III FSK 1438/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej D. sp. z o.o. z siedzibą w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 30 stycznia 2023 r. sygn. akt I SA/Kr 1142/22 w sprawie ze skargi D. sp. z o.o. z siedzibą w G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 5 sierpnia 2022 r. nr 1201-IEE.711.1.45.2022.4.AG, UNP 1201-22-086071 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od D. sp. z o.o. z siedzibą w G. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

|III FSK 1438/23 | | | | | UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 30 stycznia 2023 r., sygn. akt I SA/Kr 1142/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę D. sp. z o.o. w G. (dalej jako: skarżąca) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 5 sierpnia 2022 r. w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wskazał, że przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie było postanowienie, którym odmówiono stronie skarżącej umorzenia kosztów egzekucyjnych za podstawę rozstrzygnięcia biorąc art. 64e § 2 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r., poz. 479 z późn. zm., dalej: u.p.e.a.), zgodnie z którym koszty egzekucyjne mogą być umorzone na wniosek zobowiązanego, jeżeli za umorzeniem przemawia ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny. WSA w Krakowie stwierdził, że organy prawidłowo przeanalizowały sytuację strony skarżącej w kontekście przesłanek umorzenia określonych w art. 64e § 2 pkt 1 lit. a u.p.e.a. i przekonująco uzasadniły powody, jakie legły u podstaw odmowy udzielenia wnioskowanej ulgi. Wyrok ten w całości dostępny jest na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl (CBOSA). Nie zgadzając się z powyższym wyrokiem skargę kasacyjną złożyła pełnomocnik skarżącego, zaskarżając wyrok w całości. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy tj. 1. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 64e § 2 pkt 1 lit a) u.p.e.a. wskutek oddalenia skargi i bezzasadnego przyjęcia, że w niniejszej sprawie nie występują przesłanki do umorzenia kosztów egzekucyjnych; 2. art. 6 u.p.e.a i art. 7 u.p.e.a w z art. 8 §1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. przez nieprawidłowe usankcjonowanie odmowy ich zastosowania przez Organy, co skutkowało naruszeniem zasad postępowania administracyjnego, a w konsekwencji odmową umorzenia kosztów egzekucyjnych. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 176 p.p.s.a. w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. pełnomocnik skarżącej wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie, a na podstawie art. 203 p.p.s.a. o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W piśmie procesowym z dnia 10 lipa 2023 r. pełnomocnik skarżącej zrzekła się przeprowadzenia rozprawy. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie. Dnia 16 sierpnia 2024 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego wpłynęło "Pismo przewodnie do skargi kasacyjnej z dnia 12 czerwca 2023 r.", w którym pełnomocnik Skarżącej podtrzymała dotychczasowe stanowisko, wskazując na kilka orzeczeń. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie jest zasadna. Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.), toteż rozpoznał skargę kasacyjną w granicach podstaw w niej wskazanych. Przede wszystkim niezasadny jest główny podniesiony przez skarżącą zarzut naruszenia art. 64e § 2 pkt 1 lit. a) u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem, koszty egzekucyjne mogą być umorzone na wniosek zobowiązanego, jeżeli za umorzeniem przemawia ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny. Nie tylko zatem okoliczność "ważnego interesu zobowiązanego" ale również zaistnienie przesłanki "interesu publicznego" może być podstawą zobowiązującą organ do rozważenia umorzenia kosztów egzekucyjnych. Zarazem, z powyższej regulacji wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych ma charakter uznaniowy. Sformułowanie "organ egzekucyjny może umorzyć" oznacza, że umorzenia kosztów egzekucyjnych nie musi być zastosowane przez organ egzekucyjny nawet gdy stwierdzi spełnienie określonych w art. 64e