II SO/Ol 70/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. w przedmiocie ustanowienia kuratora dla osoby nieobecnej postanawia odrzucić wniosek. WSA/post.1 - sentencja postanowienia

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. (dalej jako: ZUS) złożył do tut. Sądu wniosek o ustanowienie kuratora dla osoby nieobecnej-I. D., obywatelki Ukrainy (dalej jako: osoba ubezpieczona). W uzasadnieniu wniosku ZUS wskazał, że decyzją z "[...]" stwierdził, że osoba nieobecna podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia w "[...]" Sp. z o.o. w E. (dalej jako: płatnik składek) i stwierdził podstawę wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i wysokość składki na ubezpieczenie zdrowotne za poszczególne miesiące we wskazanym okresie. Po wniesieniu odwołania przez płatnika składek, zarządzeniem z 24 stycznia 2019 r. Sąd Okręgowy III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Suwałkach zobowiązał ZUS do ustalenia miejsca zamieszkania i doręczenia decyzji osobie ubezpieczonej. W wykonaniu tego obowiązku, ZUS wystąpił do Urzędu do Spraw Cudzoziemców w Warszawie o ustalenie miejsca przebywania/zamieszkania osoby nieobecnej w Polsce i na Ukrainie. W odpowiedzi Urząd ten wskazał niepełne dane adresowe na Ukrainie, w związku z czym, decyzja nie została wysłana. W tej sytuacji ZUS, powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego z 24 stycznia 2020 r. (sygn. akt III CZP 50/19), złożył do tut. Sądu wniosek o ustanowienie kuratora dla osoby nieobecnej w postępowaniu administracyjnym. W odpowiedzi na wezwanie Sądu, w piśmie z 11 sierpnia 2020 r., ZUS wyjaśnił, że skierował do VI Wydziału Rodzinnego i Nieletnich Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy kilkadziesiąt wniosków o ustanowienie kuratora dla osoby nieobecnej, z których część została odrzucona z uwagi na brak jurysdykcji krajowej. W związku z tym w pozostałych sprawach, w tym dotyczącej osoby ubezpieczonej w niniejszej sprawie, ZUS nie uzupełnił braków formalnych i wniosek został zwrócony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 64 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) sąd odrzuca wniosek jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. W ocenie Sądu wniosek należało odrzucić z uwagi na brak właściwości sądu administracyjnego. Warunkiem dopuszczalności skargi jest bowiem pozostawanie sprawy, której ona dotyczy, w kognicji sądu administracyjnego. Zgodnie z art. 63 p.p.s.a., jeżeli ustawy tak stanowią, postępowanie sądowe wszczyna się na wiosek. Z kolei z art. 64 § 3 p.p.s.a. wynika, że do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy o skardze, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Wobec powyższego w przypadku, gdy wniosek jest niedopuszczalny z uwagi na brak właściwości sądu administracyjnego, należy go odrzucić na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 w związku z art. 64 § 3 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA z: 28 czerwca 2018 r., sygn. akt I FSK 858/16 i 6 grudnia 2011 r., sygn. akt I OZ 977/11; dostępne w Internecie). Należy zauważyć, że stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Formy działalności administracji publicznej poddane kontroli sądów administracyjnych wymienione są w art. 3 § 2 p.p.s.a. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki przewidziane w tych przepisach (art. 3 § 3 p.p.s.a.). Z kolei na podstawie art. 4 p.p.s.a. sądy administracyjne rozstrzygają również spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Sądy administracyjne nie są zatem właściwe do rozpoznawania spraw, które nie zostały wymienione w powołanych przepisach. Wskazać należy, że na mocy art. 177 Konstytucji RP ustrojodawca powierzył sądom powszechnym sprawowanie wymiaru sprawiedliwości we wszystkich sprawach, z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości innych sądów. Tzw. zasada domniemania właściwości w zakresie wymiaru sprawiedliwości na rzecz wskazanych sądów oznacza, że jeżeli przepisy Konstytucji lub ustawy zwykłej nie zastrzegą właściwości innych sądów w określonych sprawach, to w zakresie wymiaru sprawiedliwości właściwym w nich będzie co do zasady sąd powszechny (zob. A. Wasilewski, Władza sądownicza w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, PiP 1998, z. 7, s. 11). W świetle art. 184 Konstytucji RP sądy administracyjne powołane zostały natomiast do sprawowania wymiaru sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Ustrojodawca, określając sądową formę tej kontroli, nie przesądził jednak zakresu kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne, pozostawiając określenie jej granic ustawodawcy. Oznacza to, że z jego woli określone sprawy wynikające z działalności administracji publicznej mogą być objęte właściwością również sądów powszechnych. Konstytucyjny model sądownictwa zakłada całkowitą odrębność sądów powszechnych z Sądem Najwyższym na czele i sądów administracyjnych oraz konieczność wyraźnego rozgraniczenia zadań i właściwości pomiędzy tymi sądami z zastrzeżeniem, że w przypadku wątpliwości to po stronie sądów powszechnych leży domniemanie kompetencji w rozstrzygnięciu danej sprawy. Z uwagi na różne co do istoty kompetencje judykacyjne wskazanych sądów, rozgraniczenie właściwości między tymi sądami ma istotne znaczenie dla stron sporu i realizacji ich prawa do sądu (zob. B. Adamiak, Rozgraniczenia właściwości sądów w polskim systemie prawnym, [w:] Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980–2005, red. J. Góral, R. Hauser, J. Trzciński, Warszawa 