III FSK 1324/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Krzysztof Winiarski po rozpoznaniu w dniu 4 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej sprawy ze skargi kasacyjnej J.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Opolu z dnia 8 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Op 83/22, w sprawie ze skargi J.P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 27 grudnia 2021 r., nr 1601-IEE.711.542.2021, w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych postanawia: 1) zawiesić postępowanie kasacyjne, 2) podjąć zawieszone postępowanie z udziałem syndyka masy upadłości J.P., 3) umorzyć postępowanie kasacyjne, 4) zarządzić zwrot ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu na rzecz syndyka masy upadłości J.P. kwotę 100 (słownie: sto) złotych uiszczonej tytułem wpisu od skargi kasacyjnej.

Wyrokiem z 8 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Op 83/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę J.P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z 27 grudnia 2021 r., nr 1601-IEE.711.542.2021, w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wywiódł Skarżący. Pismem z 21 maja 2024 r. pełnomocnik strony poinformował o jego zgonie oraz ogłoszeniu upadłości przez Sąd Rejonowy w Opolu (postanowienie tego Sądu z 26 lipca 2023 r., [...]). W reakcji na wezwania z 29 maja i 14 sierpnia 2024 r. syndyk masy upadłości strony odmówił wstąpienia do postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 124 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.) sąd zawiesza postępowanie z urzędu, jeżeli w stosunku do strony zostało wszczęte postępowanie upadłościowe, a sprawa dotyczy przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości. Przepis ten po myśli art. 193 p.p.s.a. stosuje się odpowiednio do postępowań przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Podstawienie syndyka do postępowania stanowi sytuację procesową ocenianą przez pryzmat zarówno przepisów przywołanego aktu, jak również ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2024 r. poz. 794, dalej: p.u.). Spełnienie przesłanki podmiotowej ("w stosunku do strony") i przedmiotowej ("sprawa dotyczy przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości"), o których mowa w art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a., obliguje sąd orzekający do zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego prowadzonego dotychczas z udziałem upadłego i umożliwienia syndykowi ustanowionemu przez sąd upadłościowy wstąpienia do postępowania. W dalszej kolejności konieczne staje się poddanie analizie przepisów prawa upadłościowego pod kątem dopuszczalności jego podjęcia i dalszego procedowania, w szczególności istnienia przeszkód prawnych do jego prowadzenia wskazanych w art. 144 i 145 p.u. (w przypadku upadłych będących osobami fizycznymi prowadzącymi działalność gospodarczą). Zgodnie z art. 144 ust. 1 p.u. po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu. Stosownie do ust. 2 przepisu postępowania te syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym. Z przywołanej regulacji wynika, że z chwilą ogłoszenia upadłości syndyk uzyskuje legitymację w sprawach dotyczących masy upadłości i jest podmiotem zyskującym status strony w wymiarze procesowym. Upadły, jakkolwiek dalej pozostając stroną w znaczeniu materialnym, pozbawiony jest legitymacji formalnej do występowania w toku postępowań przed organami i sądami administracyjnymi, zaś wyłącznym dysponentem uprawnień procesowych staje się syndyk, którego działania w wymiarze materialnoprawnym oddziaływać będą na pozycję prawną upadłej strony. Podstawienie syndyka w miejsce upadłego następuje z mocy prawa (wyrok SN z 23 stycznia 2007 r., III CSK 275/06, LEX nr 277283; postanowienie SN z 