III FSK 1436/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Pruszyński po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P. Sp. k. z siedzibą w R. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 5 października 2022 r., sygn. akt I SA/Rz 577/22 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi P. Sp. k. z siedzibą w R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 27 czerwca 2022 r. nr 1801-lEE.711.41.2022 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych postanawia oddalić skargę kasacyjną.

1. Postanowienie sądu pierwszej instancji. Postanowieniem z 5 października 2022 r., sygn. akt I SA/Rz 577/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie po rozpoznaniu w dniu 5 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym skargi P. sp.k. z siedzibą w R. (dalej: Skarżąca, Spółka) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z 27 czerwca 2022 r., nr 1801-lEE.711.41.2022 w przedmiocie odmowy wyłączenia spod egzekucji nieruchomości zajętych w postępowaniu egzekucyjnym - odrzucił skargę. Przedstawiając stan faktyczny Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wskazał, że przeciwko zobowiązanemu K. K. prowadzone było administracyjne postępowanie egzekucyjne, w którym zajęto należącą do niego nieruchomość. W piśmie z 14 lutego 2022 r. pełnomocnik Spółki (działającej w formie prawnej spółki jawnej pod tożsamą firmą jak obecnie) zgłosił Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w R. wniosek o wyłącznie spod egzekucji nieruchomości składających się z działek nr ewid. [...] i [...], objętych kw [...], opierając swoje żądanie na umowie dzierżawy tych działek, na których prowadzi działalność gospodarczą. Postanowieniem z 3 marca 2022 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił wyłączenia spod egzekucji zajętych nieruchomości, a na skutek zażalenia Spółki postanowieniem z 27 czerwca 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy. To ostatnie postanowienie został objęte ww. skargą Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie orzekając w sprawie wskazał, że rozstrzygnięcia organów egzekucyjnych wydano na podstawie przepisów art. 38 § 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 479, dalej powoływana w skrócie: "u.p.e.a."). Na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie odmowy wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego, stosownie do art. 40 § 1 u.p.e.a., przysługuje zażalenie, ale na ostateczne postanowienie organu w sprawie odmowy wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego skarga do sądu administracyjnego nie przysługuje. Osobie, której żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa nie zostało uwzględnione, przysługuje natomiast prawo żądania zwolnienia ich od zabezpieczenia lub egzekucji administracyjnej w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego (art. 40 § 2 u.p.e.a.). Informacja (pouczenie) tej treści została przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej zawarta w zaskarżonym postanowieniu, w którym przywołano też treść art. 842 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego wraz ze wskazaniem, że powództwo przeciwegzekucyjne (interwencyjne) do sądu powszechnego powinno być wniesione w terminie czternastu dni od doręczenia postanowienia wydanego na skutek zażalenia. W świetle powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wniesioną przez Spółkę skargę ocenił jako niedopuszczalną w rozumieniu art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej powoływanej w skrócie "p.p.s.a.") i odrzucił ją na tej podstawie w zw. z art. 40 § 2 u.p.e.a. 2. Skarga kasacyjna. Skargę kasacyjną od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wniósł pełnomocnik Skarżącej. Na podstawie art. 173 § 1 p.p.s.a. zaskarżył je w całości, zaś na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucił naruszenie przepisów postępowania - art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 40 § 2 u.p.e.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy przez niewłaściwe ich zastosowanie, albowiem skarga nie była dopuszczalna i podlega orzecznictwu sądów administracyjnych oraz na podstawie art. 176 w zw. z art. 185 § 1 wyżej wymienionej ustawy. Mając na uwadze powyższe, autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. wniósł o rozpoznanie skargi na rozprawie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik Skarżącej wskazał na zarzuty, które zostały sformułowane w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie i podniósł, iż pomimo takiej, a nie innej ich treści Sąd I instancji ocenił skargę jako niedopuszczalną w rozumieniu art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., nie rozpoznając wszystkich sformułowanych skargą zarzutów, gdyż nie odniósł się do argumentu Skarżącej dotyczącego rażąco nieprawidłowej wykładni i zastosowania art. 38 § 1 i 2 u.p.e.a. oraz nie odniósł się do prezentowanego przez organ, błędnego w ocenie Skarżącej, stanowiska organu dotyczącego skutków zawarcia umowy dzierżawy. Pełnomocnik Skarżącej nie zgodził się również ze stanowiskiem Sądu I instancji, że w przedmiotowej sprawie skarga jest niedopuszczalna, gdyż za prawem do wniesienia skargi przemawiają art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a., art. 38 § 1 i art. 40 § 1 u.p.e.a. i nie stoi temu na przeszkodzie treść art. 40 § 2 u.p.e.a. Na potwierdzenie swojego stanowiska autor skargi kasacyjnej przywołał orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2000 i 2002 r. Pełnomocnik Dyrektora Izby Administracyjnej w Rzeszowie w odpowiedzi na skargę kasacyjną, w piśmie z 21 listopada 2022 r., wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego wraz z kosztami zastępstwa i procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W ocenianej