III FSK 112/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Woźniak Sędziowie: Sędzia NSA Jacek Pruszyński (sprawozdawca) Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Anny Dalkowskiej w przedmiocie wyłączenia sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Jerzego Stelmasiaka od rozpoznania zażalenia sędziego NSA Anny Dalkowskiej na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2025 r., sygn. akt III FSK 112/24 z wniosku O. S.A. z siedzibą w P. o zbadanie spełnienia przez sędziego NSA Annę Dalkowską wymogów niezawisłości i bezstronności w trybie art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych w sprawie ze skargi kasacyjnej O. S.A. z siedzibą w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 października 2023 r. sygn. akt I SA/Gd 346/23 w sprawie ze skargi P. S.A. z siedzibą w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 1 lutego 2023 r. nr SKO Gd/6448/21 w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2018 r. postanawia: oddalić wniosek.

W wyroku z dnia 2 października 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 346/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę P. S.A. z siedzibą w Warszawie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 1 lutego 2023 r., nr SKO Gd/6448/21 w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2018 r. O. S.A. z siedzibą w P. (dawniej P. S.A. z siedzibą w P., dalej: "Skarżący", "Spółka"). Spółka wniosła skargę kasacyjną od wskazanego orzeczenia. Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Postanowieniem z dnia 10 stycznia 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: sędzia NSA Marian Wolanin, sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz, sędzia NSA Wojciech Mazur, sędzia NSA Piotr Korzeniowski, sędzia NSA Tomasz Zborzyński, wyłączył sędziego NSA Annę Dalkowską od rozpoznania m.in. sprawy o sygn. akt III FSK 112/24. Sędzia NSA Anna Dalkowska złożyła zażalenie od powyższego rozstrzygnięcia. Do rozpoznania tego zażalenia w drodze losowania wyznaczony został skład orzekający z udziałem między innymi sędziego NSA Jerzego Stelmasiaka. W piśmie z dnia 5 maja 2025 r. sędzia NSA Anna Dalkowska na podstawie art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") wniosła o wyłączenie sędziego NSA Jerzego Stelmasiaka od rozpoznania niniejszej sprawy. W ocenie wnioskodawczyni istnieją tego rodzaju okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnianą wątpliwość, co do bezstronności sędziego Jerzego Stelmasiaka. W uzasadnieniu wniosku sędzia NSA Anna Dalkowska podała między innymi, że Jerzy Stelmasiak został rekomendowany na urząd sędziego NSA OZ w Lublinie na podstawie uchwały Krajowej Rady Sądownictwa nr [...] z dnia [...] r. Na podstawie powyższej uchwały rekomendowany został na urząd sędziego NSA OZ w Lublinie także pan sędzia M. Z.. W dniu 9 grudnia 1996 r. nastąpiło powołanie ww. sędziów na urząd sędziego NSA OZ w Lublinie. W procedurze konkursowej na 1 wolne stanowisko w Naczelnym Sądzie Administracyjnym Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie uczestniczyło 2 kandydatów tj. pan sędzia NSA Jerzy Stelmasiak, który uczestniczył w procedurze konkursowej, będąc jako doktor habilitowany na stanowisku adiunkta UMC w Lublinie oraz pan M. Z., będący profesorem KUL w Lublinie (jako dowód przedłożono: protokół posiedzenia KRS z 26-27.11.1996 r., poz. 37 i 38 - dwóch kandydatów na 1 miejsce). Kandydaci w głosowaniu tajnym uzyskali odpowiednio: Jerzy Stelmasiak: 18 głosów "za", 3 głosy "przeciw" i 0 głosów wstrzymujących; M. Z.: 15 głosów "za", 6 głosów "przeciw": i 0 głosów wstrzymujących (jako dowód przedłożono: protokół głosowania). Wątpliwości w społecznym odczuciu jednostek może budzić fakt, że pomimo tego, że w procedurze konkursowej na jedno stanowisko w Naczelnym Sądzie Administracyjnym Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie