III FSK 1326/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Stachurski, Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska (sprawozdawca), Protokolant Agata Grabowska, po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej I. sp. z o.o. z siedzibą w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 4 września 2024 r., sygn. akt I SA/Bk 201/24 w sprawie ze skargi I. sp. z o.o. z siedzibą w B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 29 marca 2024 r., nr 2001-IEE.7192.24.2024 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od I. sp. z o.o. z siedzibą w B. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 4 września 2024 r., sygn. akt I SA/Bk 201/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę I. sp. z o.o. z siedzibą w B. (dalej: skarżąca) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 29 marca 2024 r. w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej na rachunek organu egzekucyjnego wierzytelności pieniężnej. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wskazał, że organy obu instancji prawidłowo ustaliły, że skarżąca jako dłużnik zajętej wierzytelności uchylała się bez podstawy prawnej od przekazania organowi egzekucyjnemu należnych środków pieniężnych, co uprawniało do zastosowania art. 71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm., dalej: u.p.e.a.). W ocenie WSA w Białymstoku, przedstawiony w zaskarżonym postanowieniu stan faktyczny znajduje pełne potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Organy egzekucyjne prowadziły egzekucję wobec majątku zobowiązanej spółki P. sp. z o.o. z siedzibą w B. (dalej: P.), zaś skarżąca została prawidłowo i skutecznie zawiadomiona o zajęciu wierzytelności pieniężnych przysługujących P. Zawiadomienia te zostały doręczone w terminach 27 sierpnia 2021 r., 22 września 2022 r. oraz 8 sierpnia 2023 r., a stan zaległości objętych zajęciem wynosił [...] zł (na dzień 12 lutego 2024 r.). Jak wskazał Sąd, z treści zawiadomień wynikało, iż skarżąca nie może bez zgody organu egzekucyjnego uiszczać zobowiązanemu jakichkolwiek należności, lecz zobowiązana jest przekazać zajęte środki na rachunek organu egzekucyjnego w celu pokrycia zaległości objętych tytułami wykonawczymi. Sąd podzielił stanowisko Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku, że organ egzekucyjny może z mocy samego zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego albo ruchomości wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. Z momentem skutecznego zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego, organ egzekucyjny nabywa wszystkie uprawnienia przysługujące dotychczas zobowiązanemu w zakresie zajętych praw, w tym dotyczące ich realizacji. Sąd wskazał, że w rezultacie po dokonaniu skutecznego zajęcia, organ egzekucyjny wstępuje w miejsce zobowiązanego wobec jego dłużnika i tym samym uzyskuje status wierzyciela zajętej należności. Sąd zwrócił uwagę, że spór w niniejszej sprawie sprowadzał się do oceny, czy skarżąca skutecznie wywiązała się z obowiązku przekazania zajętych wierzytelności, czy też została z tego obowiązku zwolniona bowiem, jak twierdziła, powołując się na instytucję umowy przekazu uregulowaną w art. 9211 i nast. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1071, dalej: k.c.), na skutek "porozumień" z 28 lipca 2023 r. i 3 sierpnia 2023 r. przestała być dłużnikiem P. Skarżąca utrzymywała, że w związku z przekazaniem przez P. wierzytelności na rzecz innych podmiotów (F. sp. z o.o. i E.) przestała być dłużnikiem P., a w konsekwencji nie ciążył na niej obowiązek wykonania zajęcia. WSA w Białymstoku zaakcentował, że skuteczność zawiadomień o zajęciu wierzytelności następuje z datą ich odbioru przez dłużnika zajętej wierzytelności (art. 89 § 2 u.p.e.a.), a od tego momentu wszelkie rozporządzenia nią są prawnie bezskuteczne wobec organu egzekucyjnego. Tym samym "porozumienia" zawarte po dokonaniu zajęcia nie mogły skutecznie wyłączyć obowiązku skarżącej do przekazania zajętych środków. Sąd zauważył także, że sama instytucja przekazu, o której mowa w art. 921¹ i n. k.c., nie powoduje automatycznie