III FSK 1031/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Stachurski po rozpoznaniu w dniu 21 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej adwokata P. T. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 11 lipca 2024 r., sygn. akt I SA/Sz 358/24 w przedmiocie odrzucenia skargi o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 13 września 2022 r., sygn. akt I SA/Sz 483/18 w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 14 maja 2018 r., nr 3201-IEW-1.4123.9.2018.6 w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich p o s t a n a w i a: oddalić skargę kasacyjną.

Postanowieniem z 11 lipca 2024 r., I SA/Sz 358/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił skargę adwokata P. T. (dalej: "Skarżący") o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 13 września 2022 r., akt I SA/Sz 483/18, w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z 14 maja 2018 r., nr 3201-IEW-1.4123.9.2018.6, w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich. W uzasadnieniu sąd wskazał, że instytucja wznowienia odnosi się wyłącznie do orzeczeń merytorycznych i nie ma zastosowania do postanowień procesowych, wpadkowych, niekończących postępowania w sprawie, a takim właśnie jest prawomocne postanowienie tego Sądu o przyznaniu wynagrodzenia za zastępstwo wykonane na zasadzie prawa pomocy, którego wznowienia domaga się Skarżący. Pismem z 24 lipca 2024 r. Skarżący wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędną wykładnię art. 270 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej: ,,p.p.s.a.") i przyjęcie, iż ustawodawca ograniczył uprawnienie do zaskarżania orzeczeń wyłącznie do orzeczeń kończących postępowanie w sprawie, w sytuacji, gdy takie ograniczenie nie wynika z przepisów, a nadto taka wykładnia byłaby sprzeczna z przepisem art. 190 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W oparciu o powyższy zarzut wniósł o wznowienie postępowania zakończonego orzeczeniem w przedmiocie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu; zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez przyznanie kwoty 360 zł powiększonej o kwotę podatku VAT w wysokości 82,80 zł, tj. w łącznej kwocie 442,80 zł, oraz o zasądzenie kosztów postępowania, a w tym kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Jedocześnie złożył oświadczenie, że koszty te, nie zostały pokryte w całości, ani w części, oraz, że nie wnosi o wyznaczanie rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Niezasadny jest zarzut skargi kasacyjnej, dotyczący błędnej wykładni art. 270 p.p.s.a., poprzez przyjęcie, że ustawodawca ograniczył uprawnienie do zaskarżania orzeczeń wyłącznie do orzeczeń kończących postępowanie w sprawie. Rację ma Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazując w zaskarżonym postanowieniu, że postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania nie jest zwykłym postępowaniem sądowym ani też postępowaniem ze skargi kasacyjnej, lecz ma ono charakter nadzwyczajny, gdyż może doprowadzić do wzruszenia prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego. Jak wynika z art. 270 p.p.s.a. w przypadkach przewidzianych w dziale VII p.p.s.a., dotyczącym wznowienia postępowania, można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że chodzi tu o zakończenie postępowania wszczętego przed sądem administracyjnym na skutek wniesienia skargi w rozumieniu art. 52 p.p.s.a. albo wniosku, o jakim mowa w art. 63 p.p.s.a., tj. o zakończenie postępowania sądowoadministracyjnego. Powołany przepis dotyczy prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej. Do takich orzeczeń należą wyroki, tj. orzeczenia, które rozstrzygają sprawę merytorycznie (art. 132 p.p.s.a.) oraz postanowienia, które w inny sposób kończą postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej (art. 160 - 165 p.p.s.a., art. 173 § 1 p.p.s.a.) - zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 22 czerwca 2006 r., I GZ 2/06; z 10 