciel) oddalił skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach (DIAS) z dnia 25 sierpnia 2022 r. nr 2601-IEE.711.85.2022.2 w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec J. S. Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronie internetowej Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniósł Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w K., zaskarżając wyrok w całości. Pełnomocnik skarżącego na podstawie art. 174 § 2 P.p.s.a wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.: - art. 145 §1 pkt 1 lit c) P.p.s.a w związku z art. 59 § 2 ustawy z dnia 17.06.1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a) w brzmieniu obowiązującym do dnia 19.02.2021 r. znajdującym zastosowanie w niniejszej sprawie, w związku z art. 7 i 77 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 18 u.p.e.a, poprzez niezasadne oddalenie skargi Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. będące wynikiem błędnego uznania, iż organy egzekucyjne rozpatrzyły cały materiał dowodowy i zasadnie umorzyły postępowanie egzekucyjne, podczas gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż organ egzekucyjny I instancji po otrzymaniu od wierzyciela informacji o wpłaceniu przez zobowiązanego kwoty 5 tys. nie wezwał dłużnika do złożenia wyjaśnień ani nie podjął jakichkolwiek innych czynności egzekucyjnych odnośnie ustalenia źródła tego przychodu oraz stanu majątkowego zobowiązanego na dzień wydania decyzji o umorzeniu postępowania - co skutkowało tym, że organy egzekucyjne nie rozpatrzyły całego zebranego w sprawie na dzień wydania decyzji materiału dowodowego i przedwcześnie umorzyły postępowanie egzekucyjne. Pełnomocnik Skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi, który wydał zaskarżone orzeczenie oraz zasadzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Jednocześnie oświadczył, iż zrzeka się rozprawy. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Kielcach nie skorzystał z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Zgodnie z art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023, poz. 1634 z zm., dalej jako: P.p.s.a.), sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna podlega oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 P.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych. W niniejszej sprawie zarzuty skargi kasacyjnej oparte zostały wyłącznie na naruszeniu przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Jako niezasadny należy uznać zarzut naruszenia przepisów postępowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427, dalej jako: u.p.e.a.) w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r., w zw. z art. 7 i 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 18 u.p.e.a. W myśl art. 59 § 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Zdaniem Strony Sąd niezasadnie oddalił skargę na postanowienie utrzymujące w mocy postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, bowiem organy egzekucyjne nie rozpatrzyły całego zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności pism wierzyciela z dnia 26 maja 2022 r. i z dnia 3 czerwca 2022 r. Wierzyciel poinformował w nich, że po spisaniu przez organ egzekucyjny w dniu 1.10.2021 r. protokołu o stanie majątkowym J. S., jego sytuacja majątkowa zmieniła się. J. S. wykonując wyrok Sądu Rejonowego we Włoszczowie dobrowolnie w dniu 10 marca 2022 r. wpłacił na rachunek ARiMR kwotę 5.000 zł tytułem częściowego obowiązku naprawienia szkody. W ocenie Skarżącej umorzenie postępowania egzekucyjnego jest przedwczesne. Mając na uwadze zarzuty skargi należy podkreślić, iż generalną regułą egzekucji administracyjnej jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku ciążącego na zobowiązanym. Organ egzekucyjny jest obowiązany do zastosowania wszelkich środków przewidzianych w ustawie, by ten cel zrealizować. Oznacza to, że zastosowanie art. 59 § 2 u.p.e.a. wymaga stwierdzenia, że zobowiązany nie posiada środków przewyższających wydatki egzekucyjne oraz, że stan ten ma charakter definitywny, czyli w świetle obiektywnych okoliczności nie ma podstaw do uznania, że w przyszłości środki takie zostaną przez zobowiązanego zgromadzone. W świetle postanowień art. 59 § 2 u.p.e.a. to organowi egzekucyjnemu pozostawiono swobodę prowadzenia egzekucji lub umorzenia