III FSK 197/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca), Sędzia NSA Jacek Pruszyński, Sędzia WSA (del.) Paweł Dąbek, po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 9 grudnia 2021 r. sygn. akt I SA/Go 330/21 w sprawie ze skargi Dyrektora L. Oddziału Regionalnego A.R. i M. R. w Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 1 lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze na rzecz Dyrektora L. Oddziału Regionalnego A.R. i M.R. w Z. kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wyrokiem z dnia 9 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Go 330/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, w sprawie ze skargi Dyrektora L. Oddziału Regionalnego A.R. i M.R. w Z. (dalej: skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze (dalej: Dyrektor IAS) z dnia 1 lipca 2021 r. w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora IAS w całości. Skargę kasacyjną wywiódł Dyrektor IAS. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.) zarzucił: I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: 1) art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm., dalej: u.p.e.a..) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i ustalenie kosztów egzekucyjnych od zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, podczas gdy opłaty egzekucyjne wynikały z zajęcia innej wierzytelności pieniężnej stanowiącej zwrot nadpłaty podatku PIT za 2015 r. dokonanej przez organ egzekucyjny 29 czerwca 2016 r.; 2) art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowane i błędne przyjęcie, że rozpoznanie sprawy nastąpiło przy nieuwzględnieniu i wbrew wzorcom konstytucyjnym zaprezentowanym w wyroku TK SK 31/14, podczas gdy na mocy przepisów intertemporalnych brak jest podstawy do przeliczania według nowych zasad kosztów egzekucyjnych, których obowiązek zapłaty powstał w postępowaniach egzekucyjnych wszczętych i zakończonych przed nw. zmianą, w myśl przepisów dotyczących poboru kosztów egzekucyjnych, tj. art. 7, art. 8 i art. 9 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2019 r., poz. 1553, dalej: ustawa zmieniająca), które miały zastosowanie zarówno w przypadku, gdy przed dniem wejścia w życie nowych przepisów doręczono zawiadomienie o wysokości kosztów egzekucyjnych, w przypadku, gdy koszty egzekucyjne wynikają z ostatecznego postanowienia w sprawie wysokości kosztów, jak również w sprawach, w których koszty egzekucyjne naliczane są według zasad obowiązujących przed zmianą, stosownie do brzmienia art. 6 tej ustawy z uwagi na wszczęcie i niezakończenie tych postępowań egzekucyjnych przed nowelizacją, z uwzględnieniem jej art. 10, co do kosztów egzekucyjnych wynikających z doręczonego zawiadomienia albo ostatecznego postanowienia, o których mowa odpowiednio w art. 64c § 6a i 7 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym. II. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy: 1) art. 3 § 1, art. 3 § 2, art. 133 § 1, art. 134 § 1 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit c, w zw. z art. 151 P.p.s.a. poprzez uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia, pomimo istnienia podstaw do oddalenia skargi; 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. w zw. 64 § 1 pkt 5 i 6 u.p.e.a.. w zw. z art. 3 § 1 P.p.s.a. poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonego postanowienia z uwagi na błędne dokonanie kontroli działalności organu administracji i błędne uznanie, że w sprawie organy nie przeprowadziły w sposób kompleksowy oceny adekwatności kosztów egzekucyjnych, którymi został obciążony wierzyciel podczas gdy stosownie do art. 64 § 9 ustawy u.p.e.a. obowiązek uiszczenia opłat za czynności egzekucyjne wymienione w art. 64 § 1 powstawał z chwilą dokonania danej czynności - art. 7 do art. 10 ustawy zmieniającej ustawodawca określił zasady poboru kosztów egzekucyjnych, które nie zostały wyegzekwowane lub zapłacone przed dniem wejścia w życie nowelizacji, ograniczając opłatę manipulacyjną do kwoty 100 zł pomniejszanej o kwotę pobraną z tego tytułu oraz opłatę za czynności egzekucyjne naliczoną na podstawie art. 64 § 1 pkt 1-5, 7 i 11 oraz § 1a i 5 u.p.e.a.. w brzmieniu obowiązującym przed zmianą - do kwoty 40.000 zł pomniejszanej o kwotę pobraną z tego tytułu, co zgodnie z art. 10 Nowelizacji miało zastosowanie wprost do kosztów egzekucyjnych wynikających z doręczonego zawiadomienia albo ostatecznego postanowienia, o których mowa odpowiednio w art. 64c § 6a i 7 u.p.e.a.. w brzmieniu obowiązującym sprzed nowelizacji; 3) art. 3 § 1 P.p.s.a. i art. 141 § 4 P.p.s.a., art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. polegające na tym, że Sąd pierwszej instancji w wyniku niewłaściwej kontroli działalności administracji wskazał, że organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy uwzględni rozważania