III FSK 1098/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Jacek Pruszyński (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Mirella Łent, po rozpoznaniu w dniu 7 września 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej D. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 listopada 2018 r. sygn. akt I SA/Gd 140/18 w sprawie ze skargi D. A. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2018 r. nr 2201-IEE-1.711.2.188.2017.MW w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej oddala skargę kasacyjną.

1. Wyrok sądu pierwszej instancji. Wyrokiem z 21 listopada 2018 r., sygn. akt I SA/Gd 140/18 na skutek skargi wniesionej przez D. A. (dalej: skarżąca), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z 4 stycznia 2018 r., nr 2201-IEE-1.711.2.188.2017.MW w przedmiocie uchylenia postanowienia odmawiającego wszczęcie postępowania w sprawie rozpatrzenia zarzutów na postępowanie egzekucyjne. Wyrok (podobnie, jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl. 2. Skarga kasacyjna. Skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji złożyła skarżąca. Działający w jej imieniu pełnomocnik zaskarżył wyrok w całości. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), c) p.p.s.a. w związku z art. 120 p.p.s.a. w związku z art. 65 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, dalej: k.p.a.) w związku z art. 59 § 1 pkt 7 w związku z art. 18 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm., dalej: u.p.e.a.) poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na uchyleniu postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z 4 stycznia 2018 r., nr 2201-IEE-1.711.2.188.2017.MW z niewłaściwych przyczyn, to jest z uwagi na konieczność przekazania tytułu wykonawczego właściwemu organowi, a nie z przyczyn wskazanych przez skarżącą, tj. ze względu na niewłaściwość organu egzekucyjnego w dacie jej wszczęcia, 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), c) p.p.s.a. w związku z art. 120 p.p.s.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 144 i art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na uchyleniu postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z 4 stycznia 2018 r. nr 2201-IEE-1.711.2.188.2017.MW z niewłaściwych przyczyn, to jest z uwagi na konieczność przekazania tytułu wykonawczego właściwemu organowi, a nie z przyczyn wskazanych przez skarżącą – organy I i II instancji na żadnym etapie sprawy nie rozpatrzyły merytorycznie zarzutów skarżącej w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, 3. art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na sporządzeniu wadliwego uzasadnienia wyroku z 21 listopada 2018 r., w którym sąd I instancji przedstawił stan faktyczny niezgodnie z rzeczywistością, gdyż bezzasadnie przyjął, iż w latach 2015 - 2017 skarżąca nie mieszkała pod adresem:[...], lecz pod adresem [...] oraz, że właściwym dla niej organem egzekucyjnym był Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Gdańsku, a nie Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego w Gdańsku. Wskazując na przedstawione wyżej zarzuty autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 21 listopada 2018 r., sygn. akt I SA/Gd 140/18 i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji, rozpoznanie skargi kasacyjnej od ww. wyroku na rozprawie (art. 176 § 2 p.p.s.a) oraz zasądzenie od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych, w tym zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (wynagrodzenia doradcy podatkowego). Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku w odpowiedzi na skargę kasacyjną z 6 czerwca 2019 r. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości, zasądzenie od skarżącej na rzecz strony przeciwnej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie. Zarządzeniem z 1 sierpnia 2022 r. Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej, działając na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.) skierował sprawę na posiedzenie niejawne w składzie trzech sędziów. Strony zostały o tym powiadomione oraz jednocześnie pouczone o możliwości uzupełnienia argumentacji podniesionej w skardze kasacyjnej i odpowiedzi na nią w odrębnym piśmie procesowym. Żadna ze stron z tej możliwości nie skorzystała, a nadto nie sprzeciwiono się skierowaniu rozpoznania sprawy na posiedzenie niejawne. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga kasacyjna jest niezasadna. Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych. Skarżąca kwestionuje prawidłowość uchylenia przez sąd pierwszej instancji zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z 4 stycznia 2018 r. z uwagi na konieczność przekazania tytułu wykonawczego właściwemu organowi, a nie z przyczyn wskazanych w skardze, czyli ze względu na niewłaściwość organu egzekucyjnego w dacie jej wszczęcia. Jak wskazał sąd pierwszej instancji kwestie te były przedmiotem rozstrzygnięcia w wyroku WSA w Gdańsku z 20 listopada 2018 r., sygn. akt I SA/Gd 253/18. W wyroku tym uchylono postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z 13 lutego 2018 r., nr 2201-IEE-1.711.2.9.2018.MW w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w Gdańsku z 20 grudnia 2017 r., nr [...] (wskazywane w skardze kasacyjnej). W wyroku tym WSA podzielił stanowisko organów, że miejscem zamieszkania skarżącej w latach 2015-2017 był [...] (a nie [...]). W konsekwencji właściwym miejscowo organem egzekucyjnym był Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Gdańsku (a nie Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego w Gdańsku). Zdaniem WSA brak właściwości miejscowej już w chwili wszczęcia postępowania egzekucyjnego nie uzasadniał tezy, iż egzekucja jest niedopuszczalna w rozumieniu art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. Sąd zaznaczył, że badając kwestię dopuszczalności egzekucji, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., organ egzekucyjny bada istnienie przesłanek o charakterze podmiotowym (osoba zobowiązanego) oraz przedmiotowym (przedmiot i podstawa egzekucji). W ramach tej przesłanki nie może natomiast już uwzględnić niewłaściwości organu egzekucyjnego jako podstawy uzasadniającej umorzenie postępowania egzekucyjnego. A zatem, w przypadku, gdy organ egzekucyjny w trakcie czynności wstępnych stwierdzi brak właściwości do prowadzenia postępowania egzekucyjnego to powinien zwrócić tytuł wykonawczy wierzycielowi. Jeżeli natomiast organ doszedł do takiego wniosku już po skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji, to wówczas powinien przekazać sprawę organowi właściwemu. Treść przepisów art. 59 § 1 i art. 33 § 1 u.p.e.a. wskazuje, że ustawodawca rozróżnia pojęcia niedopuszczalności egzekucji i niewłaściwości organu egzekucyjnego, skoro w punkcie 9 art. 33 § 1 wskazuje się niewłaściwość organu jako osobną podstawę do zgłoszenia zarzutu. W przypadku stwierdzenia braku właściwości do prowadzenia egzekucji w danej sprawie organ egzekucyjny jest zobowiązany powstrzymać się od podejmowania dalszych działań (w tym od rozpatrzenia zarzutów) i przekazać sprawę organowi właściwemu na podstawie art. 65 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Powyższy wyrok jest prawomocny od dnia 24 stycznia 2019 r. Zgodnie z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Nie ma zatem podstaw do badania prawidłowości stanowiska sądu dotyczącego konieczności przekazania tytułu wykonawczego właściwemu organowi egzekucyjnemu. Podobnie należy odnieść się do kwestii prawidłowości określenia miejsca zamieszkania skarżącej w latach 2015-2017. Konsekwencją uchylenia postanowień dotyczących umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącej było uchylenie przez sąd pierwszej instancji zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z 4 stycznia 2018 r., w uzasadnieniu którego organ ograniczył się do stwierdzenia, że umorzenie ww. postępowania egzekucyjnego czyni bezprzedmiotowym postępowanie w sprawie zarzutów. Autor skargi kasacyjnej nie uzasadnił zarzutu naruszenia art. 120 p.p.s.a. (przepis określa skład sądu w sytuacji rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym), co uniemożliwia odniesienie się do tego zarzutu. Niezasadny okazał się także zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 18 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie i sporządzenie wadliwego uzasadnienia zaskarżonego wyroku, w którym sąd przedstawił stan faktyczny niezgodnie z rzeczywistością w zakresie określenia miejsca zamieszkania skarżącej oraz wskazania właściwego organu egzekucyjnego. Zgodnie z dyspozycją art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisko pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Uzasadnienie wyroku powinno być tak sporządzone, aby wynikało z niego dlaczego sąd uznał zaskarżone orzeczenie za zgodne lub niezgodne z prawem. Zarzut naruszenia tego przepisu jest skuteczny wówczas, gdyby sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił w sposób adekwatny do celu, jaki wynika z tego przepisu, dlaczego nie stwierdził w rozpatrywanej sprawie naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego ani przepisów procedury w stopniu, który mógłby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Nie każde naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić skuteczną podstawę skargi kasacyjnej a jedynie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżąca nie przedstawiła argumentów, które pozwalałyby na stwierdzenie, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. i to w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Zakwestionowane orzeczenie jest sporządzone w sposób, który umożliwia jego kontrolę. Nie można natomiast kwestionować prawidłowości uzasadnienia wyroku tylko dlatego, że strona skarżąca kasacyjnie nie zgadza się z oceną legalności dokonaną przez sąd pierwszej instancji. Z tych powodów skargę kasacyjną należało uznać za niezasadną. Wobec powyższego, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o jej oddaleniu. Odnośnie wniosku zawartego w odpowiedzi na skargę kasacyjną należy wyjaśnić, że przepisy p.p.s.a. nie przewidują zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego poniesionych przez organ w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej (skarżącego) od wyroku sądu pierwszej instancji uwzględniającego skargę. Jacek Pruszyński Jolanta Sokołowska Mirella Łent