III FSK 314/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Anna Dalkowska po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej "G. [...]" sp. z o.o. z siedzibą we W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 13 sierpnia 2021 r. sygn. akt I SA/Wr 111/21 odrzucające skargę w sprawie ze skargi "G. [...]" sp. z o.o. z siedzibą we W. w przedmiocie niewykonania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 27 listopada 2019 r. o sygn. akt I SA/Wr 535/19 postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu.

1.1. Postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2021 r., sygn. akt I SA/Wr 111/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił skargę "G." sp. z o.o. z siedzibą we W. (dalej: "Skarżący", "Strona", "Spółka") na niewykonanie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 27 listopada 2019 r. o sygn. akt I SA/Wr 535/19 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2015 r. przez Prezydenta Miasta J. [...]. 1.2. Pismem z dnia 1 lipca 2021 r. strona cofnęła skargę. Postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2021 r. Sąd pierwszej instancji odrzucił skargę, argumentując, że skarga była niedopuszczalna i z tego względu podlegała odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej: "p.p.s.a."). 1.3. Na powyższe postanowienie spółka wniosła skargę kasacyjną. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie: (I) naruszenie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. w związku z art. 60 p.p.s.a. oraz art. 161 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi w sytuacji, w której skarżąca uprzednio skutecznie cofnęła skargę, co w oczywisty sposób wpłynęło na wynik sprawy (zgodne z przepisami rozstrzygnięcie winno być inne); (II) mające wpływ na wynik sprawy naruszenie art. 60 p.p.s.a. oraz art. 160 p.p.s.a. poprzez bezpodstawne pozostawienie pisma dot. cofnięcia skargi bez rozpatrzenia, przez co Sąd zignorował wiążącą go wolę strony w zakresie cofnięcia skargi; (III) mające wpływ na wynik sprawy naruszenie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. w związku z art. 220 § 1 p.ps.a. poprzez podjęcie (bez wezwania do uiszczenia wpisu) czynności orzeczniczych w stosunku do nieopłaconej skargi w sytuacji, w której możliwość podjęcia takich działań jest wprost przez przepisy ograniczona. Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i zasądzenie kosztów według norm przepisanych. 2. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: 2.1. Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. 2.2. Zgodnie z art. 60 p.p.s.a. skarżący może cofnąć skargę. Cofnięcie skargi wiąże sąd. Jednakże sąd uzna cofnięcie skargi za niedopuszczalne, jeżeli zmierza ono do obejścia prawa lub spowodowałoby utrzymanie w mocy aktu lub czynności dotkniętych wadą nieważności. 2.3. Skarżący może skutecznie cofnąć skargę aż do wydania przez WSA orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. Cofnięciem skargi sąd jest co do zasady związany. W dwóch jednakże przypadkach konieczne jest uznanie, że cofnięcie skargi jest niedopuszczalne - gdy zmierza ono do obejścia prawa lub gdy spowodowałoby utrzymanie w mocy aktu lub czynności dotkniętych wadą nieważności. WSA ocenia te dwa aspekty na podstawie całokształtu okoliczności sprawy, co nie oznacza, że rozpoznaje sprawę w całkowitym zakresie. Strona cofając skargę, uniemożliwia bowiem rozpoznanie sprawy w zwykłym trybie. WSA bada jedynie, czy samo cofnięcie skargi nie zmierza do obejścia prawa lub spowodowałoby utrzymanie w mocy aktu lub czynności dotkniętych wadą nieważności. W konsekwencji Sąd powinien podjąć jedną z dwóch czynności; umorzyć postępowanie sądowoadministracyjne, albo uznać cofnięcie skargi za niedopuszczalne. 