III FSK 1454/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Wojciech Stachurski, Sędzia NSA Jacek Pruszyński (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Krzysztof Przasnyski, Protokolant asystent sędziego Anna Rybak, , po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 19 lipca 2023 r. sygn. akt I SA/Lu 299/23 w sprawie ze skargi J. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 15 marca 2023 r. nr 0601-IEE.7192.34.2023.1 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną.

1. Wyrok Sądu pierwszej instancji. Wyrokiem z 19 lipca 2023 r., sygn. akt I SA/Lu 299/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę J. W. (dalej: skarżąca) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z 15 marca 2023 r., nr 0601-IEE.7192.34.2023.1 w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną. Wyrok (podobnie, jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl. 2. Skarga kasacyjna. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji wniosła skarżąca. Działający w jej imieniu pełnomocnik na podstawie art. 173 § 1 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej: p.p.s.a.) zaskarżył wyrok w całości. Jako podstawy kasacyjne wskazał: I. naruszenie prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), tj. przepisów: 1) art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 775, dalej: k.p.a.) w zw. z art. 1a pkt 20 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 479, dalej: u.p.e.a.) poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż skarżąca nie może zostać uznana w niniejszym postępowaniu za osobę zobowiązaną, a jest osobą trzecią, co doprowadziło do błędnego uznania, iż nie była ona uprawniona do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną dotyczącą składników majątkowych, które organy uznawały jednocześnie za jej własność, w sytuacji w której wobec faktu, iż zaskarżona czynność egzekucyjna dotyczyła interesu prawnego skarżącej zaś zaskarżona czynność egzekucyjna została dokonana w związku z uznaniem za bezskuteczną wobec wierzyciela czynności prawnej darowizny przedsiębiorstwa dokonanej na jej rzecz przez zobowiązanego, należało uznać ją za osobę uprawnioną do wnoszenia środków zaskarżenia jak też legitymowaną do udziału w niniejszym postępowaniu, co powinno skutkować merytorycznym rozpoznaniem wniesionego przez nią zażalenia jako pochodzącego od osoby uprawnionej, 2) art. 7a § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez przez jego niezastosowanie i dokonanie wykładni przepisów i rozstrzygnięcie wątpliwości w tym zakresie na niekorzyść skarżącej; II. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), tj.: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a, przez odmowę ich zastosowania i niesłuszne oddalenie skargi zamiast jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonego postanowienia organu drugiej instancji, wskutek błędnego uznania przez Sąd pierwszej instancji, iż organy pierwszej i drugiej instancji nie naruszyły przepisów prawa materialnego wymienionych w pkt I oraz przepisów postępowania, w sytuacji w której doszło do naruszenia przez organy zarówno przepisów prawa materialnego, jak też następujących przepisów postępowania: a) art. 54 § 1 i 5 u.p.e.a. poprzez błędne uznanie, iż skarżącej nie przysługiwało prawo do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną a następnie złożenia zażalenia na postanowienie oddalające tę skargę, w sytuacji w której z uwagi na specyficzne uwarunkowania, związane z egzekucją prowadzoną w wyniku uznania za bezskuteczną wobec wierzyciela czynności prawnej dokonanej przez zobowiązanego na rzecz skarżonej, winna zostać ona uznana za podmiot, któremu przysługuje prawo zaskarżenia dokonanej czynności egzekucyjnej, b) art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez niezasadne uchylenie zaskarżonego postanowienia organu pierwszej instancji i umorzenie postępowania pierwszej instancji w całości, w sytuacji w której brak było podstaw do takiego rozstrzygnięcia, zaś wniesione przez skarżącą zażalenie winno zostać merytorycznie rozpoznane jako pochodzące od osoby uprawnionej, c) art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez przeprowadzenie przedmiotowego postępowania w sposób niepogłębiający zaufania do organów państwa, niezebranie i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego w sprawie, brak dążenia do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i w konsekwencji ustalenie tego stanu w sposób wadliwy, z pominięciem specyfiki niniejszej sprawy i okoliczności, iż zajęcie, którego dotyczyła skarga na czynność egzekucyjną, nie dotyczyło ruchomości należących do zobowiązanego, czego przepisy u.p.e.a. nie przewidują – wszystkie ww. przepisy, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, albowiem pomimo ww. naruszeń, jakich dopuścił się organ drugiej instancji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał, iż prawidłowo zinterpretowano, a następnie zastosowano przepisy prawa odnośnie ustalenia kręgu podmiotów, którym przysługuje skarga na czynność egzekucyjną, a w konsekwencji tym uzasadniał odmowę uchylenia przedmiotowego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie, 2) przepisu art. 151 p.p.s.a. przez jego zastosowanie, co z kolei było wynikiem całkowicie błędnego przyjęcia, iż zaskarżone postanowienie nie zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy - w sytuacji, gdy z ww. w kolejnych zarzutach względów, jest dokładnie odwrotnie, albowiem mamy do czynienia z naruszeniem całego szeregu przepisów prawa, a w konsekwencji zasadne jest stanowisko, iż Sąd pierwszej instancji winien był skargę uwzględnić. Wskazując na powyższe zarzuty autor skargi kasacyjnej wniósł o: 1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie, 2. zasądzenie od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, 3. rozpoznanie niniejszej skargi na rozprawie. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie nie skorzystał z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga kasacyjna jest niezasadna. Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych. Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 28 k.p.a. w zw. z art. 1a pkt 20 u.p.e.a. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że skarżąca nie może zostać uznana w kontrolowanym postępowaniu egzekucyjnym za osobę zobowiązaną, a jest osobą trzecią. W pierwszej kolejności należy wskazać, że w postępowaniu egzekucyjnym nie znajduje zastosowania art. 28 k.p.a. określający pojęcie strony postępowania administracyjnego. Jak zasadnie wskazuje się w doktrynie, ustawa egzekucyjna nie kształtuje sytuacji procesowej uczestników postępowania w jednolity sposób. Inny jest zakres uprawnień i obowiązków zobowiązanego, a inny wierzyciela. Również obowiązki i uprawnienia osób trzecich zostały uzależnione od konkretnej sytuacji – przysługuje im nie ogólna, ale szczególna możliwość podejmowania działań w celu ochrony swego interesu prawnego, np. osoba trzecia roszcząca sobie prawo do rzeczy objętej egzekucją może żądać zwolnienia takiej rzeczy spod egzekucji i tylko w tym zakresie jest uprawniona do podejmowania działań w postępowaniu egzekucyjnym. Należy zatem przyjąć, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zawiera wyczerpującą regulację dotyczącą uczestników postępowania, wprowadzającą własne konstrukcje dla określenia podmiotów postępowania. Regulacja ta nie nawiązuje do pojęcia strony postępowania przyjętego w Kodeksie postępowania administracyjnego i nie pozwala na udział w postępowaniu egzekucyjnym tych podmiotów, które powołują się na posiadanie interesu związanego z prowadzoną egzekucją, ale których udziału w postępowaniu tym nie przewidział ustawodawca (por. P. M. Przybysz [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2025, art. 18). Również Naczelny Sąd Administracyjny odmawia dopuszczenia do udziału w postępowaniu egzekucyjnym tych podmiotów, które powołują się wyłącznie na to, że mają w tym interes prawny (por. postanowienie NSA OZ we Wrocławiu z 25 czerwca 1998 r., I SA/Wr 85/97). Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, że podmiotem uprawnionym do złożenia skargi na czynność egzekucyjną w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. jest zobowiązany. Przepis ten stanowi jednoznacznie, że skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego przysługuje zobowiązanemu. Z kolei, według definicji zawartej w art. 1a pkt 20 u.p.e.a. ilekroć w ustawie jest mowa o: zobowiązanym - rozumie się przez to osobę prawną, jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej albo osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym bądź niepieniężnym, a w postępowaniu zabezpieczającym - również osobę lub jednostkę, której zobowiązanie nie jest wymagalne albo jej obowiązek nie został ustalony lub określony, ale zachodzi obawa, że brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić skuteczne prowadzenie egzekucji, a odrębne przepisy na to zezwalają. Przepis art. 1a u.p.e.a. zawiera wyjaśnienie pojęć stosowanych w ustawie egzekucyjnej. Skoro w pkt 20 tego przepisu określono jak należy rozumieć pojęcie "zobowiązany", to rozumienie to w pełni odnosi się również "zobowiązanego", o którym mowa w art. 54 § 1 u.p.e.a. Postępowanie egzekucyjne, w ramach którego skarżąca złożyła skargę ma zajęcie ruchomości w postaci ciągnika samochodowego i naczepy ciężarowej zmierzało do przymusowej realizacji zobowiązania wynikającego z decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Lublinie z 17 lutego 2011 r. wydanej wobec K. W., na podstawie której Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. wystawił tytuł wykonawczy obejmujący zaległości podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. od dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej w łącznej kwocie należności głównej 320.680 zł wraz z odsetkami za zwłokę. W ww. tytule wykonawczym wskazano jako zobowiązanego K. W. W sprawie nie budzi zatem żadnych wątpliwości, że zobowiązanym w świetle art. 1a pkt 20 u.p.e.a., jest K. W., który nie wykonał w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym w podatku dochodowym od osób fizycznych. W konsekwencji zobowiązaną w tym postępowaniu egzekucyjnym nie jest skarżąca. Skarżąca jest osobą trzecią, której nie przysługuje skarga na czynność egzekucyjną. Nie należy ona bowiem do kategorii podmiotów legitymowanych do wystąpienia z tym środkiem zaskarżenia. W tych okolicznościach złożona przez skarżącą skarga na czynność egzekucyjną zasadnie została uznana za pochodzącą od osoby nieuprawnionej do dokonania tej czynności. Powyższe uzasadniało uchylenie postanowienia organu I instancji, który dokonał oceny merytorycznej złożonej skargi i umorzenie wobec skarżącej postępowania przez organ odwoławczy. Zarzuty naruszenia art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. są niezasadne. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, że w sprawie nie doszło do naruszenia art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W sprawie prawidłowo bowiem ustalono, że skarżąca nie jest podmiotem uprawnionym do złożenia skargi na czynność egzekucyjną. W związku z tym, w podjętym wobec skarżącej orzeczeniu nie rozstrzygano, czy kwestionowane zajęcie dotyczyło ruchomości należących do zobowiązanego. Nie naruszono również zasady rozstrzygania wątpliwości interpretacyjnych, o której mowa w art. 7a § 1 k.p.a. W sprawie nie doszło również do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a, ani art. 151 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji szczegółowo przedstawił podstawy podjętego w sprawie rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu wyroku dokonano prawidłowej wykładni art. 54 § 1 i art. 1a pkt 20 u.p.e.a. Następnie WSA w Lublinie stwierdził, że biorąc pod uwagę przedmiot kontrolowanego postępowania egzekucyjnego, skarżąca prawidłowo nie została uznana za zobowiązanego, a zatem podmiot uprawniony do złożenia w tym postępowaniu skargi na czynność egzekucyjną. Przeprowadzona w sprawie analiza w pełni przemawiała za oddaleniem wywiedzionej skargi. Mając to na względzie, stosownie do art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygnął jak w sentencji. sędzia del. WSA Krzysztof Przasnyski sędzia NSA Wojciech Stachurski sędzia NSA Jacek Pruszyński[pic]