III FSK 1383/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Woźniak, Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 listopada 2020 r., sygn. akt I SA/Kr 884/20 w sprawie ze skargi P. G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 1 lipca 2020 r., nr 1201-IEE.711.1.99.2020.2.AG w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od P. G. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

|III FSK 1383/24 | | | | | UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 5 listopada 2020 r., sygn. akt I SA/Kr 884/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę P. G. (dalej jako: skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 1 lipca 2020 r. w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu innej wierzytelności pieniężnej. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wskazał, że podstawą rozstrzygnięcia skargi na czynność egzekucyjną jest dyspozycja art. 54 § 1, § 4 i 5 oraz art. 1a pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438, dalej: u.p.e.a.), natomiast zarzuty zgłaszane na podstawie art. 33 u.p.e.a. są rozpoznawane w odrębnym trybie. Podkreślił, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora w oparciu o przepisy regulujące sposób i formę dokonania tych czynności. Dodał, że nie jest możliwe podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego, w tym zarzutów na podstawie art. 33 u.p.e.a. Podkreślił, że przedmiotem postępowania prowadzonego w sprawie skargi na bezczynność organu egzekucyjnego jest wyłącznie prawidłowość zakwestionowanej czynności egzekucyjnej, w postępowaniu tym nie może być rozważane istnienie egzekwowanego obowiązku. Istotą skargi nie jest bowiem unicestwienie postępowania egzekucyjnego, podważenie zasadności jego wszczęcia, lecz skłonienie organów egzekucyjnych, aby te prowadziły czynności egzekucyjne w sposób prawidłowy. Mając na uwadze powyższe, WSA w Krakowie stanął na stanowisku, że w niniejszym postępowaniu organy prawidłowo nie rozważały argumentów, które odnosiły się do istnienia egzekwowanej należności, dlatego też zarzut oparcia rozstrzygnięcia jedynie na analizie kwestii formalnych uznał za nieuzasadniony. Ocenę tą uznał za w pełni prawidłową i odniesioną do okoliczności faktycznych sprawy w szczególności faktografii dokonanych czynności i ich merytorycznej poprawności. Podkreślił, że warunki określone w art. 89 § 1-3 u.p.e.a. zostały przez organ egzekucyjny spełnione. Sąd pierwszej instancji nie stwierdził w tym zakresie żadnych uchybień przepisom o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dodał, że zajęcie wierzytelności nie jest nadmiernie uciążliwym środkiem egzekucyjnym, nie wiąże się bowiem z nieodwracalnym zbyciem rzeczowych składników majątkowych. Natomiast ściągnięte środki finansowe mogą być w przypadku uchylenia tytułu wykonawczego zwrócone stronie. Wyrok ten w całości dostępny jest na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl (CBOSA). Nie zgadzając się z powyższym wyrokiem skargę kasacyjną na podstawie art. 177 § 1 oraz art. 175 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.) złożył pełnomocnik skarżącego, który zaskarżył wyrok w całości. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucił naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a. przez oddalenie skargi w wyniku braku zweryfikowania możliwych do zastosowania wobec skarżącego środków egzekucyjnych i braku odniesienia się, a w konsekwencji nieprawidłowego uznania, że postępowanie prowadzone przez organ nie było nadmiernie uciążliwe w sytuacji gdy było ono prowadzone w sposób uniemożliwiający samodzielnie utrzymanie się oraz funkcjonowanie przez skarżącego. Mając na uwadze powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz na podstawie art. 188 p.p.s.a o wydanie wyroku uchylającego zaskarżoną decyzję, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez WSA w Krakowie. W każdym wypadku wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym w wysokości stawki minimalnej (powiększonej o VAT). Pełnomocnik oświadczył również, że koszty