21 lipca 2011 r., V CZ 37/11, LEX nr 898281; wyrok SA w Krakowie z 23 czerwca 2015 r., I ACa 464/15, LEX nr 1794377; wyrok SA w Krakowie z 20 listopada 2012 r., I ACa 1034/12, LEX nr 1289453; wyrok SA w Warszawie z 31 marca 2015 r., VI ACa 481/14, LEX nr 1680077; wyrok SA w Warszawie z 28 lipca 2009 r., VI ACa 37/09, LEX nr 1120253; D. Chrapoński [w:] A. Witosz red., Prawo upadłościowe. Komentarz, wyd. II, LEX 2021, komentarz do art. 144), zaś stanowcze brzmienie art. 144 ust. 1 p.u. nie pozwala na swobodę decyzyjną syndyka, który zostaje pozbawiony prawa do rezygnacji ze statusu strony postępowania w wymiarze procesowym. Sąd, przed którym toczy się postępowanie dotyczące masy upadłości, zobowiązany jest stworzyć możliwość syndykowi na wstąpienie do postępowania, tj. poinformować o jego toku oraz umożliwić zajęcie stanowiska w sprawie. Artykuł 128 § 1 p.p.s.a. nie przewiduje wprawdzie literalnie wyrażonej przesłanki podjęcia postępowania w postaci możliwości jego kontynuowania z udziałem syndyka, niemniej należy uznać, że poinformowanie syndyka o toczącym się postępowaniu, zakreślenie mu czasu na wstąpienie i ustosunkowanie winno być postrzegane jako ustanie przyczyny zawieszenia. Niniejsza sprawa dotyczy egzekucji świadczeń pieniężnych na etapie opisu i oszacowania nieruchomości upadłego, a zatem mieści się w kategorii spraw "dotyczących masy upadłości", jak i "dotyczących przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości", którą po myśli art. 62 p.u. stanowi ogół zbywalnych praw majątkowych (aktywa) przysługujących upadłemu według stanu z chwili ogłoszeniu upadłości. Wprawdzie Skarżący był osobą fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą, w przypadku ogłoszenia upadłości której co do zasady zastosowanie znajduje art. 145 p.u., postępowanie będące obecnie na etapie kontroli instancyjnej jednocześnie nie ma za przedmiot wierzytelności podlegającej zaspokojeniu w postępowaniu upadłościowym, tj. zarówno wierzytelności w stosunku do upadłego podlegających zgłoszeniu sędziemu-komisarzowi, jak i będących zobowiązaniami masy upadłości, toteż nie zachodzi w sprawie obowiązek dalszego wstrzymania czynności procesowych. Do syndyka dwukrotnie kierowano wezwanie sądowe i dwukrotnie otrzymywano jednoznaczne stanowisko o braku chęci wstąpienia do postępowania przed tutejszym Sądem. W ocenie składu orzekającego, oświadczeniu syndyka odmawiającemu wstąpienia do toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego należy przypisać walor braku chęci popierania wywiedzionej przez stronę skargi kasacyjnej inicjującej niniejsze postępowanie, jako równoznacznego z jej cofnięciem, co uzasadnia sięgnięcie do art. 161 § 1 pkt 1 p.p.s.a. i umorzenie postępowania kasacyjnego. Mając na uwadze zestawienie przywołanych przepisów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 124 § 1 pkt 4 i art. 131 w zw. z art. 193 p.p.s.a. w punkcie 1 zawiesił postępowanie kasacyjne, zaś na podstawie art. 128 § 1 i art. 131 w zw. z art. 193 p.p.s.a. w punkcie 2 postanowił je podjąć wobec ustania przyczyny zawieszenia. Jednocześnie, wobec skutecznego cofnięcia skargi kasacyjnej, na podstawie art. 161 § 1 pkt 1 i § 2 w zw. z art. 193 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny umorzył postępowanie. O zwrocie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej orzeczono w pkt 4 sentencji na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Koszty te, jako poniesione w toku postępowania prowadzonego z udziałem syndyka, podobnie jak w przypadku innych świadczeń pieniężnych, podlegają zwrotowi (zaś w przypadku merytorycznego rozstrzygnięcia -zasądzeniu) na rzecz syndyka będącego stroną w wymiarze procesowym wobec sprawowanego zarządu masą upadłości, uprawnionego do otrzymania świadczenia w imieniu własnym.