sprawie, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., nie występują. Powyższe oznacza, że wskazane w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego postanowienia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Sąd drugiej instancji, który nie bada całokształtu sprawy, a ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Przeprowadzona zaś w tych granicach kontrola nie daje podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej. W pierwszej kolejności odnieść się należy do wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Zauważyć trzeba, że w myśl art. 182 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie. Do tej kategorii należy zaskarżone postanowienie Sądu pierwszej instancji, wydane na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Wprawdzie, w świetle art. 90 § 2 p.p.s.a., sąd może skierować sprawę na posiedzenie jawne i wyznaczyć rozprawę także wówczas, gdy sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, jednak Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę nie stwierdził zasadności zastosowania powyższego rozwiązania. Sąd odwoławczy wziął tu pod rozwagę, że rozprawa nie przyczyniłaby się do pełniejszego wyjaśnienia sprawy, w zakresie wykraczającym poza analizę dokumentów już w niej zgromadzonych. Podkreślenia wymaga, że art. 90 § 2 p.p.s.a. wskazuje jedynie na kompetencję sądu administracyjnego, a decyzja o ewentualnym skierowaniu sprawy na rozprawę zależy zawsze od uznania sądu i ewentualne wnioski stron postępowania nie mają dla sądu charakteru wiążącego (por.: B. Dauter [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wolters Kluwer 2016, s. 451, uw. 6). W oparciu o powyższe brak było przeszkód do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Wskazać należy, że przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania skargi, sąd administracyjny bada jej dopuszczalność. Ustala więc, czy nie zachodzi jedna z przesłanek odrzucenia skargi, wskazanych enumeratywnie w art. 58 § 1 p.p.s.a. Skarga jest dopuszczalna, gdy przedmiot sprawy należy do właściwości sądu, skargę wniesie uprawniony podmiot, oraz gdy spełnia ona wymogi formalne i została złożona w terminie. Stwierdzenie braku którejkolwiek z wymienionych wyżej przesłanek zaskarżenia uniemożliwia nadanie skardze dalszego biegu, co w konsekwencji prowadzi do jej odrzucenia. Stosownie do treści art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Zgodnie zaś z treścią art. 40 § 2 u.p.e.a. na ostateczne postanowienie w sprawie odmowy wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Osobie, której żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa nie zostało uwzględnione, przysługuje natomiast prawo żądania zwolnienia ich od zabezpieczenia lub egzekucji administracyjnej w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Z akt postępowania, jak i z zaskarżonego postanowienia wynika, że pouczenie o ww. treści zostało przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej zawarte w zaskarżonym postanowieniu, w którym przywołano też treść art. 842 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego wraz ze wskazaniem, że powództwo przeciwegzekucyjne do sądu powszechnego powinno być wniesione w terminie czternastu dni od doręczenia postanowienia wydanego na skutek zażalenia. Przytoczony przepis jest jednoznaczny i wyklucza możliwość zaskarżenia ostatecznego postanowienia w sprawie odmowy wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego, wydanego na podstawie art. 38 § 1 u.p.e.a., do sądu administracyjnego. Jak słusznie zauważył pełnomocnik Organu w odpowiedzi na skargę kasacyjną - treść przepisu art. 40 § 2 u.p.e.a. podlegała modyfikacji, jednakże nie może budzić wątpliwości, iż począwszy od 18 lipca 2002 r. postanowienie w sprawie odmowy wyłączenia spod egzekucji nie może zostać zaskarżone do sądu administracyjnego. Przywołane w skardze kasacyjnej wyroki zapadły przed ww. datą i na podstawie przepisów w brzmieniu przed tą datą obowiązujących. Odnośnie zarzutów pełnomocnika Skarżącej, iż Sąd I instancji nie odniósł się i nie rozpatrzył wszystkich zarzutów skargi należy wskazać, że ustalenie istnienia którejkolwiek z przesłanek wyłączających dopuszczalność orzekania przez sąd powoduje brak możliwości odnoszenia się przez sąd co do meritum sprawy. Skoro w spornej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie stwierdził, że sprawa nie podlega rozpoznaniu przez sądy administracyjne na podstawie art. 40 § 2 u.p.e.a. zobligowany był do odrzucenia skargi w trybie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., bez merytorycznego odnoszenia się do wskazanych w skardze zarzutów. Powyższe normy prawa - w tej sprawie wyznaczają zakres właściwości rzeczowej sądu administracyjnego i w konsekwencji - zakres rzeczowy postępowania sądowoadministracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny w trakcie wykonywania kontroli administracji publicznej zobowiązany jest ustalić, czy zaskarżony akt podjęty przez organ administracji mieści się we właściwości sądu administracyjnego. Oceniając zakres przedmiotowy wniesionej skargi, Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, że skarga na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 27 czerwca 2022 r., nr 1801-lEE.711.41.2022 w przedmiocie odmowy wyłączenia spod egzekucji nieruchomości zajętych w postępowaniu egzekucyjnym zgodnie z art. 40 § 2 u.p.e.a jest niedopuszczalna i podlegała odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego nie orzeczono z uwagi na brak ku temu podstaw prawnych. Zgodnie bowiem z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07 (ONSAiWSA 2008/3/42), przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a. nie mają zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie Sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie.