III FSK 112/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Stachurski Sędziowie: Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz (sprawozdawca) Sędzia NSA Paweł Borszowski po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Anny Dalkowskiej w przedmiocie wyłączenia sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Małgorzaty Pocztarek od rozpoznania zażalenia sędziego NSA Anny Dalkowskiej na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2025 r., sygn. akt III FSK 112/24 z wniosku X S.A. z siedzibą w [...] o zbadanie spełnienia przez sędziego NSA Annę Dalkowską wymogów niezawisłości i bezstronności w trybie art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych w sprawie ze skargi kasacyjnej X S.A. z siedzibą w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 października 2023 r. sygn. akt I SA/Gd 346/23 w sprawie ze skargi X S.A. z siedzibą w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 1 lutego 2023 r., nr SKO Gd/6448/21 w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2018 r. postanawia: oddalić wniosek.

W wyroku z dnia 2 października 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 346/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę X S.A. z siedzibą w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 1 lutego 2023 r., nr SKO Gd/6448/21 w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2018 r. X S.A. z siedzibą w [...](dawniej X S.A. z siedzibą w [...], dalej: "Skarżący", "Spółka"). Spółka wniosła skargę kasacyjną od wskazanego orzeczenia. Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Postanowieniem z dnia 10 stycznia 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: sędzia NSA Marian Wolanin, sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz, sędzia NSA Wojciech Mazur, sędzia NSA Piotr Korzeniowski, sędzia NSA Tomasz Zborzyński, wyłączył sędziego NSA Annę Dalkowską od rozpoznania m.in. sprawy o sygn. akt III FSK 112/24. W piśmie z dnia 19 marca 2025 r. sędzia NSA Anna Dalkowska (dalej: "Wnioskodawczyni") zawiadomiła, że z uwagi na to, iż 3 grudnia 2024 r. wpłynął wniosek skarżącej Spółki w sprawie zbadania spełnienia przez nią wymogów niezawisłości i bezstronności (procedowanego w oparciu o art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz.U. z 2024 r. poz. 1267, dalej: "p.u.s.a.") oraz wyłączenie jej od orzekania ze względu na niespełnienie wymogu niezawisłości i bezstronności w sprawie o sygn. akt III FSK 112/24, wnosi o wyłączenie sędziego NSA Małgorzaty Pocztarek od rozpoznania niniejszej sprawy. W ocenie sędziego NSA Anny Dalkowskiej istnieją tego rodzaju okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnianą wątpliwość, co do bezstronności sędziego NSA Małgorzaty Pocztarek. W uzasadnieniu wniosku sędzia NSA Anna Dalkowska między innymi podała, że sędzia NSA Małgorzata Pocztarek była członkiem składu orzekającego w sprawie III FSK 605/24, w której Sąd w składzie: sędzia NSA Małgorzata Korycińska, sędzia NSA Wojciech Jakimowicz, sędzia NSA Ryszard Pęk, sędzia NSA Małgorzata Pocztarek, sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska – Nowacka, postanowieniem z dnia 7 października 2024 r. orzekł o wyłączeniu sędziego NSA Anny Dalkowskiej od rozpoznania sprawy III FSK 605/4. Dodatkowo Wnioskodawczyni podkreśliła, że sędzia NSA Małgorzata Pocztarek nie złożyła zdania odrębnego do postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 października 2024 r. w sprawie III FSK 605/24, co jednoznaczne świadczy o tym, że w całości podziela ona argumentację zawartą we wskazanym postanowieniu. W ocenie Wnioskodawczyni, skoro przedmiotowy wniosek ma zmierzać do stwierdzenia niespełnienia przez sędziego wymogów (naruszenia standardu) niezawisłości i bezstronności w konkretnej sprawie, to nie jest wystarczające przytoczenie okoliczności towarzyszących powołaniu danego