zgłosiło się 2 kandydatów, w tym konkurujący z panem sędzią NSA Jerzym Stelmasiakiem pan profesor M. Z., który posiadał wyższy stopień naukowy i był starszy wiekiem, to Krajowa Rada Sądownictwa podjęła uchwałę o rekomendowaniu obydwu wskazanych kandydatów, podczas gdy, jak wynika z dokumentacji KRS w powyższym konkursie było tylko jedno wolne miejsce na urząd sędziego NSA OZ w Lublinie. Oznacza to, że jeden z dwóch kandydatów został rekomendowany przez Krajową Radę Sądownictwa, a następnie powołany na urząd sędziego NSA całkowicie poza procedurą konkursową. Uchwała Krajowej Rady Sądownictwa dotknięta jest kwalifikowaną wadą prawną ponieważ w konkursie, gdzie było tylko jedne miejsce na urząd sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Oddział Zamiejscowy w Lublinie zostało rekomendowanych dwóch kandydatów. Okoliczność powyższa budzić w społecznym odczuciu jednostek uzasadnione wątpliwości, że inne niż merytoryczne przesłanki przesądziły o rekomendacji sędziego NSA Jerzego Stelmasiaka przez Krajową Radę Sądownictwa na podstawie wadliwej uchwały nr [...] z dnia [...] r., bez zgodnej z prawem procedury konkursowej. W dokumentach dotyczących procedury konkursowej brak jest jakichkolwiek dokumentów zawierających informacje dotyczące drogi zawodowej sędziego NSA Jerzego Stelmasiaka przed 1996 r. oraz informacji o wyróżnianiu się przez sędziego w momencie uzyskania rekomendacji przez KRS wysokim poziomem wiedzy z zakresu administracji publicznej, doświadczeniu w orzekaniu w sprawach sądowoadministracyjnych, aktywności naukowej czy dydaktycznej. Opinii publicznej nie są znane okoliczności, które przesądziły o rekomendacji przez Krajową Radę Sądownictwa ww. kandydata w okolicznościach, w których na jedno wolne miejsce zostało powołanych dwóch kandydatów. Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak w dniu 13 maja 2025 r. złożył do akt sprawy oświadczenie, z którego wynika, że według jego wiedzy nie zachodzi w stosunku do niego żadna z okoliczności uzasadniających wyłączenie, wskazanych w art. 18 i art. 19 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy podkreślić, że instytucja wyłączenia sędziego stanowi istotną gwarancję procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd spełniający konstytucyjny wymóg bezstronności (art. 45 ust. 1 Konstytucji). W orzecznictwie wskazuje się, że ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy (por. wyrok TK 20 lipca 2004 r., SK 19/02, OTK ZU nr 7/A/2004, poz. 67, a także postanowienie NSA z 5 października 2018 r., I OZ 1022/18). Akcentowana jest także gwarancyjna rola instytucji wyłączenia sędziego dla realizacji zasady niezawisłości sędziowskiej (por. postanowienie SN z 4 listopada 1975 r., II CZ 136/75, OSPiKA 1977, z. 6, poz. 104). Podobnie w piśmiennictwie podkreśla się, że wyłączenie sędziego ma służyć stworzeniu takich warunków sprawowania urzędu sędziowskiego, które eliminują możliwość wywierania nacisków na sędziego z którejkolwiek strony (zob. M. Romańska, w: T. Woś [red.], Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, WK 2016). Przepisy regulujące postępowanie sądowoadministracyjne, podobnie jak inne procedury sądowe, różnicują możliwość wyłączenia sędziego w zależności od charakteru przesłanek, które mają stanowić podstawę tego wyłączenia. Sędzia sądu administracyjnego z mocy samej ustawy podlega wyłączeniu w sprawie, w której wystąpią przesłanki wyliczone enumeratywnie w art. 18 p.p.s.a. Zgodnie natomiast z art. 19 p.