III FSK 1550/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak, Protokolant Arin Al Azab, po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2023 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Kuratora spadku po zmarłym J.J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 18 września 2019 r. sygn. akt III SA/Łd 648/19 w sprawie ze skargi Kuratora spadku po zmarłym J.J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 28 maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Kuratora spadku po zmarłym J.J. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wyrokiem z 18 września 2019 r., III SA/Łd 648/19, Wojewódzki Sąd Administracyjne w Łodzi oddalił skargę Kuratora spadku po zmarłym J.J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 28 maja 2019 r. w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne. W skardze kasacyjnej skarżący na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. (polegające na braku jego zastosowania w sprawie) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a. oraz akceptację naruszenia przez organy administracji przepisów proceduralnych, tj. art. 1a pkt 3 oraz art. 89 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1438 ze zm., dalej: u.p.e.a.) oraz naruszenie art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi pomimo istotnego wpływu wskazanych naruszeń prawa formalnego na wynik sprawy. Naruszenie wskazanych wyżej przepisów art. 1a pkt 3 oraz art. 89 § 1 u.p.e.a. przez organy administracji oraz naruszenie przez sąd pierwszej instancji wskazanych wyżej przepisów proceduralnych p.p.s.a. miało swe źródło w błędnej wykładni pojęć : 1) "wierzytelność" - zawartego w art. 1a pkt 3 u.p.e.a., 2) "dłużnik zajętej wierzytelności" - zawartego w art. 1a pkt 3 u.p.e.a., oraz 3) "inna wierzytelność" - zawartego w art. 89 § 1 u.p.e.a. Błędna wykładnia przepisów art. 1a pkt 3 i art. 89 § 1 u.p.e.a. doprowadziła organy administracji do egzekucyjnego zajęcia zasądzonego zwrotu kosztów postępowania sądowego na rzecz skarżącego, które to koszty nie miały cechy "wierzytelności pieniężnej", a więc nie podlegały zajęciu egzekucyjnemu jako "inne wierzytelności pieniężne" w trybie art. 89 § 1 u.p.e.a. Zatem dokonana czynność egzekucyjna nie mogła zostać uznana za prawidłową pod względem formalnym i złożona skarga na czynności egzekucyjne była zasadna. Sąd pierwszej instancji, akceptując wykładnię wskazanych pojęć dokonaną przez organ administracji i oddalając skargę, naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez brak zastosowania tego przepisu oraz naruszył art. 151 p.p.s.a. i art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez brak wyeliminowania z porządku prawnego wadliwego prawnie zajęcia egzekucyjnego, czyli poprzez brak uchylenia zaskarżonego postanowienia ostatecznego organu odwoławczego oraz poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji, oraz poprzez oddalenie skargi pomimo jej zasadności, co miało decydujący wpływ na wynik sprawy. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania lub uchylenie wyroku w całości i rozpoznanie skargi, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie, a także zasądzenie od skarżącego na rzecz organu zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Przede wszystkim chybiony jest zarzut naruszenia art. 1a pkt 3 u.p.e.a., który to przepis stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o dłużniku zajętej wierzytelności - rozumie się przez to dłużnika zobowiązanego, jak również bank, pracodawcę, podmiot prowadzący działalność maklerską, trasata oraz inne podmioty realizujące, na wezwanie organu egzekucyjnego, zajęcie wierzytelności lub innego prawa majątkowego zobowiązanego. Nie ulega wątpliwość, że zwrot normatywny "wierzytelność" przywołany w tym przepisie, jest jednym z podstawowych pojęć prawa cywilnego. W powszechnie stosowanej terminologii prawniczej terminem tym określa się zobowiązanie ze strony