wygaśnięcia zobowiązania przekazującego wobec przekazanego. Dopiero przyjęcie przekazu przez odbiorcę rodzi obowiązek spełnienia świadczenia. Sąd podkreślił w ślad za organem odwoławczym, że przekaz jako czynność prawna upoważniająca nie powoduje uzyskania przez odbiorcę przekazu żadnych roszczeń względem przekazanego. Roszczenia takie mogą powstać, jeżeli przekazany przyjmie przekaz. Mimo to przyjęcie przekazu przez skarżącą nie mogło zwolnić jej z obowiązku przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu. W ocenie Sądu słusznie organy obu instancji przyjęły, że w sprawie spełnione zostały przesłanki zastosowania art. 71a § 9 u.p.e.a., albowiem skarżąca pomimo prawidłowego zawiadomienia o zajęciu nie przekazała zajętej wierzytelności organowi, a powoływane przez nią "porozumienia" nie mogły stanowić usprawiedliwienia dla takiego zaniechania. Sąd podkreślił, że zwrot "bezpodstawne uchylanie się", o którym mowa w tym przepisie, odnosi się wyłącznie do okoliczności o charakterze prawnym (np. potrącenie, przedawnienie, wcześniejsze zajęcie przez inny organ). Wyrok ten w całości dostępny jest na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl (CBOSA). Nie zgadzając się z powyższym wyrokiem skargę kasacyjną na podstawie art. 173 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) złożył pełnomocnik skarżącej, który zaskarżył wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 71a § 9 i art. 89 § 1 u.p.e.a. oraz art. 9211 k.c. poprzez niewłaściwe ich zastosowanie przez Sąd pierwszej instancji na skutek nieprawidłowego przyjęcia, iż I. Sp. z o.o. jako dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchylał się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, tj. Naczelnikowi [...] Urzędu Skarbowego w B., podczas gdy: – w niniejszej sprawie nie doszło do ziszczenia się podstawowej przesłanki niezbędnej do stwierdzenia bezpodstawności nieprzekazania wierzytelności zajętej przez organ egzekucyjny w rozumieniu przepisu art. 71a § 9 u.p.e.a., z uwagi na fakt zawarcia przez P. Sp. z o.o. kolejno w dniach 28 lipca 2023 r. i 03 sierpnia 2023 r. dwóch umów przekazu, na podstawie których ww. spółka przekazała wierzytelności należne jej od I. Sp. z o.o. na rzecz swoich wierzycieli, tj. E. oraz F. Sp. z o.o., a zatem dokonała jednostronnego rozporządzenia swoimi prawami, na skutek czego skarżąca była obowiązana świadczyć na rzecz nowych wierzycieli, – na skutek dokonania dwóch wyżej wspomnianych przekazów P. Sp. z o.o przestała posiadać wierzytelność względem I. Sp. z o.o., a wobec czego skarżąca nie naruszyła zakazu rozporządzania zajętą kwotą w myśl art. 89 § 1 u.p.e.a., bowiem w momencie dostarczenia jej zawiadomienia o zajęciu wierzytelności przez organ egzekucyjny nie była już dłużnikiem P. z o.o., a w miejsce tego zobowiązana była do świadczenia na rzecz nowych wierzycieli, tj. E. oraz F. Sp. z o.o. Wskazując na powyższe naruszenia pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku do ponownego rozpoznania, o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, a także o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania przed Sądem pierwszej instancji oraz kosztów postępowania kasacyjnego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organu pełnomocnik organu wniósł o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie od skarżącej na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie jest zasadna. Zarzucając naruszenie art. 71a § 9 i art. 89 § 1 u.p.e.a. oraz art. 9211 k.c. poprzez niewłaściwe ich zastosowanie spółka powołuje się na to, że nie wystąpiło bezpodstawne uchylanie się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Wskazuje na zawarcie dwóch umów przekazu w dniach 28 lipca 2023 r. i 3 sierpnia 2023 r., mocą których P. Sp. z o.o. przekazało wierzytelności należne mu od Skarżącej na rzecz dwóch swoich wierzycieli, tj. E. oraz F. sp. z o.o. Zdaniem autora skargi kasacyjnej Skarżąca przekazując środki na rzecz tych podmiotów nie dopuściła się bezpodstawnego nieprzekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Zarzut ten nie jest zasadny. Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług (art. 89 § 2 u.p.e.a.). W myśl art. 89 § 3 u.p.e.a, jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny: 1) wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące kwestii wymienionych w punktach a) - c); 2) zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem; 3) doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, a także odpis wniosku, o którym mowa w art. 90 § 1. Przepis art. 71a § 9 u.p.e.a. stanowi, że jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Stosownie do treści art. 71b u.p.e.a., jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, zajęta wierzytelność albo część wierzytelności może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. Tytuł wykonawczy wystawia organ egzekucyjny, który dokonał u dłużnika zajętej wierzytelności zajęcia wierzytelności. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego sąd pierwszej instancji trafnie ocenił, że przedstawiony w zaskarżonym postanowieniu stan faktyczny znajduje potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Uznać też należy, że ustalony stan faktyczny odpowiada hipotezie przepisu art. 71 § 9 u.p.e.a. Skoro Skarżąca została skutecznie zawiadomiona w trybie art. 89 § 1 u.p.e.a. o zajęciu wierzytelności pieniężnej przysługującej P. od Spółki I. (zawiadomienia z 27 sierpnia 2021 r., z 22 września 2022 r. oraz 8 sierpnia 2023 r.), to nie była uprawniona do przekazania środków podmiotowi innemu niż organ egzekucyjny. Nie był kwestionowany w sprawie stan zaległości objętych zawiadomieniami, na dzień wydania postanowienia przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego tj. 12 lutego 2024 r. Sąd pierwszej instancji prawidłowo przypomniał, że po skutecznie dokonanym zajęciu wierzytelności, organ egzekucyjny staje się wierzycielem zajętej kwoty, skoro co do niej wstąpił w prawa zobowiązanego w stosunku do jego dłużnika (zob. np. wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2024 r. sygn. akt III FSK 916/22). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przepis art. 89 § 1 u.p.e.a. należy rozumieć w ten sposób, że dłużnikowi zajętej wierzytelności nie wolno przekazywać ani wierzycielowi, ani - tym bardziej - komukolwiek innemu, lecz dłużnik powinien należną kwotę przekazać organowi egzekucyjnemu. Dłużnik zajętej wierzytelności, tj. Skarżąca, nie może zasłaniać się tym, że wierzyciel dokonał "jednostronnego rozporządzenia swoimi prawami, na skutek czego Skarżąca była obowiązana świadczyć na rzecz nowych wierzycieli". W skardze kasacyjnej (k. 74) przyznano, że przekaz został dokonany w formie trójstronnego porozumienia pomiędzy odbiorcą przekazu, przekazującym a przekazanym. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Skarżąca nie była jedynie biernym wykonawcą "jednostronnego rozporządzenia" dokonanego przez P., lecz aktywnie uczestniczyła w porozumieniu, którego rezultatem miało być to, że - na skutek zmiany wierzyciela - zajęcie dokonane przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. stanie się nieskuteczne. Spółka w obu przypadkach zawartych porozumień oświadczyła, że przekaz przyjmuje zobowiązując się – wbrew dokonanym zajęciom – do zapłaty na rzecz F. sp. z o.o. i E., co przeczy jej twierdzeniom. Przedstawiona przez sąd pierwszej instancji analiza treści porozumień jest prawidłowa. Wbrew zarzutowi skargi kasacyjnej, słuszne jest stwierdzenie sądu pierwszej instancji, że dłużnik zajętej wierzytelności nie może według swojego uznania decydować o przeznaczeniu zajętych wierzytelności bez zgody organu egzekucyjnego. Zachowanie Skarżącej naruszyło obowiązek wynikający z art. 89 § 1 u.p.e.a., toteż zważywszy na okoliczności sprawy, sąd pierwszej instancji słusznie uznał, że zaszły przesłanki określone w art. 71a § 9 u.p.e.a. Z podanych wyżej powodów zarzut skargi kasacyjnej okazał się bezzasadny, toteż skarga ta na podstawie art. 184 P.p.s.a. została oddalona jako niemająca usprawiedliwionych podstaw. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na podstawie art. 204 pkt 1 P.p.s.a. s. Agnieszka Olesińska (spr.) s. Wojciech Stachurski s. Dominik Gajewski