III FSK 1044/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Woźniak, Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia WSA (del.) Mirella Łent (sprawozdawca), Protokolant Konrad Halota, po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. S.A. z siedzibą w N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 stycznia 2022 r. sygn. akt I SA/Kr 1607/21 w sprawie ze skargi M. S.A. z siedzibą w N. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 1 października 2021 r. nr 1201-IEE.711.2.143.2021.2.BF w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od M. S.A. z siedzibą w N. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wyrokiem z dnia 18 stycznia 2022 r. sygn. I SA/Kr 1607/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę M. S.A. z siedzibą w N. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 1 października 2021 r. w przedmiocie oddalenia skarg na czynności egzekucyjne. Wyrok ten w całości dostępny jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej w skrócie CBOSA). Skargę kasacyjną od powyższego wyroku na podstawie art. 173 § 1 i 2 w zw. z art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, tj. ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a." złożył pełnomocnik skarżącej, który zaskarżył go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie: I. w oparciu o art. 174 pkt 2 p.p.s.a.: 1. art. 151 p.p.s.a., przez nietrafne przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej jako WSA łub Sąd I instancji), że postanowienie DIAS odpowiada prawu i w efekcie oddalenie skargi Spółki, podczas gdy jest ono wadliwe w stopniu uzasadniającym jego wyeliminowanie z obrotu prawnego, a co nietrafnie nie miało miejsca, 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 15 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej jako k.p.a.) w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479) - dalej jako "u.p.e.a.", przez nieprawidłowe przyjęcie, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie (dalej jako Dyrektor lub organ II instancji) w sposób odpowiadający zasadzie dwuinstancyjności całościowo i merytorycznie rozpatrzył prawidłowość objętych środkiem zaskarżenia czynności egzekucyjnych dokonanych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. (dalej jako Naczelnik łub organ I instancji), podczas gdy przeprowadzone przez Dyrektora postępowanie zostało wadliwie ograniczone do formalnej kontroli czynności egzekucyjnej polegającej na zajęciu rachunków bankowych Spółki, co spowodowało, że nie zostały dostrzeżone istotne wadliwości czynności podjętych przez Naczelnika, które to nieprawidłowości powinny skutkować wyeliminowaniem z obrotu prawnego tychże, a co nietrafnie nie miało miejsca i czego nie dostrzegł Sąd I instancji, 3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 80 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a., przez błędne przyjęcie przez Sąd I instancji, że na gruncie stanu faktycznego niniejszej sprawy prawidłowo zastosowano zajęcie wierzytelności ze wszystkich rachunków bankowych Spółki, podczas gdy prawidłowa kontrola legalności zaskarżonych czynności egzekucyjnych prowadzi do wniosku, że przedmiotowe czynności wywołały skutek w postaci nadmiernej uciążliwości dla skarżącej, której nie tylko uniemożliwiono dokonywanie operacji finansowych ze wszystkich należących do Spółki rachunków bankowych, ale także skutkowało to zajęciem kwoty przekraczającej wysokość zobowiązania pieniężnego wynikającego z decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 26 maja 2021 r. (znak: SKO 4133/12/21, dalej jako Decyzja SKO), a czego nietrafnie nie zauważył Sąd I instancji. II. w oparciu o art. 174 pkt 1 p.p.s.a.: 4. art. 1a pkt 2 u.p.e.a., przez błędne przyjęcie przez WSA, że definicja legalna czynności egzekucyjnej obejmuje swoim zakresem przedmiotowym jedynie "czynność egzekucyjną zajęcia wierzytelności pieniężnych", czego skutkiem było nieprawidłowe ograniczenie kontroli legalności zaskarżonych czynności egzekucyjnych jedynie do formalnych jej aspektów, a to zweryfikowania zachowania wymogów formalnych określonych dla zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, podczas gdy prawidłowe odkodowanie normy prawnej zawartej w ww. przepisie prowadzi do wniosku, że czynność egzekucyjna jest również działaniem organu egzekucyjnego poprzedzającym zastosowanie lub zrealizowanie środka egzekucyjnego, a co skutkowało niezasadnym oddaleniem przez Sąd I instancji skargi Spółki. Mając na uwadze powyższe, w oparciu o art. 186 p.p.s.a. wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Sądu I instancji oraz rozpoznanie skargi, a to uchylenie w całości postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 1 października 2021 r. oraz poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. z dnia 19 sierpnia 2021 r. (znak: 1217- SEE-711.364.2021.KB), w oparciu o art. 176 § 2 p.p.s.a. wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, a na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z 8 grudnia 2009r., II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 40). Skarga kasacyjna została zatem zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi (art. 183 § 1 ab initio p.p.s.a.). W tym zakresie okazała się niezasadna i dlatego została oddalona. Wojewódzki Sąd Administracyjny, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzyga w granicach danej sprawy, które określone w powyższym przepisie oznaczają, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Granice przedmiotowe odnoszą się do materialnego stosunku prawnego, który legł u podstaw postępowania, albo który w wyniku postępowania administracyjnego został ukształtowany mocą kontrolowanego aktu (por. wyrok NSA z 16 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 3196/19). Tak ukształtowane pojęcie "granic sprawy" odnosi się do oddalenia skarg na czynności egzekucyjne stosownie do art. 54 § 1 u.p.e.a. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny zajął wierzytelność z rachunków bankowych skarżącego, a ten pismami z 4 sierpnia 2021 r. i 5 sierpnia 2021 r. złożył skargi na te czynności egzekucyjne. Zatem nie ma racji autor skargi kasacyjnej formułując zarzut naruszenia art. 1a pkt 2 u.p.e.a., przez błędne przyjęcie przez WSA, że to definicja legalna czynności egzekucyjnej wykreowała granice sprawy. Artykuł 1a pkt 12 u.p.e.a. wymienia rodzaje środków egzekucyjnych, w tym egzekucję z rachunków bankowych. Czynnością egzekucyjną jest działanie zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego (art. 1a pkt 2 u.p.e.a.) Nie oznacza jednak, że chodzi o wszelkie działania podejmowane w ramach postępowania egzekucyjnego. Stanowisko skarżącego nie uwzględnia tego, że skarga na czynności egzekucyjne ma charakter środka komplementarnego wobec innych środków prawnych. Postępowanie egzekucyjne ze swej istoty jest postępowaniem dynamicznym, a procedura przewiduje konkretne i specjalne środki zaskarżenia w zależności od rodzaju działań, jakich dokonuje organ egzekucyjny. Nie można stwierdzić, by skarżący nie korzystał z tego rodzaju narzędzi. Niemniej zdaje się oczekiwać, by bez względu na specyfikę poszczególnych środków zaskarżenia, organy i Sąd całościowo oceniali prawidłowość działań podejmowanych w ramach egzekucji. Zasadą jest dopuszczalność wniesienia tylko jednego środka prawnego, a nie dwóch środków konkurencyjnych wobec siebie (por. wyrok NSA z 23 lutego 2023 r., III FSK 2986/21). W konsekwencji za niezasadny uznano zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 15 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Wbrew twierdzeniom skarżącego WSA nie naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 80 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a. To, że zdaniem autora skargi kasacyjnej, czynności wywołały skutek w postaci nadmiernej uciążliwości dla skarżącego zostało w sposób prawidłowy ocenione przez Sąd przez pryzmat wykładni tego przepisu. Trafnie wskazano, że zgodnie z art. 7 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego, co jednak możliwe jest w przypadku możliwości wyboru w tym zakresie. Organ egzekucyjny winien kierować się jak najmniejszą dolegliwością zastosowanego środka egzekucyjnego dla zobowiązanego, nie niwecząc przy tym samej egzekucji. Spółka nie wskazała żadnego innego niż wierzytelności z rachunku bankowego, składnika majątku, z którego organ egzekucyjny mógłby przeprowadzić skuteczną egzekucję, a zaskarżony środek egzekucyjny byłby mniej uciążliwy. W sprawie oceniane jest zajęcie wierzytelności na rachunku bankowym (art. 80 § 1 u.p.e.a.), a więc zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z rachunków bankowych (art. 1 pkt 12 u.p.e.a.). Skarżący nie wskazuje z wymienionych przez ustawodawcę, innego rodzaju środka egzekucyjnego, jaki można by zastosować w sprawie, a który mógłby okazać się mniej uciążliwy. Skoro argumentem jest zajęcie przekładające się na kwoty przekraczające wartość zadłużenia, to należy wskazać, że celem egzekucji jest doprowadzenie do realizacji zobowiązania, tj. zapłaty należności, a nie samo zajęcie wierzytelności. Zapłata długu zwalnia z obciążenia, a zakwestionowania samego istnienia długu dochodzi się przy pomocy innych niż skarga na czynności egzekucyjne, środków zaskarżenia przewidzianych w postępowaniu egzekucyjnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny dostrzegł zajęcie wszystkich należących do skarżącego rachunków bankowych. Ocenił to względem zapisów prawa i doszedł do prawidłowego przekonania, że w takim wypadku nie można przyjąć, że zachodzi sytuacja, o jakiej mowa w art. 7 § 2 u.p.e.a., gdyż w stanie faktycznym nie wykazano innych niż egzekucja z rachunków bankowych, środków egzekucyjnych prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku. Na koniec za nietrafny uznano zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a., gdyż jest to przepis wynikowy, a oddalenie skargi Sąd pierwszej instancji oparł o prawidłowo dokonaną kontrolę sądowadministracyjną. Mając na względzie powyższe, stosownie do art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 p.p.s.a., art. 207 § 1 i art. 209 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b oraz ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 r. (Dz.U. z 2018 r., poz. 265). Mirella Łent Bogusław Woźniak Paweł Borszowski