III FSK 32/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia WSA (del) Mirella Łent (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 28 października 2022 r. sygn. akt I SA/Bk 223/22 w sprawie ze skargi A. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 14 kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od A. K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wyrokiem z dnia 28 października 2022 r. sygn. akt I SA/Bk 223/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę A.K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 14 kwietnia 2022 r. umarzające postępowanie odwoławcze w sprawie zażalenia skarżącego na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. z 24 lutego 2022 r. dotyczące odmowy uchylenia czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia świadczeń wypłacanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. WSA wskazał, że zaskarżone postanowienie o formalnym charakterze wydane zostało w związku z wpadkowym wobec postępowania egzekucyjnego postępowaniem zainicjowanym wnioskiem skarżącego o uchylenie czynności egzekucyjnej. Z uwagi na wniesienie przez skarżącego zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, organ egzekucyjny zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone na majątku skarżącego do czasu wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie zgłoszonego zarzutu. Sąd wskazał na art. 58 § 1 i 2 i art. 56 § 1 pkt 1 i 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2020 r. poz. 1427, dalej: u.p.e.a.). Podał, że podjęcie postępowania egzekucyjnego na skutek ostatecznego rozpatrzenia przez wierzyciela zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej (postanowienie Burmistrza S. zostało utrzymane w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2022 r.) spowodowało, iż bezprzedmiotowe stało się postępowanie odwoławcze zainicjowane zażaleniem skarżącego na rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego podjęte na podstawie art. 58 § 2 u.p.e.a. W momencie rozstrzygania przez DIAS postępowanie egzekucyjne zostało już podjęte. Skoro zaś norma ujęta w art. 58 § 2 u.p.e.a. może znaleźć zastosowanie jedynie w fazie zawieszenia postępowania egzekucyjnego, to bezprzedmiotowe było rozpatrzenie przez organ II instancji zażalenia złożonego na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. z dnia 24 lutego 2022 r. Sąd I instancji uznał, że w zastanej sytuacji DIAS nie mógł podjąć merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie wniosku o uchylenie zajęcia, bowiem postępowanie egzekucyjne było już w toku. W ocenie WSA rozstrzygnięcie wydane w oparciu o art. 138 § 1 pkt 3 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735, dalej: k.p.a.) uznać należy za słuszne. Zdaniem Sądu I instancji nie doszło do zarzucanych w skardze manipulacji formalnych. W zaskarżonym postanowieniu organ przedstawił fakty zobrazowane dokumentami znajdującymi się w aktach oraz wskazał przepisy prawa uzasadniające umorzenie postępowania odwoławczego w sprawie odmowy uchylenia czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia świadczeń wypłacanych przez ZUS. Choć WSA w Białymstoku wyrokiem z dnia 5 października 2022 r. sygn. akt I SA/Bk 191/22 uchylił postanowienie SKO w Białymstoku z dnia 5 kwietnia 2022 r. nr [...] oraz poprzedzające jego wydanie postanowienie Burmistrza S. z dnia 17 lutego 2022 r. oddalające zarzut skarżącego w sprawie egzekucji administracyjnej, to na dzień orzekania w sprawie wyrok ten nie był prawomocny. Poza tym wspomniany wyrok zapadł po wydaniu zaskarżonego w sprawie postanowienia organu II instancji orzekającego w przedmiocie zażalenia na postanowienie organu egzekucyjnego z dnia 24 lutego 2022 r. Na dzień wydania tego postanowienia, tj. 14 kwietnia 2022 r., rozstrzygnięcie w sprawie zgłoszonego zarzutu było ostateczne, a postępowanie egzekucyjne podjęte. Dlatego też WSA uznał, że organ zachował się zgodnie z prawem, co nie wyklucza – w razie ponownego przeprowadzenia postępowania w zakresie wniesionego zarzutu – domagania się uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył pełnomocnik skarżącego, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, a także o zasądzenie na rzecz pełnomocnika skarżącego kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które nie zostały uiszczone ani w całości, ani w części. Jednocześnie zrzeczono się rozprawy. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329, dalej: p.p.s.a.) naruszenie przepisów postępowania, których uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 p.p.s.a. oraz 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 3 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. przez wadliwe nieuchylenie zaskarżonej decyzji, w sytuacji kiedy brak jest podstaw do przyjęcia, że postępowanie odwoławcze w sprawie odmowy uchylenia czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia świadczeń wypłacanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych stało się bezprzedmiotowe, bowiem nie doszło do odpadnięcia żadnego z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej, o których mowa w art. 1 pkt 1 k.p.a. