II SO/Kr 3/18

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2018r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. i M. B. o zwolnienie od kosztów oraz ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie skargi o wznowienie postępowania w sprawie o sygn. II SA/Kr 653/15 p o s t a n a w i a I. umorzyć postępowanie w sprawie wniosku o ustanowienie adwokata z urzędu, II. zwolnić K. i M. B. od kosztów sądowych.

W dniu 22 maja 2018r. wnioskodawcy złożyli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie skargi o wznowienie postępowania o sygn. akt II SA/Kr 653/15. Strony domagają się ustanowienia pełnomocnika i zwolnienia od kosztów sądowych z uwagi na ubóstwo, bardzo trudną sytuację materialną. Z uwagi na wykrycie okoliczności faktycznych i nowych dowodów mających oczywisty wpływ na wynik sprawy – wznowienie skargi w sprawie o sygn. akt II SA/kr 653/15 jest w pełni uzasadnione. Domagają się ustanowienia pełnomocnika w celu sporządzenia skargi o wznowienie postępowania. Orzekający rozpoznając wniosek stron o ustanowienie adwokata umorzył postępowanie w tym zakresie. Jak wynika bowiem z akt sądowych, w sprawie , której wznowienia domagają się strony tj. II SA/Kr 653/15 był ustanowiony dla wnioskodawców adwokat z urzędu. Postanowieniem z dnia 31 lipca 2015r. ustanowiono bowiem dla K. i M. B. adwokata z urzędu w osobie mecenasa B. M. , Kancelaria Adwokacka w K. ul. [...]. A zatem, działając na podstawie art. 249a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z art. 246 i art. 39 – umorzono postępowanie w tym zakresie. Ponowne rozpoznawanie wniosku w zakresie przyznania pełnomocnika byłoby bowiem bezprzedmiotowe i stało się zbędne, gdyż wniosek o przyznanie prawa pomocy z zakresie ustanowienia dla wnioskodawców adwokata z urzędu został już rozpoznany pozytywnie dla strony. Pełnomocnictwo zaś obejmuje z mocy samego prawa – na podstawie art. 39 cyt. ustawy Ppsa – umocowanie do wszystkich łączących się ze sprawą czynności w postępowaniu i obejmuje również ewentualne wniesienie skargi kasacyjnej od wyroku sądowego czy też skargi o wznowienie postępowania ( art. 39 pkt. 1 cyt. ustawy), czego aktualnie domagają się wnioskodawcy. Odnosząc się natomiast do wniosku o zwolnienie od kosztów zważono , co następuje. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż strony prowadzą gospodarstwo domowe wspólnie z synem. Źródłem utrzymania wnioskodawców są dochody z wynagrodzenia za pracę K. B. w kwocie [...]zł, renty M. B. w kwocie [...]zł. Łącznie zatem dochody 3 osobowej rodziny wynoszą 2 750 zł. Syn stron jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Wnioskodawcy potwierdzają wysokość swoich dochodów zeznaniami podatkowymi za 2017r. , zaświadczeniem z zakładu pracy, a także zaświadczeniem o bezrobociu swego syna z potwierdzeniem, iż pozostaje on bez prawa do zasiłku. Jako miesięczne zobowiązania strony wskazują koszty utrzymania domu, w tym media na łączną sumę [...] zł oraz raty kredytowe w wysokości [...] zł. Przedkładają rachunki za prąd, nakaz płatniczy oraz rachunki za ścieki, śmieci. Z oświadczenia stron znajdujących się w aktach sprawy wynika , iż posiadają oni dom o pow. 130 m2, a także budynek gospodarczy o pow. 120 m2. Dodatkowo wskazują, iż posiadają samochód VW Golf z 1998r. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową wnioskodawców należy stwierdzić, że uiszczenie ew. wpisu w pełnej wysokości i ew. przyszłych innych kosztów nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym ich utrzymaniu. W ocenie orzekającego, K. i M. B. wykazali w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie są w stanie uiścić ew. kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów w wysokości [...] zł w przeliczeniu na trzy osoby, wykazane obciążenia budżetu domowego - w odniesieniu do oświadczonych i zwyczajowych podstawowych wydatków na utrzymanie, braku oszczędności i cennych ruchomości, obciążenia kredytowego, bezrobocia członka rodziny i konieczności utrzymywania go - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną wnioskodawców, wykazane koszty i obciążenia budżetu domowego – uiszczenie obecnie wymaganych kosztów postępowania mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych, natomiast zwolnienie skarżących od należnych kosztów zapewni im przewidziane Konstytucją RP prawo do sądu. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1, art. 258 w związku z art. 249a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).