wierzyciela. Innymi słowy wierzytelność oznacza ogół uprawnień przysługujących wierzycielowi – stronie, która na mocy stosunku prawnego może żądać wykonania określonych świadczeń od dłużnika. Nie oznacza to jednak, ze pojęcie to ma inne znaczenie w prawie prywatnym (cywilnym), a inne w prawie publicznym. W jednym i drugim przypadku rozumiane jest tak samo i nie ma potrzeby odwoływania się do szczegółowych zasad wykładni systemowej zewnętrznej. W przypadku zasądzonych w postępowaniu sądowoadministracyjnym od organu podatkowego kosztów sądowych na rzecz strony przeciwnej, organ ten staje się dłużnikiem tej strony i zobowiązany jest, pod rygorem ewentualnej egzekucji sądowej, te koszty stronie przeciwnej zwrócić. W sytuacji natomiast, gdy strona taka staje się zobowiązanym w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wierzyciel ma prawo do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym. W sprawie niniejszej nie ma również znaczenia, że wierzytelność o charakterze publicznoprawnym ma charakter niezbywalny i nie może być przeniesiona w drodze cesji na osobę trzecią. Istotne jest natomiast, czy taka wierzytelność może podlegać egzekucji administracyjnej, z uwzględnieniem treści art. 89 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Generalnie ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji rozróżnia wierzytelności pieniężnie i prawa majątkowe. Zacytowany przepis zamieszczony jest w rozdziale dotyczącym egzekucji z innych wierzytelności pieniężnych i innych praw majątkowych. Koszty sądowe jako inna wierzytelność (nie wymieniona wprost w ustawie) są środkiem egzekucyjnym w rozumieniu art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a. Kwestia ta została już w orzecznictwie sądowym przesądzona (zob. wyrok NSA z 13 września 2013 r., II FSK 2641/11 oraz wyrok WSA w Warszawie z 13 marca 2019 r., III SA/Wa 1677/18). Zasadnie w związku z tym przyjął sąd pierwszej instancji, że zastosowany przez organ egzekucyjny środek egzekucyjny w postaci zajęcia wierzytelności, jaką skarżący miał w stosunku do Skarbu Państwa z tytułu zwrotu kosztów sądowych, był dopuszczalny. Wierzytelność taka jest traktowana jako środek egzekucyjny z innych wierzytelności pieniężnych (art. 1a pkt 12 lit. a tiret piąte u.p.e.a.). Z mocy ustawy, a nie czynności cywilnoprawnej, zajęcie wierzytelności z tytułu kosztów sądowych będących środkiem egzekucyjnym (z innej wierzytelności pieniężnej), skutkuje tym, że zapłata kosztów sądowych następuje, zamiast do rąk wierzyciela wskazanego w wyroku, na rzecz wierzyciela tej osoby, powodując tym samym wygaśnięcie w części lub całości długu, jaki podmiot, na rzecz którego zasądzono koszty, ma wobec własnego wierzyciela. Uznaniu kosztów sądowych, czy szerzej kosztów postępowania, za środek egzekucyjny w rozumieniu art. 1a pkt 12 lit. a tiret piąte u.p.e.a. nie przeczy treść art. 89a u.p.e.a. Nadpłata bowiem będąca również wierzytelnością, ze względu na swoją specyfikę, wymagała szczególnego uregulowania i wyodrębnienia, właśnie w art. 89a u.p.e.a. Co się tyczy przemiennego używania przez sąd pierwszej instancji zwrotu koszty sądowe i koszty postępowania sądowego, to zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego okoliczność ta pozostaje bez wpływu na wynik sprawy albowiem w kwestii powołania na inną wierzytelność jako środek egzekucyjny zapisany w zawiadomieniu o zajęciu, sąd pierwszej instancji prawidłowo wskazuje na koszty sądowe. Strona skarżąca nie zakwestionowała skutecznie przyjętych w sprawie ustaleń faktycznych wskazując na naruszenie art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a., które to przepisy co do zasady nie służą do kwestionowania ustaleń faktycznych w sprawie, zwłaszcza bez powołania się na odpowiednie przepisy postępowania dowodowego. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 265). sędzia NSA Dominik Gajewski sędzia NSA Bogusław Dauter sędzia del. WSA Bogusław Woźniak