III FSK 1337/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia NSA Wojciech Stachurski, Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Protokolant asystent sędziego Aleksandra Borowiec- Krawczyk, po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 czerwca 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 393/23 w sprawie ze skargi A. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 13 marca 2023 r., nr 2201-IEE.7113.2.25.2023.DW w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości; 2) uchyla zaskarżone postanowienie w całości; 3) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku na rzecz A. B. kwotę 1140 (słownie: tysiąc sto czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wyrokiem z 20 czerwca 2023 r., I SA/Gd 393/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę A. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z 13 marca 2023 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych. W uzasadnieniu sąd pierwszej instancji wskazał, że wydruk zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności prawidłowo i skutecznie doręczono skarżącemu jako zobowiązanemu 28 grudnia 2022 r. Odpisy tytułów wykonawczych, w oparciu o które dokonano zajęcia, zostały stronie doręczone na wcześniejszym etapie postępowania egzekucyjnego. Sąd pierwszej instancji wskazał, że postępowanie egzekucyjne w administracji jest postępowaniem szczególnym. W ocenie sądu to zobowiązany powinien jako pierwszy mieć wiedzę o prawach i obowiązkach wypływających z zajęcia, w szczególności o zakazie wypłat z rachunku, a w przypadku, np. wezwania do zapłaty, poprzez które następuje zajęcie nieruchomości, dokonać wpłaty celem uniknięcia chociażby dalszych kosztów związanych z realizacją zajęcia. Dlatego też, zdaniem sądu pierwszej instancji, zawiadomienie o zajęciu innej wierzytelności prawidłowo doręczono skarżącemu - jako zobowiązanemu, a nie pełnomocnikowi strony. Skarżący w skardze kasacyjnej zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie: 1. przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), które mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania: 1) art. 134 § 1, art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 54 § 1 pkt 1, art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm., dalej: "u.p.e.a.") w zw. z art. 70 § 4 o.p., art. 32, art. 33 § 3 i art. 40 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 18 u.p.e.a., tj. uznanie, że w związku ze skargą na postanowienie w sprawie skargi na czynność nie jest dopuszczalne badanie zgodności z prawem prowadzenia egzekucji, co skutkowało niewłaściwym zastosowaniem art. 151 p.p.s.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi w sytuacji, gdy zachodziły podstawy do jej uwzględnienia, 2) art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. przez oddalenie skargi, pomimo że istniały podstawy do uchylenia zaskarżonego postanowienia, albowiem zaskarżone do sądu postanowienie zostało wydane na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, a zatem organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienia organu pierwszej instancji (orzeczenie co do istoty sprawy), podczas gdy w niniejszej sprawie zachodziły przesłanki do wydania orzeczenia na mocy art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 k.p.a., tj. o uchyleniu zaskarżonego postanowienia w całości i umorzenie postępowania administracyjnego egzekucyjnego, 3) art. 151 w zw. z art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi w sytuacji, gdy zachodziły podstawy do jej uwzględnienia w kontekście podniesionych przez stronę skarżącą na etapie postępowania przed sądem pierwszej instancji zarzutów naruszenia przepisów prawa procesowego: a) naruszenie art. 32, art. 33 § 3 i art. 40 § 2 k.p.a. w związku z art. 18 oraz art. 54 § 1 pkt 1, § 4 pkt 1 u.p.e.a. poprzez doręczenie zawiadomień bezpośrednio zobowiązanemu z pominięciem pełnomocnika ustanowionego do reprezentowania go w postępowaniu egzekucyjnym, a którego pełnomocnictwo znajdowało się w aktach tego postępowania egzekucyjnego; b) naruszenie art. 6, art. 7 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., poprzez naruszenie zasady praworządności oraz działanie organów z naruszeniem interesu strony, pomimo iż w aktach sprawy znajdowało się pełnomocnictwo uprawniające doradcę podatkowego do działania w imieniu strony; c) naruszenie art. 8 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., poprzez prowadzenie postępowania egzekucyjnego w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej; d) art. 9 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., poprzez naruszenie zasady informowania stron (pełnomocnika) w postępowaniu egzekucyjnym; e) naruszenie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z art. 32, art. 33 § 3 i art, 40 § 2 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., poprzez jego niezastosowanie z uwagi na brak skutecznego przerwania biegu terminu przedawnienia; 2. prawa materialnego przez błędną jego wykładnię (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.): 1) naruszanie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z art. 70 § 4 o.p., art. 32, art. 33 § 3 i art. 40 § 2 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., poprzez