sądu zawarte w uzasadnieniu wyroku, podczas gdy organ wszechstronnie rozpatrzył zebrany w sprawie materiał i wyprowadził z niego logiczne wnioski, posiłkując się przepisami intertemporalnymi przy zaistniałym stanie faktycznym, co znalazło wyraz w uzasadnieniu postanowienia będącego przedmiotem rozpoznania przez Sąd w zaskarżonym niniejszą skargą kasacyjną wyroku. Dyrektor IAS wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i merytoryczne rozpoznanie sprawy w razie uznania, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III Izby Finansowej, wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), ze względu na konieczność rozpoznania jej bez zbędnej zwłoki oraz na ograniczenia związane z sytuacją pandemiczną. Strony zostały o tym powiadomione i pouczone o możliwości uzupełnienia argumentacji podniesionej w skardze kasacyjnej i odpowiedzi na nią w odrębnym piśmie procesowym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przede wszystkim wskazać należy, że uzasadnienie skargi kasacyjnej nie spełnia wymogów art. 176 w związku z art. 174 i art. 183 § 1 P.p.s.a. Z przepisów tych wynika, że uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych przez wyjaśnienie na czym naruszenie polegało i przedstawienie argumentacji na poparcie odmiennej wykładni przepisu, niż zastosowana w zaskarżonym orzeczeniu, umotywowanie niewłaściwego zastosowania przepisu, zaś w odniesieniu do uchybień przepisom procesowym wykazanie, że zarzucane uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Prawidłowe uzasadnienie skargi kasacyjnej ma kluczowe znaczenie dla wyniku sprawy, ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny, mocą art. 183 § 1 P.p.s.a., jest związany granicami skargi kasacyjnej, a to oznacza, że nie tylko nie ma obowiązku, ale przede wszystkim prawa domyślania się i uzupełniania zarówno zarzutów skargi kasacyjnej jak i argumentacji służącej ich uzasadnieniu. W petitum wniesionej w niniejszej sprawie skargi kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego i przepisów postępowania, ale jej uzasadnienie zostało sporządzone w oderwaniu od przepisów, które zostały wskazane jako naruszone. Nie wiadomo zatem, w jaki sposób według Dyrektora IAS doszło do naruszenia art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a., albo przepisów postępowania. Podniesioną w uzasadnieniu skargi kasacyjnej argumentację oparto na regulacjach art. 6, art. 7, art. 8 i art. 9 ustawy zmieniającej, ale nie zarzucono naruszenia tych przepisów, więc nie podjęto nawet próby podważenia prawidłowości stanowiska Sądu pierwszej instancji nawiązującego do tych przepisów. Wadliwość skargi kasacyjnej powoduje, że zarzuty uchylają się spod kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Co najwyżej, mając na uwadze prezentowane w uzasadnieniu skargi kasacyjnej stanowisko, powiedzieć można, że Sąd pierwszej instancji, wbrew twierdzeniom jej autora, nie nakazał stosowania przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Sąd stwierdził wyłącznie, że organy zobowiązane były uwzględnić wskazania zawarte w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/143, a jeśli już tego nie uczyniły, to powinny wziąć pod uwagę kierunek zmian wprowadzonych do ustawy zmieniającej, gdyż zmiany te uwzględniają wskazania zawarte w tym wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji. Słusznie bowiem zauważył ten Sąd, że przepisy przejściowe ustawy zmieniającej w zakresie dotyczącym górnej granicy opłat nie realizują wszystkich wskazań Trybunału Konstytucyjnego, tym samym ich zastosowanie nie zwalnia organu z obowiązku uwzględnienia ww. wyroku. Zalecenia z wyroku SK 31/143 zostały uwzględnione w przepisach ustawy zmieniającej, ale ponieważ nie mają one zastosowania w pełnym zakresie w niniejszej sprawie, konieczne jest wzięcie pod uwagę zaleceń Trybunału. Orzekający w rozpoznanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd i uzasadniające go argumenty przedstawione w zaskarżonym wyroku, iż jeżeli nie nastąpi zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, brak jest podstaw do obliczania opłaty za czynności egzekucyjne wymienione w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Słuszność tego poglądu jest szczególnie widoczna w niniejszej sprawie, gdyż skarżący w ogóle nie posiadał rachunku bankowego. Zatem nie sposób mówić o zajęciu rachunku bankowego (niemożliwe jest zajęcie czegoś co nie istnieje), tym bardziej żądać opłaty za niedokonaną czynność. Za zasadne Naczelny Sąd Administracyjny uznał zalecenie Sądu pierwszej instancji wskazujące na konieczność miarkowania kosztów egzekucyjnych, mając na uwadze, że w postępowaniu egzekucyjnym zajęto kwotę w wysokości 190 zł, stanowiącą nadpłatę w podatku PIT. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 P.p.s.a. s. P. Dąbek s. J. Sokołowska s. J. Pruszyński