2005, s. 14). Z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP wynika, że każdy ma prawo do rozpatrzenia sprawy przez sąd właściwy, czyli sąd orzekający w zgodzie ze swoją kompetencją przedmiotową, rzeczową, miejscową i funkcjonalną. W piśmiennictwie prawniczym wskazuje się, że z konstytucyjnego punktu widzenia najistotniejszym składnikiem tak rozumianej "właściwości" sądu jest jego właściwość przedmiotowa, czyli rozpatrywanie spraw, które ze względu na swój rodzaj należą do kompetencji danego pionu sądowniczego (zob. W. Sanetra, Sąd właściwy w rozumieniu Konstytucji RP, Przegląd Sądowy 2011, nr 9, s. 13-14). Tylko wówczas możliwe jest bowiem zapewnienie pełnej i prawnie skutecznej ochrony praw na drodze sądowej. W rozpoznawanej sprawie został złożony wniosek o ustanowienie kuratora dla osoby nieobecnej w postępowaniu administracyjnym, które to postępowanie nie podlega właściwości sądu administracyjnego. Należy także zauważyć, że wprawdzie w art. 78 i art. 79 p.p.s.a. zostały zawarte przepisy normujące ustanawianie kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu, ale regulacja ta służy zapewnieniu należytego poziomu ochrony praw i interesów strony postępowania sądowoadministracyjnego. Natomiast żaden przepis p.p.s.a. nie przewiduje możliwości ustanowienia przez sąd administracyjny kuratora dla osoby nieobecnej w postępowaniu administracyjnym. Wskazać ponadto należy, że Sądowi rozpoznającemu niniejszy wniosek znana jest uchwała Sądu Najwyższego z 24 stycznia 2020 r. (sygn. akt III CZP 50/19), w której przesądził on, że "sprawa z wniosku organu administracji publicznej o ustanowienia kuratora na potrzeby postępowania administracyjnego nie podlega samodzielnej kwalifikacji jako sprawa z zakresu kurateli, lecz jej kwalifikacja jest tylko pochodną charakteru sprawy rozpoznawanej w postępowaniu administracyjnym, dla potrzeb którego ma być ustanowiony kurator. Oznacza to, że w wypadku, gdy kurator ma być ustanowiony przez sąd w postępowaniu cywilnym dla potrzeb postępowania administracyjnego w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych, sprawa o jego ustanowienie nie jest sprawą z zakresu kurateli, lecz elementem sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, czyli sprawy administracyjnej. Koresponduje z tym założeniem przyjęta w orzecznictwie teza, że wynagrodzenie kuratora ustanawianego w postępowaniu cywilnym w charakterze przedstawiciela strony w rozumieniu art. 34 § 1 k.p.a. należy do kosztów postępowania administracyjnego". Zatem Sąd Najwyższy nie stwierdził, że właściwym do ustanowienia kuratora dla osoby nieobecnej jest sąd administracyjny, a jedynie że nie jest to sprawa z zakresu kurateli, lecz z zakresu ubezpieczeń społecznych. Należy zatem wskazać, że w rozpoznawanej sprawie złożony wniosek dotyczy ustanowienia kuratora dla osoby nieobecnej w postępowaniu z zakresu ubezpieczeń społecznych. W postępowaniu tym jest wprawdzie wydawana decyzja administracyjna, ale zgodnie z art. 83 ust. 2 ustawy z dnia z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm., dalej ustawa o s.u.s.) przysługuje od niej odwołanie do właściwego miejscowo sądu okręgowego (art. 4778 w zw. z art. 461 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego). Zatem sprawa merytoryczna rozstrzygnięta została decyzją administracyjną, ale kontrola prawidłowości tej decyzji nie została poddana kognicji sądów administracyjnych. Ponadto należy zauważyć, że na mocy art. 123 ustawy o s.u.s. w postępowaniu regulowanym przepisami tej ustawy stosuje się przepisy k.p.a. Zgodnie zaś z art. 34 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej wystąpi do sądu z wnioskiem o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej lub niezdolnej do czynności prawnych, o ile przedstawiciel nie został już wyznaczony. Sąd Najwyższy w uchwale z 9 lutego 1989 r. (sygn. akt III CZP 117/88, OSNC 1990/1/11) wskazał, że wyznaczenie przez sąd przedstawiciela dla nieobecnej strony postępowania administracyjnego, na wniosek organu administracyjnego zgłoszony na podstawie art. 34 § 1 k.p.a., następuje na podstawie art. 184 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Stanowisko to zostało podtrzymane także w uchwale tego Sądu z dnia 24 listopada 2006 r. (sygn. akt III CZP 89/06,OSNC 2007/9/128). Z tego powodu ustanowienie kuratora dla osoby nieobecnej w trybie art. art. 34 § 1 k.p.a. nie należy do kompetencji sądów administracyjnych. Jak wskazano wyżej, przewidziana na gruncie p.p.s.a. możliwość ustanowienia przez sąd administracyjny kuratora na podstawie art. 78 i art. 79 p.p.s.a., czy też art. 30 § 1 p.p.s.a. dotyczy wyłącznie sytuacji, gdy konieczność jego ustanowienia w zakresie określonym w tych przepisach wynikła w toku postępowania sądowoadministracyjnego, a nie - jak w warunkach niniejszej sprawy - postępowania administracyjnego. Żaden przepis p.p.s.a. nie przewiduje bowiem możliwości ustanowienia przez sąd administracyjny kuratora dla osoby nieobecnej w postępowaniu administracyjnym i nie odsyła w żadnym zakresie do odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. W konsekwencji ustanowienie kuratora w tym postępowaniu w sposób oczywisty nie mieści się w zakresie kognicji sądów administracyjnych powołanych do rozpoznawania spraw sądowoadministracyjnych. Wobec powyższego Sąd, uznając niedopuszczalność wniosku, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 64 § 3 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji postanowienia.