III FSK 281/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz (sprawozdawca), Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak, Protokolant Karolina Niemiec, po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2022 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej S. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 6 czerwca 2018 r., sygn. akt I SA/Bk 196/18 w sprawie ze skargi S. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 22 stycznia 2018 r., nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od S. K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 6 czerwca 2018 r., sygn. akt I SA/Bk 196/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku (dalej: "WSA") oddalił skargę S. K. (dalej: "Skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 22 stycznia 2018 r. (dalej: "Dyrektor") w przedmiocie uznania zarzutu za nieuzasadniony w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl). W skardze kasacyjnej wywiedzionej od powyższego wyroku, Skarżący zaskarżył go w całości i wniósł o jego uchylenie w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA oraz zasądzenie od organu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego oraz kosztów postępowania poniesionych przed sądem pierwszej instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarżący w piśmie tym zarzucił naruszenie: I. przepisów postępowania, tj.: 1. art. 33 § 1 pkt 1) ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm., dalej: "u.p.e.a."), poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy zobowiązanie Skarżącego powstało przed otwarciem postępowania upadłościowego obejmującego likwidację majątku upadłego wygasło wraz z zakończeniem postępowania upadłościowego i umorzeniem zobowiązań Skarżącego, zaś uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania; II. przepisów prawa materialnego: 2. art. 144 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2017, poz. 2344, tj.; dalej: "p.u."), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na nieskierowaniu egzekucji przeciwko syndykowi, na co wskazuje dyspozycja tego przepisu, w sytuacji gdy wierzytelność istniała przed datą otwarcia postępowania upadłościowego i postępowanie w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania zostało wszczęte w okresie otwartego postępowania upadłościowego (fakt ten był nawet przyczyną uchylenia z urzędu pierwszej decyzji i tytułu wykonawczego); 3. art. 264 ust. 1 p.u., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy objęta tytułem wykonawczym wierzytelność winna być zgłoszona do masy upadłości i ujęta na liście wierzytelności i stałaby się wtedy samodzielnym tytułem wykonawczym zgodnie z prawem upadłościowym. W odpowiedzi na skargę kasacyjną, Dyrektor wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od Skarżącego na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu, które w niniejszej sprawie nie wystąpiły. Skargę kasacyjną, w granicach, której działa Naczelny Sąd Administracyjny, można oprzeć stosownie do art. 174 p.p.s.a. na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania. Zważywszy na sposób sformułowania zarzutów kasacyjnych, przede wszystkim rozważenia wymaga ocena spełnienia przez skargę kasacyjną ustawowych wymogów formalnych. Skarga kasacyjna jest bowiem szczególnym pismem procesowym, tj. wysoce sformalizowanym środkiem zaskarżenia wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego. Stosownie do art. 176 § 1 pkt 2 i art. 174 p.p.s.a. powinna ona zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Skargę kasacyjną można zaś oprzeć na podstawie: 1. naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2. naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przytoczenie podstaw kasacyjnych polega na wskazaniu, czy Skarżący zarzuca naruszenie prawa materialnego, czy naruszenie przepisów postępowania, czy też oba te naruszenia łącznie, a przedmiotem zarzutu mogą być tylko te przepisy, które zastosował Sąd I instancji lub które powinien był zastosować, lecz je pominął. Skarga kasacyjna powinna być skierowana przeciwko przyjętej w zaskarżonym wyroku podstawie prawnej rozstrzygnięcia, co oznacza wymóg powołania w pierwszej kolejności przepisów normujących działalność orzeczniczą sądów administracyjnych, a w dalszej kolejności wskazania przepisów materialnego lub procesowego prawa administracyjnego. W