lutego 2016 r., I OZ 1736/15; z 17 lutego 2016 r., I OZ 1738/15 oraz z 13 maja 2009 r., II OZ 393/09). Podobny pogląd prezentowany jest też w literaturze (zob. K. Sobieralski, Przedmiotowy zakres dopuszczalności wznowienia postępowania przed sądem administracyjnym, Samorząd Terytorialny 2002, nr 10, s. 24 i n., i P. Gołaszewski, Sporządzanie środków zaskarżenia w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, Warszawa 2015, s. 529; B. Adamiak, J. Borkowski Metodyka pracy sędziego w sprawach administracyjnych, Wolters Kluwer, s 466). Nie można więc zgodzić się z wnoszącym skargę kasacyjną, że z art. 270 p.p.s.a. nie wynika ograniczenie możliwości wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Przeciwnie, poprzez użyty w tym przepisie zwrot "które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem", ustawodawca wskazał, że przedmiotem skargi o wznowienie postepowania sądowego może być wyłącznie orzeczenie (wyrok lub postanowienie) kończące postępowanie. W tym zakresie nie jest możliwe stosowanie wykładni rozszerzającej. Przesłanki wznowieniowe muszą być interpretowane w sposób ścisły, albowiem instytucja ta służy w praktyce obalaniu prawomocnych orzeczeń sądowych, co z kolei zakłóca pewność obrotu prawnego (zob. postanowienie NSA z 16 listopada 2005 r., I OZ 299/05; a także wyroki NSA: z 17 sierpnia 2012 r., I FSK 281/12; 2 lutego 2017 r., I GSK 1231/16; 31 sierpnia 2017 r., I FSK 807/17; 11 października 2017 r., II OSK 1978/17). Trudno też uznać, aby przyjęta przez sąd pierwszej instancji wykładnia art. 270 p.p.s.a. była sprzeczna z art. 190 ust. 4 Konstytucji. W myśl tej regulacji, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, może stanowić podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia, ale - co należy podkreślić - na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Słusznie zatem sąd pierwszej instancji zauważył, że o ile na podstawie art. 272 § 1 p.p.s.a można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie, to jednak regulacja ta nie ma zastosowania do postanowień niekończących postępowania w sprawie, a taki właśnie charakter ma postanowienie o przyznaniu wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonywane na zasadzie prawa pomocy. W przepisach art. 270-285 p.p.s.a. brakuje bowiem podstaw do wznowienia prawomocnie zakończonej sprawy wskutek wzruszenia orzeczenia niekończącego postępowania w sprawie. W tej sprawie Skarżący domagał się wznowienia postępowania zakończonego orzeczeniem w przedmiocie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Z akt sprawy wynika, że ostatnim orzeczeniem odnoszącym się do kosztów, w niniejszej sprawie było postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 13 września 2022 r., sygn. akt I SA/Sz 483/18, w którym (po rozpoznaniu sprzeciwu), przyznano Skarżącemu wynagrodzenie tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Postanowienie to nie jest postanowieniem kończącym postępowanie sądowe, a jedynie postanowieniem incydentalnym, którego przedmiotem było rozpoznanie wniosku o przyznanie wynagrodzenia za podjęte czynności w zakresie nieopłaconej pomocy prawnej. Wniosek o przyznanie wynagrodzenia nie stanowi bowiem wniosku z art. 63 p.p.s.a., nie wszczyna sprawy sądowoadministracyjnej, a więc postępowanie w tym przedmiocie ma charakter wyłącznie incydentalny. Postępowanie zainicjowane wnioskiem o przyznanie wynagrodzenia nie ma przymiotu samodzielności i odrębności, jest bowiem związane ze skargą do sądu administracyjnego. Postanowienie rozstrzygające żądanie przyznania wynagrodzenia nie kończy więc postępowania sądowego i z tego względu nie może być przedmiotem skargi o wznowienie postępowania. W konsekwencji wywiedziona przez Skarżącego skarga o wznowienie postępowania w tej sprawie jest niedopuszczalna, stąd należało ją odrzucić, co też zasadnie uczynił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie jednoosobowym na podstawie art. 182 § 1 i 3 p.p.s.a.