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259, t.j. ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z 8 grudnia 2009r., II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 40). Skarga kasacyjna została zatem zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi (art. 183 § 1 ab initio p.p.s.a.). W tym zakresie okazała się niezasadna i dlatego została oddalona. Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a organ nie zażądał jej przeprowadzenia. Przypomnieć trzeba, że zarówno z art. 183 § 1, jak i z art. 174 oraz art. 176 p.p.s.a. wynika, że do strony wnoszącej skargę kasacyjną należy takie zredagowanie tego środka odwoławczego, które umożliwi Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odniesienie się do stanowiska Sądu pierwszej instancji we wszystkich kwestiach, które zdaniem strony zostały nieprawidłowo przez ten Sąd rozważone czy ocenione. Uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych przez wyjaśnienie, na czym naruszenie polegało i przedstawienie argumentacji na poparcie zarzutu, i w odniesieniu do uchybień przepisom procesowym wykazanie, że zarzucane uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Zarzuty kasacyjne oraz ich uzasadnienie nieodpowiadające wskazanym warunkom uniemożliwiają Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ocenę ich zasadności. Zaznaczyć należy, że Sąd nie może domniemywać intencji strony i samodzielnie uzupełniać, czy też konkretyzować zarzutów kasacyjnych lub ich uzasadnienia. Niewątpliwie kontrolowane przez Sąd pierwszej instancji postanowienie organu zapadło na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a., który należy odczytywać również przez przywołany w skardze kasacyjnej art. 105 § 1 k.p.a. Ugruntowanym jest stanowisko, że bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi art. 105 § 1 k.p.a., oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Punktem wyjścia do zrozumienia istoty pojęcia sprawy administracyjnej powinien być art. 1 pkt 1 k.p.a., określający zakres przedmiotowy postępowania administracyjnego. Wynika z niego, że na płaszczyźnie normatywnej przedmiotem postępowania administracyjnego jurysdykcyjnego jest sprawa indywidualna rozstrzygana przez właściwy organ administracji publicznej w drodze decyzji administracyjnej lub milcząco. Istota pojęcia sprawy administracyjnej ujęta w art. 1 pkt 1 k.p.a. sprowadza się do zakresu stosowania k.p.a., jednak przepis ten, można by rzec generalny, nie wystarcza do wykazania, by w konkretnej sprawie zaszły, bądź nie przesłanki umorzenia postępowania administracyjnego (art. 105 § 1 k.p.a.). W takim wypadku, oczekując rozpoznania zarzutu dotyczącego istnienia (bądź braku) elementów materialnego stosunku prawnego, pozwalających na rozpoznanie istoty sprawy, autor skargi kasacyjnej powinien wskazać podstawę faktyczną oraz prawną obowiązku tego typu działania organu. Żeby zająć stanowisko, co do tego czy w sprawie wystąpiła taka sytuacja, Naczelny Sąd Administracyjny powinien dysponować odpowiednio sformułowanym zarzutem. Jednak w skardze kasacyjnej tego typu zarzut nie został sformułowany. Skarżący ograniczył się jedynie do przepisów prawa postępowania, mimo, że WSA w zaskarżonym wyroku wyraźnie odnosi się m.in. do art. 58 § 2 u.p.e.a. W zaskarżonym wyroku Sąd wskazał na art. 58 § 1 i 2 i art. 56 § 1 pkt 1 i 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, co w żaden sposób nie zostało ujęte w skardze kasacyjnej. Brak zarzutu oznacza uznanie niezasadności twierdzeń zawartych w skardze kasacyjnej. W tym za nietrafny uznano zarzut naruszenia art. 151 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., gdyż są to przepisy wynikowe, a oddalenie skargi Sąd pierwszej instancji oparł o niezakwestionowaną skutecznie kontrolę sądowadministracyjną, gdyż nie uznano za skuteczne zarzuty naruszenia art. 138 § 1 pkt 3 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. powiązane z art. 1 pkt 1 k.p.a. Mając na względzie powyższe oraz art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 p.p.s.a., art. 207 § 1 i art. 209 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b oraz ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 r. (Dz.U. z 2018 r., poz. 265). Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi A.K. wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 p.p.s.a. Mirella Łent Jacek Brolik Sławomir Presnarowicz