u.p.e.a. przesłanek. Istota uznania administracyjnego polega na tym, że samo stwierdzenie przez organ ziszczenia się ustawowych przesłanek umożliwiających przyznanie wnioskowanej ulgi może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia uwzględniającego wniosek strony. Sytuacja taka wymaga od organu egzekucyjnego stosownego uzasadnienie takiego rozstrzygnięcia. Orzeczenie uznaniowe może być przez sąd uchylone w wypadkach stwierdzenia, że zostało wydane z takim naruszeniem przepisów postępowania lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. W tego rodzaju sprawach sądowa kontrola legalności rozstrzygnięć uznaniowych sprowadza się do oceny, czy organy egzekucyjne prawidłowo zgromadziły materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte wnioski w zakresie rozstrzygnięcia o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych znajdują uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym, a także czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach (zgodnie z art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.). Sąd poprzestaje na ocenie, czy wydane postanowienie poprzedzono prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, tzn. czy organ egzekucyjny w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i przeanalizował wszystkie okoliczności mogące mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd nie może natomiast badać wydanych postanowień pod kątem ich słuszności, czy sprawiedliwości. W skardze kasacyjnej podniesiono, że wysokość kosztów egzekucyjnych, jakimi obciążono Skarżącą, pozostaje w istotnej dysproporcji do rzeczywistych wydatków, jakie organ poczynił z tytułu egzekucji. Wskazała, że czynności organu ograniczyły się jedynie do przesłania zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego w dwóch bankach i u jednego dłużnika innego niż bank. Zdaniem autorki skargi kasacyjnej powinno to skłonić organ do rozważenia istnienia przesłanki ważnego interesu publicznego i zbadać to, czy koszty egzekucyjne nie przekształciły się w dokuczliwą sankcję, w sposób nieuzasadniony obciążającą stronę zobowiązaną do ich poniesienia. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko sądu pierwszej instancji, że w interesie publicznym jest zrealizowanie celów egzekucji administracyjnej, stąd ulga w tym zakresie jest rozwiązaniem nadzwyczajnym, stosowanym wyjątkowo. Odstąpienie od dochodzenia należnych kosztów egzekucyjnych w przypadku braku szczególnych okoliczności naruszałoby ustawę. Sąd pierwszej instancji nie popełnił zarzucanego uchybienia stając na stanowisku, że organy zasadnie uznały, iż w przedmiotowej sprawie nie występują żadne szczególne okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie kosztów egzekucyjnych z uwagi na interes publiczny. Nie wynikają one z poczynionych przez organ egzekucyjny ustaleń, ani też nie zostały wskazane przez skarżącą spółkę na żadnym etapie postępowania. Odnosząc się do argumentacji wskazującej na dysproporcję poniesionych przez organ wydatków do kosztów, jakimi obciążono Skarżącą, należy podzielić stanowisko sądu pierwszej instancji, że argumentacja ta nie odnosi się stricte do przesłanek warunkujących umorzenie kosztów egzekucyjnych. Strona powołuje się bowiem głównie na nieproporcjonalną wysokość kosztów egzekucyjnych, nieuzasadnione wszczęcie postępowania egzekucyjnego, czy też niezasadną odmowę przyjęcia zabezpieczenia. Należy przyznać rację sądowi pierwszej instancji, że wszystkie te okoliczności nie mogą być utożsamiane z interesem publicznym, a zatem nie podlegają ocenie w ramach przedmiotowego postępowania, którego ramy wyznaczają przesłanki zawarte w art. 64e § 2 pkt 1 lit. a) cyt. ustawy. Przypomnieć trzeba, że w sprawie poszukiwane były przesłanki przemawiające za umorzeniem - a nie wymierzeniem - kosztów egzekucyjnych. Nie jest możliwe kwestionowanie wysokości naliczonych i pobranych kosztów egzekucyjnych w niniejszym postępowaniu dotyczącym ich umorzenia. Ustawodawca w sposób odrębny uregulował kwestię zaskarżenia postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych (art. 64c § 7 u.p.e.a.) oraz kwestię umorzenia w całości lub w