III FSK 32/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J.C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 22 września 2021 r. sygn. akt I SA/Sz 450/21 w sprawie ze skargi J.C. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 19 marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od J.C. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Zaskarżonym wyrokiem z 22 września 2021 r., sygn. akt I SA/Sz 450/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę J.C. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z 19 marca 2021 r., nr 3201-IEW.4121.1.2021.4 w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w upadłości za zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych wraz z odsetkami za zwłokę za miesiące od stycznia do sierpnia 2016 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2125 ze zm.) – dalej jako: "P.p.s.a". Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł J.C. zaskarżając ten wyrok w całości. Na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez ich błędną wykładnię, tj. art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r., poz. 900 ze zm.) – dalej jako: "O.p." poprzez uznanie, iż w stosunku do skarżącego nie zachodzą przyczyny wyłączające jego solidarną odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe spółki, której skarżący jest prezesem, albowiem skarżący jako prezes zarządu spółki nie złożył we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości, podczas gdy wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki z możliwością zawarcia układu został złożony we właściwym czasie, albowiem Sąd Rejonowy w K. wszczął wobec Spółki postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe), co oznaczało, iż postępowanie Spółki (prezesa zarządu) dotyczące postępowania sanacyjnego nie było spóźnione, bowiem w przypadku działań spóźnionych wniosek o ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu nie zostałby przez Sąd Rejonowy w Koszalinie uwzględniony. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. skarżący wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie, 2) zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych. Skarżący stosownie do treści art. 176 § 2 P.p.s.a. oświadczył, że zrzeka się rozprawy. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie oświadczył, że stosownie do treści art. 176 § 2 P.p.s.a., że zrzeka się rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, zatem podlega oddaleniu. Z niekwestionowanych, istotnych w sprawie okoliczności faktycznych wynika, że 23 czerwca 2014 r. E.sp. z o. o. z siedzibą w R., której skarżący był prezesem zarządu, złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu. Postanowieniem z 24 czerwca 2014 r. Sąd Rejonowy w K. ogłosił upadłość Spółki z możliwością zawarcia układu. Zaległości podatkowe, w odniesieniu do których orzeczono solidarną odpowiedzialność skarżącego jako członka zarządu spółki, wynikają ze złożonej przez Spółkę 27 stycznia 2017 r. deklaracji rocznej o pobranych zaliczkach na podatek dochodowy od osób fizycznych (PIT-4R) za 2016 r. Odnotować należy także okoliczność ustaloną przez organy podatkowe i zaaprobowaną przez Sąd I instancji, niekwestionowaną w skardze kasacyjnej, że Spółka stała się niewypłacalna już 29 października 2011 r., zaś wniosek o ogłoszenie upadłości winien być złożony do Sądu najpóźniej 12 listopada 2011 r. Argumentacja skargi kasacyjnej opiera się zasadniczo na uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z 30 września 2004 r., sygn. akt IV CK 49/04, w którym sformułowane zostały następujące tezy: (1) Za właściwą, z punktu widzenia założeń przepisu art. 299 k.s.h. i celu zawartego w nim unormowania, cezurę czasową rozgraniczającą, ze względu na moment ich powstania, zobowiązania za które ponoszą odpowiedzialność członkowie zarządu spółki z o. o., uznać należy dzień zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki; (2) Zgłoszenie w terminie określonym przepisami art. 5 § 1 pr. upadł. (obecnie art. 10 i 11 ust. 1 pr.upadł. i napr.) wniosku o ogłoszenie upadłości (także przez wierzyciela spółki) wyłącza odpowiedzialność członka zarządu spółki z o. o. za niewyegzekwowane od spółki jej zobowiązania, powstałe przed zgłoszeniem wniosku o ogłoszenie upadłości. Natomiast w odniesieniu do zobowiązań spółki powstałych po zgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości, poprzedzające powstanie zobowiązania zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości jest zgłoszeniem dokonanym we właściwym czasie w tym znaczeniu, iż także w takiej sytuacji uzasadnione jest stwierdzenie braku związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem funkcji przez członka zarządu spółki a szkodą jej wierzyciela. W odniesieniu do tej drugiej grupy zobowiązań odpowiedzialność członków zarządu jest w związku z tym w zasadzie zawsze wyłączona. Wyjątek od tej zasady dotyczy jedynie tych zobowiązań powstałych po złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości, które są ściśle związane z długiem istniejącym już wcześniej, takich jak zobowiązania o zapłatę odsetek. Należy zaznaczyć, że Sąd Najwyższy w uzasadnieniu powołanego wyroku wyjaśnił, że: Na tle motywów zaskarżonego wyroku, które zadecydowały o oddaleniu apelacji i w związku z treścią sformułowanych w kasacji zarzutów wyłania się - trafnie uznana przez Sąd Apelacyjny za zasadniczą dla rozstrzygnięcia - kwestia zakresu odpowiedzialności członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, opartej na podstawie art. 299 k.s.h. Różnica zapatrywań Sądu Apelacyjnego i skarżącego w tej kwestii dotyczy w szczególności zagadnienia odpowiedzialności członów zarządu za zobowiązania spółki powstałe dopiero po spełnieniu przesłanek do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Niemniej odnoszą się do sytuacji, w której wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony we właściwym czasie. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w obszarze wyznaczonym przez treść art. 116 O.p. to organ podatkowy jest uprawniony i zobowiązany do samodzielnych, autonomicznych ustaleń co do zaistnienia wszystkich przesłanek uzasadniających orzeczenie o odpowiedzialności osoby trzeciej za zobowiązania podatkowe Spółki. Skoro więc wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki z 23 czerwca 2014 r. nie został zgłoszony we "właściwym terminie", (takie ustalenie faktyczne organu podatkowego zaaprobowane przez Sąd I instancji nie zostało zakwestionowane w skardze kasacyjnej poprzez adekwatny zarzut) sam fakt jego złożenia nie uwalnia skarżącego od odpowiedzialności za zaległości podatkowe, które powstały w późniejszym okresie. Podkreślić należy, że przepis art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) O.p. wymaga złożenia wniosku "we właściwym czasie" i tylko wówczas członek zarządu nie będzie ponosił odpowiedzialności za zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez niego obowiązków członka zarządu (art. 116 § 2 O.p.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sytuacji gdy układ nie został wykonany (Sąd Rejonowy uchylił układ upadłego i ogłosił upadłość likwidacyjną Spółki) organ podatkowy był uprawniony do oceny czy wniosek o ogłoszenie upadłości został zgłoszony we właściwym czasie. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, organ podatkowy nie był ograniczony w poszukiwaniu tych okoliczności do zdarzeń mających miejsce po dacie złożenia wniosku o otwarcie postępowania układowego. Takie zastrzeżenie nie zostało zawarte expressis verbis w obowiązujących przepisach. Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329) – dalej jako: "P.p.s.a." rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdyż strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 oraz art. 209 ww. P.p.s.a. Bogusław Woźniak (spr.) Dominik Gajewski Bogusław Dauter