sędziego (w tym ewentualnych wadliwości procedury nominacyjnej) i jego postępowania po powołaniu (w szczególności czynności jurysdykcyjnych, oświadczeń i wypowiedzi w sferze publicznej), które mogą wywoływać uzasadnione wątpliwości co do spełnienia przez niego wymagań niezawisłości i bezstronności, ale konieczne jest także wskazanie okoliczności świadczących o tym, że deficyt ten może oddziaływać na wynik konkretnej sprawy, z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy. W przypadku sędziego NSA Małgorzaty Pocztarek, istnieją również – jak podnosi Wnioskodawczyni – uzasadnione okoliczności mogące świadczyć o braku bezstronności towarzyszące powołaniu sędziego na urząd sędziego (które to powołanie nastąpiło na podstawie uchwały Krajowej Rady Sądownictwa nr [..] z dnia [...]) z uwagi brak jakichkolwiek dokumentów świadczących o spełnieniu przez sędziego ustawowej przesłanki "wyróżniania się wysokim poziomem wiedzy w dziedzinie administracji publicznej oraz prawa administracyjnego i innych dziedzin prawa związanych z działaniem organów administracji publicznej". Dlatego też, działając na podstawie art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), wniosła o jej wyłączenie od orzekania w sprawie. Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek w dniu 20 marca 2025 r., złożyła do akt sprawy oświadczenie, z którego wynika, że w pełnym zakresie podziela stanowisko sądu wyrażone w sprawie III FSK 605/24 i jego uzasadnienie oraz wskazała, że w sprawie nie zachodzą żadne okoliczności w rozumieniu art. 18 i art. 19 p.p.s.a. W ocenie sędziego NSA Małgorzaty Pocztarek, sąd orzekający we wskazanej sprawie dokonał realnej i obiektywnej oceny wniosku o wyłączenie, z uwzględnieniem ustawowych przesłanek dotyczących okoliczności konkretnej sprawy, jej charakteru, przyjmując za uwiarygodnione przez Skarżącego argumenty przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dotyczące wyłączenia sędziego (art. 18 - 24 p.p.s.a.) przewidują wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy z mocy samej ustawy (art. 18 p.p.s.a.) oraz wyłączenie przez sąd - na żądanie sędziego lub na wniosek strony (art. 19 p.p.s.a.). Zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego. Przy czym, stosownie do art. 20 przywołanej ustawy, to strona składająca wniosek obowiązana jest wskazać oraz uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Ponadto, postanowienie w przedmiocie wyłączenia sędziego, zgodnie z art. 22 § 2 p.p.s.a. poprzedza złożenie wyjaśnień przez tego sędziego, którego wniosek dotyczy. W myśl art. 193 p.p.s.a., przepisy te mają odpowiednie zastosowanie w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Zgodnie z brzmieniem art. 19 p.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. zostało poddane innym rygorom, gdy z żądaniem wyłączenia występuje sędzia i innym, gdy z wnioskiem występuje strona. W art. 19 p.p.s.a. ustawodawca przewiduje różne formy dla wyrażenia woli przez sędziego i przez stronę. Mianowicie sędzia zgłasza "żądanie" wyłączenia od rozpoznania sprawy, natomiast strona "wniosek". Poza tym w myśl art. 20 p.p.s.a. wniosek o wyłączenie sędziego, zgłoszony przez stronę, powinien zawierać "przyczyny uprawdopodobniające" wyłączenie (§ 1 i § 2). Natomiast, zgodnie z art. 21 p.p.s.a., po stronie sędziego istnieje jedynie obowiązek "zawiadomienia" o zachodzącej "podstawie wyłączenia" (M. Romańska [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, red. T. Woś, Warszawa 2016, art. 22.). Wskazane różnice terminologiczne pozwalają zatem na spostrzeżenie, że z woli ustawodawcy wniosek strony został poddany surowszym wymaganiom, niż wniosek ("żądanie") sędziego. Dalsza różnica w sytuacji strony zgłaszającej wniosek o wyłączenie sędziego i sędziego zgłaszającego takie żądanie wynika z art. 22 § 2 p.p.s.a. Przepis ten przewiduje, że gdy