części przypadających na rzecz organu egzekucyjnego kosztów egzekucyjnych (art. 64e u.p.e.a.). Kwestie te wyodrębniono zatem do dwóch odrębnych postępowań wpadkowych, co stanowi o ich procesowej odrębności. Ustawodawca różnie określił także przesłanki rozstrzygania w obu sprawach, co różnicuje je pod kątem materialnoprawnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się też wadliwości w stwierdzeniu organu, zaaprobowanym przez WSA, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka ważnego interesu zobowiązanego. Słusznie organ i sąd pierwszej instancji wskazał na to, że zaległość podatkowa spółki wynosiła 314.531 zł, natomiast koszty egzekucyjne osiągnęły wysokość 31.840,31 zł, przy czym zaległość podatkowa i koszty egzekucyjne zostały wyegzekwowane w całości w związku z zajęciem wierzytelności przysługującej spółce względem spółki M., która to wierzytelność powstała w związku ze sprzedażą nieruchomości za kwotę 3.690.000 zł. W sytuacji gdy koszty zostały wyegzekwowane, z natury rzeczy nie można argumentować, że spółka nie ma zdolności płatniczych do ich poniesienia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sąd pierwszej instancji nie dopuścił się naruszenia art. 64e § 2 pkt 1 lit. a) u.p.e.a. przyznając rację organom, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka interesu publicznego ani przesłanka ważnego interesu zobowiązanego. Prawidłowo ustalony stan faktyczny i jego poprawna ocena stał się zaś podstawą oceny tego, czy w rozpoznawanej sprawie ziściły się przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych. Niezasadnie podniesiono również zarzut naruszenia art. 6 u.p.e.a. i art. 7 u.p.e.a. w z art. 8 §1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. przez nieprawidłowe usankcjonowanie odmowy ich zastosowania przez Organy, co - w świetle argumentacji przytoczonej w skardze kasacyjnej - skutkowało naruszeniem zasad postępowania administracyjnego, a w konsekwencji odmową umorzenia kosztów egzekucyjnych. Zgodnie z art. 6 § 1 u.p.e.a., w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych. Wierzyciel może nie podejmować czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych, jeżeli łączna wysokość należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztów upomnienia nie przekracza dziesięciokrotności kosztów upomnienia, chyba że okres do upływu terminu przedawnienia należności pieniężnej jest krótszy niż 6 miesięcy. W świetle stanowiska prezentowanego w skardze kasacyjnej, w sprawie nie wystąpiło "uchylanie się" zobowiązanego od wykonania obowiązku, zachowała się lojalnie wobec wierzyciela publicznoprawnego, dlatego wymierzenie wysokiej opłaty egzekucyjnej stoi w sprzeczności z interesem publicznym. Ten zarzut musi zostać uznany za chybiony z tego powodu, że w postępowaniu mającym za przedmiot ocenę zasadności wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych nie ma możliwości badania zasadności wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Granice sprawy wyznaczone są jej przedmiotem tj. zagadnieniem przesłanek do umorzenia kosztów, nie obejmują zasadności ich naliczenia. Z tego samego powodu niezasadny jest zarzut naruszenia art. 7 u.p.e.a. (nie wskazano konkretnego paragrafu), ponieważ odnosi się do prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Nie zasługują również na uwzględnienie zarzuty naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, których to skarżąca nie powiązała z przepisem odsyłającym, tj. art. 18 u.p.e.a. Mimo wadliwej konstrukcji zarzutu, Naczelny Sąd Administracyjny poddał kontroli zaskarżony wyrok przez pryzmat wskazanych przepisów i nie dopatrzył się ich naruszenia. Wbrew zarzutom skargi, przeprowadzona przez WSA w Krakowie ocena legalności zaskarżonego postanowienia nie wykazała naruszenia art. 64e § 2 pkt 1 lit. a) u.p.e.a., a postępowanie w obu instancjach przeprowadzono z zachowaniem reguł wynikających m.in. z art. 8 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Z powyższych względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935). sędzia NSA Jolanta Sokołowska sędzia NSA Paweł Borszowski s. del. WSA Agnieszka Olesińska (spr.)