III FSK 1627/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca), Sędzia NSA Jacek Pruszyński, po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej L.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 czerwca 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 3030/18 w sprawie ze skargi L.K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 3 października 2018 r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z dnia 10 czerwca 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 3030/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę L.K. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej: Dyrektor IAS) z dnia 3 października 2018 r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za październik 2013 r. Skargę kasacyjną wywiódł skarżący. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: 1) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 122 i art. 197 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2018 r., poz. 800 ze zm., dalej: O.p.) poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy skarżący wykazał, że organy podatkowe nie przeprowadziły pełnego postępowania dowodowego przez pominięcie istotnego dowodu z opinii biegłego psychiatry na okoliczność braku winy skarżącego w niezłożeniu wniosku o upadłości; 2) naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 116 § 1 pkt. 1 lit. b) O.p. w zw. z art. 21 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. z 2012 r., poz. 1112 ze zm., dalej: u.p.u.n.) poprzez uznanie za poprawną argumentacji organu administracji i przyjęcie w wyniku tego, że skarżący ponosi odpowiedzialność za zaległość podatkową spółki B. S.A. (dalej: spółka) w podatku od towarów i usług za październik 2013 r. wskutek niezgłoszenia wniosku o upadłość, podczas gdy ze stanu faktycznego, który nie został w pełni ustalony wskutek naruszeń przepisów procesowych O.p., wynika brak winy skarżącego w niezłożeniu wniosku o upadłość ze względu na okoliczności od niego niezależne (chorobę). Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III Izby Finansowej, wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), ze względu na konieczność rozpoznania jej bez zbędnej zwłoki oraz na ograniczenia związane z sytuacją pandemiczną. Strony zostały o tym powiadomione i pouczone o możliwości uzupełnienia argumentacji podniesionej w skardze kasacyjnej i odpowiedzi na nią w odrębnym piśmie procesowym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na uwzględnienie nie zasługują postawione w petitum skargi kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania oraz prawa materialnego. Naruszenie tych przepisów skarżący wiąże z nienależytym przeprowadzeniem postępowania dowodowego na okoliczność występowania przesłanki uwalniającej go od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki. Zważywszy na podniesione w skardze kasacyjnej argumenty wyjaśnić należy, że zakres postępowania wyjaśniającego, który mają obowiązek przeprowadzić organy podatkowe w toku postępowania w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki wyznacza regulacja z art. 116 § 1 O.p. Zgodnie z postanowieniami tego przepisu, za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu nie wykazał, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (pkt 1 lit. a), albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości nastąpiło bez jego winy (pkt 1 lit. b), nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części (pkt 2). W przytoczonym przepisie określone zostały przesłanki pozytywne orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki oraz przesłanki negatywne wykluczające tę odpowiedzialność. Przesłanki pozytywne to pełnienie obowiązków członka zarządu w czasie, gdy upłynął termin płatności zobowiązania podatkowego, które przerodziło się w dochodzoną zaległość podatkową spółki oraz bezskuteczność w całości lub w części egzekucji z majątku spółki. Przesłanki negatywne to wykazanie, iż we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości (wszczęto postępowanie układowe) albo, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło bez jego winy lub wskazanie mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Z omawianego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia przesłanek pozytywnych spoczywa na organach podatkowych, zaś ciężar dowodu wykazania przesłanek negatywnych spoczywa na członku zarządu spółki. Takie rozłożenie ciężaru dowodzenia w postępowaniu w przedmiocie odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki oznacza, że reguły postępowania wyjaśniającego określone w art. 122, art. 187 § 1, art. 191 O.p. obowiązują organ podatkowy w ograniczonym zakresie, tj. dotyczącym przesłanek pozytywnych. Natomiast odnośnie do przesłanek uwalniających od odpowiedzialności (negatywnych), których wykazanie zostało przypisanie członkowi zarządu spółki, organ podatkowy powinien poddać weryfikacji i ocenie przedłożone przez stronę dowody na okoliczność wystąpienia tych przesłanek (takiej przesłanki), ale ten obowiązek nie zmienia zasady, że ciężar dowodu w zakresie wykazania okoliczności uwalniających od odpowiedzialności spoczywa na członku zarządu spółki. Nie ma zatem racji skarżący twierdząc, że rolą organu podatkowego jest przeprowadzenie postępowania dowodowego na okoliczność wystąpienia przesłanki uwalniającej go od odpowiedzialności za zaległości spółki. Skoro skarżący nie przedłożył stosownych dokumentów zaświadczających o jego złym stanie zdrowia psychicznego, co według niego miało miejsce w czasie, w którym zgodnie z ustaleniami organów podatkowych należało złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości spółki i stanowiło przesłankę uwalniającą od odpowiedzialności, to zasadnie organy uznały, że skarżący nie wykazał wystąpienia tej przesłanki, a Sąd pierwszej instancji słusznie stanowisko to uznał za prawidłowe. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznał za niezasługujące na uwzględnienie zarzuty naruszenia 145 § 1 pkt. 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 122 i art. 197 § 1 O.p. oraz art. 116 § 1 pkt. 1 lit. b) tej ustawy. Z kolei zarzut naruszenia art. 21 u.p.u.n. uchyla się spod kontroli Sądu odwoławczego, gdyż wbrew wymogom art. 174 w związku z art. 176 i art. 183 § 1 P.p.s.a. w ogóle nie został uzasadniony. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. s. J. Pruszyński s. S. Bogucki s. J. Sokołowska