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. W świetle art. 19 p.p.s.a. przesłanką wyłączenia sędziego mogą być wszelkie obiektywne okoliczności dające podstawę do podniesienia uzasadnionych zastrzeżeń co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu danej sprawy. Wyłączeniu na podstawie art. 19 p.p.s.a. podlegać może sędzia, który z określonej przyczyny mógłby być zainteresowany wynikiem sprawy lub uprzedzony do strony (por. A. Kabat [w:] B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2024, art. 19). Celem regulacji jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych, itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 grudnia 2005 r., SK 53/04, OTK-A 2005, Nr 11, poz. 134). O wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie o jego stronniczości i niesprawiedliwości. Wniosek o wyłączenie na podstawie art. 19 p.p.s.a. powinien odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Instytucja wyłączenia sędziego nie może być zatem traktowana jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu jej interesów (por. postanowienie NSA z 22 lutego 2008 r., II FZ 60/08). Ustalenia dotyczące tej kwestii powinny opierać się na zasadach doświadczenia życiowego, przy czym okoliczności mogące stanowić podstawę wyłączenia powinny wskazywać na budzący wątpliwości co do bezstronności lub brak obiektywizmu stosunek łączący sędziego z którąkolwiek ze stron bądź ze sprawą (por. postanowienie NSA 24 września 2014 r., GZ 344/14). Stosownie do art. 20 § 1 p.p.s.a., to na stronie składającej wniosek spoczywa ciężar wskazania i uprawdopodobnienia przyczyny wyłączenia. Żądanie wyłączenia sędziego nie ma charakteru automatycznego i stanowi instytucję o charakterze wyjątkowym, zaś wnioskodawca winien przedstawić konkretne okoliczności przemawiające za wyłączeniem sędziego i motywy ewentualnego stronniczego działania. Zgodnie z wyjaśnieniem złożonym przez sędziego NSA Jerzego Stelmasiaka, nie zachodzą okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości, co do jego bezstronności w rozpoznaniu niniejszej sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że przywołane przez wnioskodawczynię powody, nie stanowią okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności sędziego NSA Jerzego Stelmasiaka w danej sprawie. Taką przesłanką nie są okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego NSA Jerzego Stelmasiaka na urząd sędziego (powołanie nastąpiło na podstawie uchwały Krajowej Rady Sądownictwa nr [...] z dnia [...] r.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie mają one związku z niniejszą sprawą. Przedstawione we wniosku okoliczności dotyczące przebiegu procedury konkursowej, w ramach której sędzia NSA Jerzy Stelmasiak został rekomendowany na urząd sędziego NSA OZ w Lublinie nie mogą stanowić podstawy do oceny wskazującej na niespełnienie przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności, kwalifikujących do jego wyłączenia. Przywołanie tych argumentów, bez powiązania z okolicznościami dotyczącymi konkretnej sprawy, nie może zostać uznane za skuteczne uzasadnienie żądania jego wyłączenia. Wskazywane powody wyłączenia nie pozostają w związku przyczynowym między ich wystąpieniem a powstaniem oceny, że prawdopodobnym pozostaje, iż w niniejszej sprawie sędzia może okazać się nieobiektywnym. Trzeba wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 3 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FPS 3/22 stwierdził, że zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a p.u.s.a. Wniosek sędzi NSA Anny Dalkowskiej nie wskazuje na inne okoliczności mogące wywoływać wątpliwość co do bezstronności sędziego NSA Jerzego Stelmasiaka. W szczególności nie wynika z niego, że sędzia NSA Jerzy Stelmasiak w jakikolwiek sposób mógłby być zainteresowany wynikiem tej sprawy lub też, że jest uprzedzony, albo niekorzystnie nastawiony do strony. Mając na uwadze powyższe wywody, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 22 § 1 i 2 w zw. z art. 19 p.p.s.a., postanowił oddalić wniosek o wyłączenie sędziego NSA Jerzego Stelmasiaka od orzekania w niniejszej sprawie. s. NSA Sławomir Presnarowicz s. NSA Bogusław Woźniak s. NSA Jacek Pruszyński (spr.)