2.4. W przedmiotowej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił skargę na podstawie art. 58 § 1 p.p.s.a. uznając ją za niedopuszczalną. W swoim uzasadnieniu argumentował, że skargą strona objęła przedmiot, który w świetle brzmienia przepisu art. 154 § 1 p.p.s.a. nie podlega kontroli sądu, bowiem została wniesiona na niewykonanie wyroku uchylającego decyzję organu administracji publicznej, a nie na wyrok uwzględniający skargę na bezczynność organu lub przewlekłość prowadzonego przez organ postępowania administracyjnego. Sąd pierwszej instancji nie odniósł się do samego cofnięcia skargi przez skarżącą, pod koniec uzasadnienia jedynie wspomniał, że czynność ta skutkuje rozważaniem możliwości umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego w oparciu o art. 60 w zw. z art. 161 § 1 pkt 1 p.p.s.a. 2.5. Z powyższym stanowiskiem nie sposób się zgodzić. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu błędnie zinterpretował dyspozycję art. 60 p.p.s.a. Sąd jest związany cofnięciem skargi, chyba, że uzna je za niedopuszczalne, jeżeli zmierza ono do obejścia prawa lub spowodowałoby utrzymanie w mocy aktu lub czynności dotkniętych wadą nieważności. Czynności mające na celu obejście prawa (art. 58 k.c.) zawierają pozór zgodności z prawem. Ich treść nie zawiera elementów wprost sprzecznych z ustawą, ale skutki, które wywołują i które są objęte zamiarem stron, naruszają zakazy lub nakazy ustawowe. Chodzi tu zatem o wywołanie skutku sprzecznego z prawem przez dokonanie samej czynności, a nie przez osiągnięcie celu leżącego poza treścią czynności (M. Safjan [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. K. Pietrzykowski, t. 2, Warszawa 1998, s. 153). W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w ogóle nie zbadał czy zachodzą okoliczności przewidziane w art. 60 p.p.s.a., chociaż był do tego zobowiązany. Należy zauważyć, że niedopuszczalność wniesionej skargi nie stoi na przeszkodzie skutecznego cofnięcia tejże skargi. W związku z powyższym, Sąd pierwszej instancji powinien był, po zbadaniu czy zachodzą okoliczności przewidziane w art. 60 p.p.s.a., umorzyć postępowanie sądowoadministracyjne, albo uznać cofnięcie skargi za niedopuszczalne. 2.6. Należy również zauważyć, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w pozostałych dwóch, tożsamych sprawach spółki, sygn akt I SA/Wr 109/21 i I SA/Wr 110/21, umorzył postępowanie sądowoadministracyjne. Biorąc pod uwagę okoliczności spraw (które są identyczne z przedmiotową sprawą) nie znaleziono podstaw do uznania cofnięcia skarg za niedopuszczalne. Nie zmierzały one bowiem do obejścia prawa i nie powodowały utrzymania w mocy aktu lub czynności dotkniętych wadą nieważności. Tym bardziej niezrozumiałe jest, dlaczego w przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji nie umorzył postępowania, a wydał orzeczenie odrzucające skargę na podstawie art. 58 p.p.s.a. 2.7. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zobowiązany jest, przy wydawaniu ponownego postanowienia, wziąć pod uwagę argumentację Naczelnego Sądu Administracyjnego. 2.8. W przedmiocie wniosku o zasądzenie kosztów postępowania należy stwierdzić, że zgodnie z treścią art. 209 w zw. z art. 203 p.p.s.a. w postępowaniu kasacyjnym nie zasądza się zwrotu kosztów postępowania w przypadku skarg kasacyjnych na postanowienia wojewódzkich sądów administracyjnych kończących postępowanie. Powyższe wynika z faktu, że uwzględnienie skargi kasacyjnej na postanowienie kończące postępowanie przed sądem administracyjnym pierwszej instancji nie oznacza jeszcze, że stroną, której stanowisko okazało się chybione, jest organ administracyjny. Jeżeli w następstwie takiego orzeczenia sądu kasacyjnego, Sąd pierwszej instancji - po ponownym rozpoznaniu sprawy - uwzględni skargę, to nie ma przeszkód ku temu, aby na podstawie art. 200 p.p.s.a. zasądzić na rzecz skarżących wszystkie koszty postępowania, w tym koszty postępowania kasacyjnego związane ze skargą kasacyjną od postanowienia o odrzuceniu skargi, ponieważ koszty te podlegają zaliczeniu do poniesionych przez skarżącego kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 lutego 2008 r., w sprawie I OPS 4/07).