niniejszej sprawie pełnomocnik Skarżącego wskazał natomiast na naruszenie przepisów u.p.e.a. oraz p.u., nie wiążąc ich z przepisami p.p.s.a. – gdy przecież sąd administracyjny działa w oparciu o regulację p.p.s.a. i "jedynie" kontroluje działania podjęte (bądź zaniechane) przez organy w zakresie stosowania przepisów dwóch pierwszych wskazanych ustaw. Brak oznaczenia tych przepisów ogranicza zakres kontroli przeprowadzanej przez NSA. Ponadto, autor skargi kasacyjnej przy każdym z zarzutów wskazał na "niewłaściwe zastosowanie" przepisów – tymczasem sądy administracyjne nie stosują przepisów u.p.e.a. oraz p.u., lecz przyjmują je jako normatywny wzorzec kontroli działań lub zaniechań administracji publicznej i mogą je naruszyć poprzez naruszenie tego wzorca (wyrok NSA z 26 stycznia 2022 r., sygn. akt III OSK 1170/21). Konieczne jest przy tym wskazanie konkretnych przepisów naruszonych - zdaniem Skarżącego - przez sąd, z podaniem jednostki redakcyjnej (numeru artykułu, paragrafu, ustępu, punktu). Natomiast uzasadnienie podstaw kasacyjnych powinno szczegółowo określać, do jakiego naruszenia przepisów prawa doszło i na czym to naruszenie polegało, a w przypadku zarzucania uchybień przepisom procesowym dodatkowo wykazać, że to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mimo że przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie określają warunków formalnych, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie skargi kasacyjnej, to należy przyjąć, że ma ono za zadanie wykazanie trafności (słuszności) zarzutów postawionych w ramach podniesionych podstaw kasacyjnych, co oznacza, że musi zawierać argumenty mające na celu "usprawiedliwienie" przytoczonych podstaw kasacyjnych (por. wyroki NSA z dnia: 5 sierpnia 2004 r., FSK 299/04 z glosą A. Skoczylasa OSP 2005, Nr 3, poz. 36; 9 marca 2005 r., GSK 1423/04; 10 maja 2005 r., FSK 1657/04; 12 października 2005 r., I FSK 155/05; 23 maja 2006 r., II GSK 18/06; 4 października 2006 r., I OSK 459/06, z dnia 24 września 2021 r., I GSK 290/21). Wobec związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej, prawidłowe (tzn. jasne i niebudzące wątpliwości) sformułowanie zarzutów kasacyjnych jest warunkiem niezbędnym dla uznania, że zarzut jest usprawiedliwiony. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez Skarżącego. Ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich, ani w inny sposób korygować. Nie jest powołany do uzupełniania, ani interpretowania niejasno sformułowanych zarzutów kasacyjnych, ani też nie może domniemywać intencji Skarżącego i samodzielnie uzupełniać, czy też konkretyzować zarzutów kasacyjnych. Nie jest bowiem rolą Naczelnego Sądu Administracyjnego stawianie jakichkolwiek hipotez i snucie domysłów w zakresie uzasadnienia podstaw kasacyjnych (zob. wyrok NSA z dnia 31 października 2017 r., I GSK 2343/15). Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna nie spełnia powyższych ustawowych wymogów formalnych. Po pierwsze, jak wskazano, autor skargi kasacyjnej nie wymienił przepisów p.p.s.a., których zastosowanie przez WSA miało stanowić naruszenie prawa. Po drugie, pełnomocnik Skarżącego skupia się na podważaniu konkretnych fragmentów uzasadnienia zaskarżonego wyroku, nie powołuje jednak przy tym regulacji prawnej, która określa kwestię wzorca właściwego przy konstruowaniu uzasadnienia orzeczenia sądu administracyjnego. Również względy natury słusznościowej, powoływane w skardze kasacyjnej ("Utrzymanie w mocy skarżonego wyroku jawiłoby się jako wysoce niesprawiedliwe wobec Skarżącego, który w wyniku powyższego poniósłby ogromne straty" – s. 8 uzasadnienia skargi kasacyjnej), nie odwołują się do konkretnej regulacji, jaka miałaby zostać w sprawie naruszona. Po trzecie, pełnomocnik Skarżącego w istocie zarzuca niewłaściwą wykładnię przepisów dokonaną przez WSA, błędnie wskazując na niewłaściwe ich zastosowanie. Końcowo można zauważyć, że autor skargi kasacyjnej nie powiązał ze sobą przepisów, których naruszenie zarzucił, gdy z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, iż naruszenia dopatrywał się w niewłaściwej wykładni właściwych przepisów u.p.e.a. oraz p.u. interpretowanych systemowo, wzajemnie warunkujących właściwe ich odczytywanie. Biorąc zatem pod uwagę powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. Bogusław Woźniak Sławomir Presnarowicz Paweł Borszowski