przyjęcie, iż bieg terminu przedawnienia został przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym został zawiadomiony zobowiązany, a nie ustanowiony w postępowaniu egzekucyjnym pełnomocnik, którego pełnomocnictwo znajdowało się w aktach tego postępowania egzekucyjnego, 2) naruszenie art. 26 § 1 i art. 26 § 3a u.p.e.a., poprzez pominiecie, iż postępowanie egzekucyjne w sytuacji tożsamości wierzyciela i organu egzekucyjnego zostaje wszczęte poprzez nadanie tytułowi wykonawczemu przez siebie wystawionemu klauzuli o skierowaniu tego tytułu do egzekucji administracyjnej i od tego momentu (w przypadku posiadania wiedzy przez zobowiązanego o toczącym się postępowaniu egzekucyjnym) istnieje możliwość ustanowienia pełnomocnika w tych postępowaniach egzekucyjnych, 3) naruszenie art. 54 § 1 pkt 1, § 4 pkt 1 w zw. z art. 89 § 1 - § 3 u.p.e.a. poprzez doręczenie zawiadomień bezpośrednio zobowiązanemu z pominięciem pełnomocnika ustanowionego do reprezentowania go w postępowaniu egzekucyjnym, a którego pełnomocnictwo znajdowało się w aktach tego postępowania egzekucyjnego, 4) naruszenie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z art. 32, art. 33 § 3 i art. 40 § 2 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., poprzez jego niezastosowanie z uwagi na brak skutecznego przerwania biegu terminu przedawnienia. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w trybie samokontroli na podstawie art. 179a p.p.s.a., a także zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna jest zasadna. Przede wszystkim zasadny jest zarzut naruszenia art. 26 § 1 i § 3a pkt 2 u.p.e.a. Zgodnie z pierwszym z tych przepisów postępowanie egzekucyjne wszczyna się na wniosek wierzyciela o wszczęcie egzekucji administracyjnej i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym, tak jak w sprawie niniejszej, wszczyna postępowanie egzekucyjne z urzędu poprzez podpisanie albo opatrzenie pieczęcią, o której mowa w art. 26e § 1 pkt 4 albo 5, wystawionego przez siebie tytułu wykonawczego. Zgodnie z drugim przepisem wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje z chwilą podpisania tytułu wykonawczego przez osobę upoważnioną do działania w imieniu wierzyciela, jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, albo opatrzenia pieczęcią, o której mowa w art. 26e § 1 pkt 4 albo 5. W sprawie niniejszej po wszczęciu postępowania egzekucyjnego wszczęta została również egzekucja administracyjna poprzez doręczenie tytułów wykonawczych zobowiązanemu, który w międzyczasie, przed dokonaniem zajęcia innej wierzytelności pieniężnej (22 grudnia 2022 r.) i doręczeniu zawiadomienia zobowiązanemu (28 grudnia 2022 r.), ustanowił prawidłowo pełnomocnika (pełnomocnictwo z 21 września 2020 r., złożone do akt 22 września 2020 r.). Ta chronologia zdarzeń skutkowała koniecznością doręczenia zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi. Przyjęcie zapatrywania organów egzekucyjnych, jak i sądu pierwszej instancji skutkowałoby tym, że zobowiązany de facto zostałby pozbawiany możliwości skorzystania z usług profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Na uwagę zasługuje fakt, że w tożsamym stanie faktycznym i prawnym, a dotyczącym tego samego zobowiązanego Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 12 lipca 2023 r., III FSK 1492/22 stwierdził m.in., że w okolicznościach rozpoznanej sprawy pominięcie pełnomocnika nie ma uzasadnienia prawnego. Przede wszystkim żaden przepis ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie wyklucza doręczenia zawiadomienia o zajęciu wierzytelności (tytułu wykonawczego) prawidłowo ustanowionemu pełnomocnikowi. Przywołany przez organ egzekucyjny art. 32 k.p.a. stanowi, że strona może działać przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymaga jej osobistego działania, ale mające kluczowe znaczenie okoliczności tej sprawy spowodowały, że nie istniał wymóg doręczenia zawiadomienia skarżącemu. Zdaniem NSA skarżący miał wiedzę o toczącym się postępowaniu egzekucyjnym i dla potrzeb tego postępowania ustanowił pełnomocnika. Tym samym zdecydował, że wszelkie pisma, w tym i przedmiotowe zawiadomienie zostanie doręczone pełnomocnikowi. Nie ma więc żadnych podstaw prawnych, by pozbawić skarżącego prawa do takiej decyzji. W konsekwencji powyższych rozważań za zasadne należało uznać pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej, w tym zarzut najdalej idący, a mianowicie przez błędne przyjęcie, że w warunkach rozpoznanej sprawy zawiadomienie o zajęciu wierzytelności należało doręczyć zobowiązanemu, a nie ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi, co spowodowało, że nie została spełniona przesłanka z art. 70 § 4 o.p., tj. podatnik nie został prawidłowo powiadomiony o zastosowaniu środka egzekucyjnego. Ponownie rozpoznając sprawę organ zobowiązany jest uwzględnić wykładnię prawa dokonaną w niniejszym uzasadnieniu wyroku. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 200, art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 i 4 p.p.s.a. w zw. z § 2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1687), Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku. sędzia NSA Bogusław Dauter sędzia NSA Dominik Gajewski sędzia NSA Wojciech Stachurski