II SO/Wa 16/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Beata Gibzińska po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków adwokat A.G. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w zakresie sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skarg T.M. w przedmiocie przyznania lokalu mieszkalnego postanawia odmówić przyznania adwokat A.G. kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skarg

T.M., w celu wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w przedmiocie przyznania lokalu mieszkalnego, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 maja 2018 r. przyznano T.M. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Okręgowa Rada Adwokacka w [...] wyznaczyła pełnomocnikiem z urzędu dla wnioskodawczyni adwokat A.G. W dniu 29 czerwca 2018 r. (data stempla pocztowego) adwokat A.G. złożyła do akt przedmiotowej sprawy cztery opinie o braku podstaw do wniesienia skargi T.M. na uchwały Zarządu Dzielnicy [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...], z dnia [...] marca 2016 r. nr [...], z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] oraz z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zakwalifikowania do umieszczenia na liście osób oczekujących na najem lokalu z mieszkaniowego zasobu miasta [...] wraz z wnioskiem o przyznanie nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając, że nie zostały one opłacone w całości ani w części. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.); zwanej dalej P.p.s.a. wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Stosownie natomiast do treści art. 258 § 2 pkt 8 P.p.s.a. do czynności referendarza sądowego w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków. Szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielanej przez adwokata ustanowionego z urzędu, reguluje w rozpatrywanej sprawie rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1714); zwane dalej rozporządzeniem. W ocenie referendarza sądowego w niniejszej sprawie brak podstaw do przyznania wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi adwokat A.G. kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Przepis art. 243 P.p.s.a. daje możliwość przyznania stronie prawa pomocy (w tym ustanowienia pełnomocnika z urzędu) także przed wszczęciem postępowania sądowoadministracyjnego. Wolą T.M., co wynika wyraźnie z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, było ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w celu wniesienia skutecznej skargi do sądu administracyjnego na akt organu administracji publicznej w przedmiocie przyznania lokalu mieszkalnego. W tej sytuacji nie można stwierdzić, że sporządzenie przez pełnomocnika opinii o braku podstaw do wniesienia skargi stanowiło faktyczne udzielenie pomocy prawnej T.M., bowiem nie zmierzało do poprawy lub ochrony sytuacji prawnej skarżącej. Istotą pomocy prawnej, pomijając zagadnienia związane z opinią o braku podstaw do wniesienia środka odwoławczego, jest rzetelna i umocowana w dorobku prawnym porada prawna, jak i przystający do wskazanych standardów sposób reprezentacji przez pełnomocnika przed sądem (por. Dauter Bogusław, Gruszczyński Bogusław, Kabat Andrzej, Niezgódka-Medek Małgorzata, Komentarz do art. 250 P.p.s.a., [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX, 2009, wyd. III). W rozpoznawanej sprawie, pełnomocnik sporządziła opinie o braku podstaw do wniesienia skarg do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, tj. Sądu I instancji, która to instytucja, w przeciwieństwie do opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, nie została przewidziana zarówno w powołanym powyżej rozporządzeniu, jak również w P.p.s.a. (art. 250). Podstawą przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu dla pełnomocnika, jak wynika z przepisów rozporządzenia, jest udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym, tj. za sporządzenie skargi i udział w rozprawie. W orzecznictwie wskazuje się wprost, że "wynagrodzenie należy się co do zasady za całokształt działań pełnomocnika, które doprowadzą do wydania orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie w danej instancji" (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2013 r., sygn. akt II FZ 190/13, dostępne na stronie internetowej pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Referendarz sądowy nie jest uprawniony do uwzględnienia wniosku pełnomocnika z urzędu o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z tytułu stwierdzenia braku podstaw do wniesienia skargi do sądu administracyjnego, ponieważ odmowa wniesienia skargi do Sądu I instancji nie mieści się w katalogu czynności, za które można przyznać koszty. Pełnomocnik z urzędu wydając opinię o braku podstaw do wniesienia skargi, wzorując się – być może – na instytucji opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej (która jednak jest przewidziana w przepisach prawa) czyli dokonując przedsądu, wkroczył w kompetencję sądu administracyjnego. Prawo do wniesienia skargi do Sądu I instancji nie zostało bowiem ograniczone, tak jak w przypadku prawa do wniesienia skargi kasacyjnej, ściśle określonymi przesłankami z art. 174 pkt 1 i 2 w zw. z art. 183 § 1 P.p.s.a. Wręcz przeciwnie, obowiązuje zasada swobody formułowania zarzutów, jak i skargi. Sąd nie tylko ma obowiązek rozpoznać (każdą) skargę, lecz z art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika, że Sąd rozpoznaje sprawę w jej granicach, kontrolując zgodność z prawem działania administracji, nie będąc związany zarzutami skargi. Oznacza to, że treść skargi nie determinuje zakresu aktywności Sądu, który czuwa nad zachowaniem legalności całej sprawy. Jedynym ograniczeniem dla Sądu, jedynego podmiotu rozstrzygającego spór, jest zakaz orzekania na niekorzyść strony skarżącej. Fakty te powinien mieć na uwadze także pełnomocnik ustanowiony z urzędu, bowiem jeśli decyduje się, wskutek wyznaczenia przez organ samorządu zawodowego, reprezentować stronę, to nie powinien pozbawiać strony możliwości zbadania jej sprawy przez Sąd, skoro Sąd może uwzględnić elementy korzystne dla strony, niezależnie – jak wskazano – od zarzutów skargi (por. postanowienie z dnia 9 stycznia 2015 r., sygn. akt III SO/Wa 24/14, dostępne j.w.). W ocenie referendarza sądowego opinia pełnomocnika z urzędu o braku podstaw do wniesienia skargi ma walor opinii prywatnej, która nie powinna być uzasadnieniem dla przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej ze środków publicznych na podstawie art. 250 P.p.s.a. Dodatkowo podkreślić należy, że prawo pomocy jest przyznawane tylko do jednej sprawy (postępowania) i nie może obejmować swym zakresem innych spraw. Oznacza to zatem, że przyznane T.M. prawo pomocy w sprawie II SO/Wa 16/18 dotyczyło tylko i wyłącznie zwolnienia od kosztów sądowych oraz wniesienia przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu skargi na jedno rozstrzygnięcie organu administracji publicznej w przedmiocie przyznania lokalu mieszkalnego. Niezależnie od powyższego należy wskazać, że w przypadku wniesienia przez pełnomocnika skarżącej skargi na jedną oznaczoną uchwałę Zarządu Dzielnicy [...] w przedmiocie odmowy zakwalifikowania do umieszczenia na liście osób oczekujących na najem lokalu z mieszkaniowego zasobu miasta [...] i reprezentowania jej przed Sądem I instancji zaistnieje, w ramach sprawy II SO/Wa 16/18, podstawa do przyznania pełnomocnikowi wyznaczonemu z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu wynikających z powołanego rozporządzenia. W związku z tym jeżeli wolą skarżącej jest zaskarżenie do sądu administracyjnego więcej niż jednego aktu to wówczas powinna złożyć odrębne formularze wniosku o przyznanie prawa pomocy określając w rubryce nr. 3.1. precyzyjnie (odrębnie) przedmiot zaskarżenia. Z tych względów, na podstawie art. 250 § 1 P.p.s.a. i art. 258 § 1 i § 2 pkt 8 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.