III FSK 264/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Bogusław Woźniak (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Krzysztof Przasnyski, po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej F.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 września 2023 r., sygn. akt I SA/Kr 651/23 w sprawie ze skargi F.P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 10 maja 2023 r., nr 1201-IOP2-3.4273.3.2023.3 w przedmiocie kary porządkowej 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od F.P. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Zaskarżonym wyrokiem z 20 września 2023 r., sygn. akt I SA/Kr 651/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę F.P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z 10 maja 2023 r. nr 1201-IOP2-3.4273.3.2023.3 w przedmiocie kary porządkowej. Jako podstawę prawną orzeczenia Sąd I instancji wskazał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) – dalej jako: "P.p.s.a." Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł F.P. zaskarżając ten wyrok w całości. Na podstawie art. 174 pkt 2, 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 262 § 1 pkt 2a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r., poz. 2651 ze zm.) – dalej jako: "O.p." poprzez jego nieprawidłową wykładnię polegającą na przyjęciu, że celem nałożenia kary porządkowej jest przede wszystkim ukaranie strony, a nie jedynie przymuszenie jej do wykonania nałożonego przez organ podatkowy obowiązku, co miało wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia w ten sposób, że Sąd I instancji zaakceptował jako prawidłowe nałożenie na podatnika kary porządkowej w czasie, gdy nie istniała już obiektywna możliwość wykonania wezwania organu podatkowego. Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżący wniósł: 1) na podstawie art. 188 P.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i rozpoznanie skargi, ewentualnie 2) uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, 3) zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Nadto skarżący wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym i w tym celu na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a. zrzekł się rozprawy. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, zatem podlega oddaleniu. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do oceny legalności orzeczenia Sądu I instancji, który uznał, że postanowienie nakładające na skarżącego karę porządkową, o której mowa w art. 262 § 1 pkt 2a O.p., jest zgodne z prawem. Argumentacja skargi kasacyjnej zmierza do wykazania, że skoro na dzień wydania postanowienia o nałożeniu kary porządkowej skarżący nie dysponował żądaną dokumentacją, to nie było podstaw do nałożenia kary porządkowej. Strona skarżąca akcentuje charakter prawny kary porządkowej, jako sankcji o charakterze dyscyplinującej a nie karnym, co wyklucza możliwość jej zastosowania w stanie faktycznym sprawy. Zgodnie z art. 262 § 1 pkt 2a O.p. strona, pełnomocnik strony, świadek lub biegły, którzy mimo prawidłowego wezwania organu podatkowego bezzasadnie odmówili lub nie dokonali w terminie wyznaczonym w wezwaniu złożenia wyjaśnień, zeznań, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin, przedłożenia tłumaczenia dokumentacji obcojęzycznej lub udziału w innej czynności mogą zostać ukarani karą porządkową do 2 800 zł. Kluczową przesłanką nałożenia kary porządkowej jest bezzasadność odmowy dokonania konkretnej czynności procesowej, przy czym pod pojęciem tym należy rozumieć odmowę niemającą podstaw w obiektywnych okolicznościach sprawy. Nie chodzi zatem o to, czy w przekonaniu strony powinna ona ten obowiązek wykonać, lecz o kwestię istnienia faktycznych przeszkód w jego wykonaniu. W realiach rozpoznawanej sprawy należy przede wszystkim podkreślić, że w skardze kasacyjnej nie została skutecznie zakwestionowana ocena Sądu I instancji, który przyjął za organami podatkowymi, że strona bezzasadnie nie wykonała nałożonego przez organ podatkowy obowiązku przedstawienia dokumentów. Podkreśla zaś, że na dzień wydania postanowienia w przedmiocie nałożenia kary porządkowej zaistniały okoliczności, które czyniły odmowę wykonania obowiązku usprawiedliwioną. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że aktach administracyjnych brak jest dostatecznego potwierdzenia dla tezy jakoby na dzień wydania postanowienia o nałożeniu kary porządkowej nie istniał stan bezzasadności odmowy wykonania obowiązku. Skarżący nie reagował na kierowane do niego wezwania; pierwsze kierowane do strony wezwanie odebrano 23 czerwca 2022 r., a mimo to skarżący przez wiele miesięcy nie podjął żadnych kroków w celu faktycznej realizacji żądania Naczelnika Urzędu Skarbowego. Dopiero w odpowiedzi z 13 listopada 2022 r. poinformował, że nie posiada wnioskowanych faktur. Stwierdził, że możliwe, że żądane dokumenty zostały przekazane do postępowania prowadzonego przez Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w K, co skarżący zweryfikuje i zobowiązuje się je przedłożyć. Jednakże do momentu wydania zaskarżonego postanowienia (tj. 23 lutego 2023 r.), nie przedłożył żądanej dokumentacji, ani nie wskazał terminu jej dostarczenia. Nadto należy odnotować, że odnośnie przekazania żądanej dokumentacji w oparciu o postanowienie Prokuratury Rejonowej w W. o żądaniu wydania rzeczy i przeszukaniu oraz protokół wydania dokumentów z dnia 28 listopada 2022 roku organ stwierdził, iż z przedmiotowego protokołu nie wynika jaki zakres dokładnie obejmuje. Zatem twierdzenie o przekazaniu żądanych dokumentów innemu organowi nie jest dostatecznie wykazane. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 262 § 1 pkt 2a O.p. poprzez jego błędną wykładnię. Naczelny Sąd Administracyjny podziela prezentowany w orzecznictwie i w doktrynie pogląd, że kara porządkowa, o której mowa w art. 262 O.p. ma charakter dyscyplinujący i ma na celu przymuszenie strony do wykonania nałożonego obowiązku. Niemniej ustawodawca wiąże możliwość nałożenia tej kary z konkretnie określonym zachowaniem podatnika, abstrahując co do zasady od efektu jej nałożenia, jak i ewentualnych późniejszych zmian stanu faktycznego. Innymi słowy, dla samego nałożenia kary porządkowej nie jest relewantne późniejsze, po bezzasadnej odmowie, zaistnienie okoliczności tę odmowę usprawiedliwiających bądź nawet wykonanie nałożonego obowiązku. Przesłanką nałożenia kary porządkowej jest zidentyfikowany w czasie stan bezzasadnej odmowy. Jednocześnie trzeba zauważyć, że zaistnienie przesłanki nałożenia kary porządkowej nie obliguje organu podatkowego do jej nałożenia, wszelako analizowany przepis stanowi, że: Strona, pełnomocnik strony, świadek lub biegły (...) mogą zostać ukarani. Z kolei przepis art. 262 § 6 O.p. stanowi, że organ podatkowy, który nałożył karę porządkową, może, na wniosek ukaranego, złożony w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia o nałożeniu kary porządkowej, uznać za usprawiedliwione niestawiennictwo lub niewykonanie innych obowiązków, o których mowa w § 1, i uchylić postanowienie nakładające karę. Dwie ostatnio wymienione cechy kary porządkowej stanowią o tym, że jest to sankcja o charakterze dyscyplinującym a nie karnym. Nie ma zatem racji skarżący, który w charakterze i celu kary porządkowej upatruje bezwzględną podstawę uchylenia postanowienia o nałożeniu kary porządkowej z tego tylko powodu, że po bezzasadnej odmowie wykonania obowiązku zaistniały okoliczności, które ową bezzasadność mogłyby znosić. W realiach rozpoznawanej sprawy istotne jest także i to, co zostało wykazane wyżej, mianowicie, że z akt administracyjnych sprawy nie wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że rzeczywiście zaistniały okoliczności, które można określić jako wyłączające bezzasadność odmowy dostarczenia organowi podatkowemu sprecyzowanych dokumentów. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) - oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania orzeczono stosownie do art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 oraz art. 209 P.p.s.a. Stosownie do art. 182 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdyż strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Krzysztof Przasnyski Bogusław Dauter Bogusław Woźniak