wniosek o wyłączenie pochodzi od strony, sąd wydaje postanowienie "po złożeniu wyjaśnienia przez sędziego, którego wniosek dotyczy", natomiast gdy z inicjatywą wyłączenia występuje sędzia, przepisy zawarty w art. 21 p.p.s.a., nie przewidują takiego warunku, nakładając na sędziego jedynie obowiązek "zawiadomienia" o zachodzącej podstawie wyłączenia (por. postanowienie SN z dnia 7 września 1994 r., sygn. akt I PO 10/94, OSNAP 1995, nr 4, poz. 56). Należy podkreślić, że instytucja wyłączenia sędziego stanowi istotną gwarancję procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd spełniający konstytucyjny wymóg bezstronności (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W orzecznictwie wskazuje się, że ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy (zob. wyrok TK 20 lipca 2004 r., SK 19/02, OTK ZU nr 7/A/2004, poz. 67, a także postanowienie NSA z 5 października 2018 r., I OZ 1022/18). Akcentowana jest także gwarancyjna rola instytucji wyłączenia sędziego dla realizacji zasady niezawisłości sędziowskiej (por. postanowienie SN z 4 listopada 1975 r., II CZ 136/75, OSPiKA 1977, z. 6, poz. 104). Podobnie w piśmiennictwie wskazuje się, że wyłączenie sędziego ma służyć stworzeniu takich warunków sprawowania urzędu sędziowskiego, które eliminują możliwość wywierania nacisków na sędziego z którejkolwiek strony (zob. M. Romańska, w: T. Woś, [red.] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2016). Zgodnie z wyjaśnieniem złożonym przez sędziego NSA Małgorzaty Pocztarek, nie zachodzą okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości, co do jej bezstronności w rozpoznaniu niniejszej sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że przywołane przez Wnioskodawczynię powody, nie stanowią okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności sędziego NSA Małgorzaty Pocztarek w danej sprawie. Taką przesłanką nie są okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego Małgorzaty Pocztarek na urząd sędziego (powołanie nastąpiło na podstawie uchwały Krajowej Rady Sądownictwa nr [...] z dnia [...]). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie mają one związku z niniejszą sprawą o wyłączenie sędziego NSA Małgorzaty Pocztarek. Taką okolicznością nie jest również fakt, że wskazana sędzia brała udział w rozpoznawaniu spraw dotyczących sędzi NSA Anny Dalkowskiej, składającej przedmiotowy wniosek. Ustrój Naczelnego Sądu Administracyjnego sprawia, że w niektórych sprawach dotyczących sędziów NSA, muszą wypowiadać się inni sędziowie orzekający w tym samym sądzie. Ustawodawca nie przewidział możliwości skierowania spraw dotyczących sędziów NSA do innego sądu. Natomiast fakt wspólnego orzekania w sprawach incydentalnych, takich jak wyłączenie sędziego, nie przesądza jeszcze o istnieniu emocjonalnego zaangażowania w odniesieniu do sędziego, którego dotyczy wniosek o wyłączenie. Taki pogląd, odnoszący się do podobnych spraw, prezentowany jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Na przykład w wyroku z dnia 15 kwietnia 2008 r., NSA podkreślał, że nieuzasadniony jest wniosek o wyłączenie sędziego na tej podstawie, że sędzia orzeka w różnych sprawach tych samych podmiotów (sygn. akt II OSP 392/08). Natomiast w postanowieniu z dnia 29 czerwca 2012 r., NSA zauważał, że sam fakt, iż sędzia, którego wyłączenia domaga się skarżący, był sprawozdawcą w innej sprawie z jego udziałem, nie stanowi wystarczającej przesłanki wyłączenia sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. (sygn. akt II OZ 559/12). Mając powyższe na uwadze powyższe wywody, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 22 § 1 i 2 w związku z art. 19 p.p.s.a., postanowił oddalić wniosek o wyłączenie sędziego NSA Małgorzaty Pocztarek od orzekania w niniejszej sprawie. s. NSA Paweł Borszowski s. NSA Wojciech Stachurski s. NSA Sławomir Presnarowicz (spr.)