postępowania. Co więcej to organowi egzekucyjnemu ustawa pozostawiła ocenę "perspektyw" wszczętego z inicjatywy wierzyciela postępowania egzekucyjnego i wybór prowadzenie egzekucji lub umorzenie postępowania. Zaakcentowania wymaga to, że użycie przez ustawodawcę w art. 59 § 2 u.p.e.a. zwrotu "może być umorzone" oznacza, iż po stronie organu nie istnieje obowiązek umorzenia postępowania egzekucyjnego, ale tylko uprawnienie do jego umorzenia, którego warunkiem jest stwierdzenie, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Podkreślenia wymaga, co również wskazał Sąd I instancji, że organ egzekucyjny, który dokonuje oceny istnienia przesłanek z art. 59 § 2 u.p.e.a., nie może opierać się na hipotetycznym założeniu, że w przyszłości zobowiązany może zgromadzić środki przewyższające wydatki egzekucyjne lub dysponować innym majątkiem. Istnienie podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny ocenia bowiem na podstawie dokonanych ustaleń w zakresie sytuacji majątkowej zobowiązanego na dzień podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego (wyrok Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu z dnia 29 kwietnia 2020 r., sygn. akt I SA/Wr 143/20). W przypadku, gdy po umorzeniu postępowania na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. okaże się, że majątek zobowiązanego pozwala na zaspokojenie wierzyciela, organ egzekucyjny będzie mógł ponownie wszcząć postępowanie egzekucyjne. Jednakże celowość podjęcia rozstrzygnięcia na ww. podstawie musi uwzględniać okoliczność, że w przypadku gdy koszty egzekucyjne nie mogą zostać ściągnięte od zobowiązanego pokrywa je wierzyciel (art. 64c § 4 u.p.e.a.). Z akt sprawy wynika, że organowi na dzień wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego tj. 12 lipca 2022 r., nie były znane jakiekolwiek składniki majątku zobowiązanego, pozwalające na zastosowanie środków egzekucyjnych w sposób efektywny. Sporządzony protokół o stanie majątkowym z dnia 1.10.2021 r. wskazuje, że J. S. nie pracuje, pozostaje na utrzymaniu rodziców, zamieszkuje w domu stanowiącym ich własność, a także nie posiada mienia ruchomego podlegającego zajęciu. Naczelnik pismem z 30 maja 2022 r. zwrócił się do wierzyciela o wskazanie majątku zobowiązanego. W odpowiedzi wierzyciel wskazał, że na jego rachunek bankowy wpłynęła kwota 5 000 zł przekazana przez zobowiązanego tytułem wykonania wyroku sądowego, co świadczy o posiadanym majątku. Jednocześnie wierzyciel nie wskazał jaki konkretnie majątek posiada zobowiązany, podał jedynie rachunek bankowy jego pełnomocnika. W ocenie Sądu, prawidłowo sąd I instancji uznał, że informacja wierzyciela o wpłacie 5.000 zł na jego rzecz przez zobowiązanego, nie stanowi informacji o źródle dochodów podlegających zajęciu. W okolicznościach niniejszej sprawy podjęcie kolejnych czynności egzekucyjnych byłoby bezcelowe z powodu braku majątku, z którego możliwe byłoby zaspokojenie wierzyciela czy też pokrycie samych tylko kosztów egzekucyjnych. Zasada celowości postępowania egzekucyjnego, wynikająca z art. 7 § 2 u.p.e.a. sprzeciwia się dokonywaniu czynności egzekucyjnych i pobieraniu opłat za te czynności, co do których przed ich podjęciem można stwierdzić, że nie doprowadzą do wyegzekwowania należności w kwocie przewyższającej koszty egzekucyjne. W rozpoznawanej sprawie organy administracyjne dokonały prawidłowej analizy zgromadzonego materiału dowodowego i wyjaśniły w sposób wyczerpujący powody wydanych w sprawie rozstrzygnięć. Organ wykazał bezskuteczność dalszej egzekucji z uwagi na brak majątku lub źródła dochodu zobowiązanego z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne. Zaistnienie przesłanki umożliwiającej umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. spowodowało, że twierdzenie organu o przedwczesności umorzenia postępowania egzekucyjnego jest niezasadne. Zatem nie uwzględniając skargi i oddalając ją Wojewódzki Sąd Administracyjny nie naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., gdyż brak było przesłanek przemawiających za jej uwzględnieniem. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi kasacyjnej za pozbawione podstaw i w oparciu o art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. |Sędzia WSA (del.) |Sędzia NSA |Sędzia NSA | |Anna Juszczyk-Wiśniewska |Jan Rudowski |Jacek Pruszyński |