III FSK 2923/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz (sprawozdawca), Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia WSA (del.) Paweł Dąbek, po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 31 lipca 2020 r. sygn. akt I SA/Ol 423/20 w sprawie ze skargi A. L. na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Celno -Skarbowego w O. z dnia 6 maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wglądu do dokumentów wyłączonych z akt sprawy 1) oddala skargę kasacyjną; 2) zasądza od A. L. na rzecz Naczelnika [...] Urzędu Celno - Skarbowego w O. kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 31 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Ol 423/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie (dalej: "WSA") oddalił skargę A.L. (dalej: "Skarżący") na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Celno - Skarbowego (dalej: "SKO") w przedmiocie odmowy umożliwienia zapoznania się z dokumentami wyłączonymi z akt sprawy. Podstawą powyższego orzeczenia był art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm., dalej: "p.p.s.a."). W skardze kasacyjnej wywiedzionej od powyższego orzeczenia, Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku WSA i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych. Skarżący zrzekł się rozpoznania sprawy na rozprawie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: I. naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 178 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 201, dalej: "o.p.") w związku z art. 135 p.p.s.a., poprzez utrzymanie przez WSA w mocy postanowienia I i II instancji wskutek braku przeprowadzenia analizy całokształtu niniejszej sprawy, a w konsekwencji uznanie, iż intencja wniosku Skarżącego powinna zostać określona na podstawie, tego jak wniosek został zatytułowany, podczas gdy kwalifikacja taka powinna zostać przeprowadzona na podstawie treści wniosku, złożonego w sprawie zażalenia oraz skargi złożonej przez Skarżącego, których treść dotyczyła nie tylko kwestii rozpatrzonych przez Organ ale również udostępnienia Skarżącemu kompletnej dokumentacji stanowiącej podstawę i mającej wpływ na wydaną wobec niego decyzję ostateczną, w tym materiału dowodowego stanowiącego podstawę do wydania decyzji wobec kontrahentów Skarżącego, które to decyzje zostały dołączone do akt sprawy Skarżącego, bez tego materiału dowodowego, co spowodowało wyłącznie iluzoryczne zapoznanie się Skarżącego z materiałem sprawy; - art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 210 § 1 pkt 5 w związku z art. 210 § 4 o.p. w związku z art. 124 o.p., poprzez utrzymanie przez Sąd w mocy postanowienia I i II instancji, podczas gdy Organ II instancji dopuścił się naruszenia w związku z brakiem uchylenia postanowienia I instancji, mimo iż nie rozpatrywało ono w pełni wniosku z dnia 16 stycznia 2020 roku, ponieważ Skarżący nie wnosił wyłącznie o umożliwienie wglądu do dokumentów wyłączonych z akt sprawy, a również o przedstawienie kompletnego materiału dowodowego, na podstawie, którego wydana została decyzja przez Naczelnika, a który to materiał dowodowy miał wpływ na wydane rozstrzygnięcie i mimo to nie został dołączony do akt przedmiotowej sprawy; - art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 123 § 1 o.p. w związku z art. 192 o.p., poprzez utrzymanie przez Sąd w mocy postanowienia I i II instancji, podczas gdy Organ II dopuścił się naruszenia w związku z brakiem uchylenia postanowienia I instancji w związku z uniemożliwieniem Skarżącemu wzięcia czynnego udziału w prowadzonym wobec niego postępowaniu, mimo tego, że Organ miał świadomość, że Skarżący nie posiadał wglądu do dokumentów, które nie zostały dołączone do akt przedmiotowej sprawy, oraz że Skarżący nie mógł wziąć udziału w przeprowadzeniu dowodów, mających wpływ na zakończenie prowadzonego wobec niego postępowania, co w konsekwencji powoduje, że fakty na które powołuje się Organ zaistniałe co do kontrahentów Skarżącego, nie mogą być uznane za udowodnione, gdyż Skarżący nigdy nie miał możliwości wypowiedzenia się co do materiału dowodowego, a nawet nie został z nim zapoznany. W uzasadnieniu uszczegółowiono powyższe zarzuty. W odpowiedzi na skargę Naczelnik [...] Urzędu Celno - Skarbowego w O. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wniósł także o rozpoznanie niniejszej sprawy na posiedzeniu niejawnym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) albo naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Dopełnienie wymogu wskazania podstaw skargi kasacyjnej zakreślonych w powołanym przepisie art. 174 p.p.s.a. jest konieczne, ponieważ wyznacza granice skargi kasacyjnej, którymi jest związany Naczelny Sąd Administracyjny (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Wyjątkiem są tu jedynie przesłanki nieważności postępowania, które Sąd bierze pod rozwagę z urzędu. Przed przystąpieniem do oceny zarzutów skargi kasacyjnej zbadano, czy nie zaistniała którakolwiek z przesłanek nieważności określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z przyczyn nieważności, wskazywana w przywoływanym unormowaniu. Z zarzutów kasacyjnych wynika, że Skarżący zarzuca organom podatkowym oraz WSA naruszenie przepisów procesowego prawa podatkowego - art. 178 § 1, art. 179, art. 123 o.p. ze względu na nierespektowanie jej prawa wglądu w akta sprawy z powodu wystąpienia "interesu publicznego", a w konsekwencji pozbawienie go czynnego udziału w postępowaniu kontrolnym. Zgodnie z przepisem art. 178 § 1 o.p., strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Stosownie do postanowień art. 123 § 1 o.p. organy podatkowe obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Organ podatkowy może odstąpić od zasady przewidzianej w § 1, jeżeli w wyniku postępowania wszczętego na wniosek strony ma zostać wydana decyzja w całości uwzględniająca wniosek strony, oraz w przypadkach, o których mowa w art. 200 § 2 pkt 2 o.p. (art. 123 § 2 o.p.). Podkreślić należy, że wyrażone w art. 178 § 1 o.p. prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów stanowi jeden z aspektów zasady jawności postępowania podatkowego (art. 129 o.p.) i zasady czynnego udziału strony w tym postępowaniu (art. 123 § 1 o.p.). Przepis ten nie ma jednak charakteru absolutnego i doznaje określonych ograniczeń, o których mowa w cytowanym powyżej art. 179 § 1 o.p. Przewidziane w tym przepisie dwa wyjątki zostały ustanowione z uwagi na potrzebę ochrony określonych wartości - informacji niejawnych, bądź interesu publicznego. Istotna z punktu widzenia niniejszej sprawy pozostawała druga z wymienionych wyżej przesłanek. Pojęcie interesu publicznego jest terminem nieostrym i wymagającym doprecyzowania na tle konkretnych okoliczności faktycznych, to z pewnością obejmuje ono "korzyść służącą ogółowi, dyrektywę postępowania, nakazującą respektowanie takich wartości wspólnych dla całego społeczeństwa jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej" (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 19 lipca 2011 r., sygn. akt I SA/Gd 527/11; publ. CBOSA). Odnosząc zatem powyższe rozważania do przedmiotowej sprawy, stwierdzić należy, iż Skarżący wniósł o udostępnienie materiału dowodowego zebranego w ramach innych postępowań podatkowych. Słusznie zatem Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego odmówił Skarżącemu tego wglądu. W przedmiotowej sprawie interes publiczny dotyczył informacji objętych tajemnicą skarbową, tj. danych osób trzecich. Powstaje zatem pytanie, czy odmowa stronie dostępu do dokumentów wyłączonych z akt sprawy spowodowała naruszenie prawa strony do czynnego udziału w sprawie. Otóż odpowiedź na to pytanie może być tylko przecząca. Niewątpliwie bowiem skorzystanie przez organy z możliwości zawartej w przepisie art. 179 § 1 o.p. zawsze wiąże się z ograniczeniem zasady czynnego udziału strony. Jednak skoro ustawodawca takie ograniczenie dopuścił, to sprzeczne z zasadą racjonalnego ustawodawcy byłoby twierdzenie, iż samo skorzystanie przez organ z rozwiązania przewidzianego w art. 179 § 1 o.p. narusza prawo (zob. wyrok NSA z dnia 3 sierpnia 2016 r., sygn. akt II FSK 1835/14; publ. CBOSA). Z tego powodu zarzuty naruszenia przez WSA przepisów art. 151 p.p.s.a., art. 135 p.p.s.a. w związku z art. 210 § 1 pkt 5 w związku z art. 210 § 4 o.p. w związku z art. 124 o.p. oraz art. 192 o.p. należy uznać za chybione. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. O kosztach postępowania postanowiono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. Paweł Dąbek Sławomir Presnarowicz Jolanta Sokołowska