udzielonej pomocy prawnej z urzędu nie zostały opłacone przez skarżącego w całości ani w części. Wniósł o rozpoznanie przedmiotowej skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie jest zasadna. W skardze tej zarzucono naruszenie (w powiązaniu z art. 151 p.p.s.a.) przepisu art. 7 § 2 u.p.e.a., zgodnie z którym "Organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego." Uzasadniając ten zarzut autor skargi kasacyjnej wskazuje, że nie zweryfikowano możliwych do zastosowania wobec Skarżącego środków egzekucyjnych i w konsekwencji nieprawidłowo uznano, że postępowanie prowadzone przez organ nie było nadmiernie uciążliwe. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut ten jest bezzasadny. W ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 u.p.e.a., kontrola jest ograniczona do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. W ocenie sądu kasacyjnego nie można uznać, że zajęcie wierzytelności jest nadmiernie uciążliwym środkiem egzekucyjnym, a wręcz przeciwnie: w sytuacji takiej jaka miała miejsce w rozpoznawanej sprawie, można je uznać wręcz za środek egzekucyjny najmniej dolegliwy. Ten środek egzekucyjny nie wiąże się z nieodwracalnym zbyciem rzeczowych składników majątkowych, a ściągnięte środki finansowe mogą być - ewentualnie, w przypadku uchylenia tytułu wykonawczego - zwrócone stronie. W skardze kasacyjnej zarzuca się, że organ nie rozważył zastosowania środka egzekucyjnego mniej uciążliwego niż zajęcie wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę oraz innych wierzytelności. Jednak zastosowanie środka "najmniej uciążliwego" dla zobowiązanego może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy w ogóle istnieje wybór w tym zakresie (tak m.in. NSA w wyroku z 5 marca 2025 r., III FSK 1400/24). Co więcej, przy wyborze odpowiedniego środka egzekucyjnego organ powinien się kierować nie tylko jego jak najmniejszą dolegliwością, lecz także efektywnością. Strona skarżąca nie wskazywała zaś i nie wskazuje nadal, jaki - możliwy do zastosowania - środek egzekucyjny byłby dla niej mniej uciążliwy niż ten, który zastosował organ. Nie wskazywała organowi innego środka egzekucyjnego, który mógłby zostać w danej sprawie zastosowany. Autor skargi kasacyjnej wskazuje, że zastosowany środek egzekucyjny uniemożliwił skarżącemu samodzielne utrzymanie się oraz funkcjonowanie. Wydawać się więc może, że kwestionowany jest nawet nie tyle wybór konkretnego środka egzekucyjnego, ile sam fakt, że podjęto egzekucję. Tymczasem, jak podkreśla się w orzecznictwie NSA, z samej istoty postępowania egzekucyjnego, w toku którego stosowane są elementy przymusu, wynika pewien stopień dolegliwości dla zobowiązanego. O zastosowaniu zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego nie może decydować subiektywne przekonanie zobowiązanego, lecz zobiektywizowane kryteria, zaistniałe w stanie faktycznym danej sprawy. Przy wyborze środka egzekucyjnego organ egzekucyjny powinien i kierować się nie tylko jego jak najmniejszą dolegliwością, lecz także efektywnością. Zastosowany środek egzekucyjny powinien być jak najmniej uciążliwy dla zobowiązanego, jednakże ta najmniejsza uciążliwość nie może niweczyć celu zabezpieczenia, jakim jest stworzenie dla wierzyciela podatkowego pewnych gwarancji zaspokojenia (wyrok NSA z 22 sierpnia 2024 r., III FSK 162/24). W uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie przytoczono argumentacji, która wskazywałaby, że zastosowany w sprawie środek egzekucyjny był zbyt uciążliwy, zaś zastosowanie innych środków, według skarżącego mniej uciążliwych, zapewniłoby również skuteczność postępowania zabezpieczającego. Wobec powyższego, zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego jest niezasadny. W konsekwencji, niezasadnie w skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 u.p.e.a. W tych okolicznościach skarga kasacyjna jako niemająca usprawiedliwionych podstaw została oddalona na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. s. Agnieszka Olesińska s. Paweł Borszowski s. Sławomir Presnarowicz