II SO/Gl 16/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Łukasz Strzępek po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu. W sprawie dotyczącej jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości 1) zwolnić skarżącą z wpisu od skargi; 2) oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie

Na druku urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie fachowego pełnomocnika z urzędu. W druku podała, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe, a poza nieruchomością o pow. 700 m2 (obciążoną hipoteką) nie posiada żadnego majątku. Strona zadeklarowała, że jej jedynym dochodem jest renta rodzinna uzyskiwana w kwocie 890 zł netto miesięcznie (po potrąceniach związanych z egzekucją administracyjną). Ze sporządzonego przez stronę zestawienia miesięcznych wydatków wynika, że co miesiąc spłaca 200 zł tytułem uregulowania zaległości kredytowej; na energię elektryczną przeznacza 40 zł; na wodę 30 zł; za butlę gazową 45 zł; za telefon 30 zł; za lekarstwa 50 zł; środki higieniczne – 50 zł resztę przeznacza zaś na zaspokojenie pozostałych potrzeb. Pismem z dnia 15 grudnia 2017 r. referendarz sądowy wezwał stronę do wyjaśnienia i uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych we wniosku poprzez: - udokumentowanie wysokości wydatków związanych z utrzymaniem się, tj., opłat za energię elektryczną, dostawy wody, odbiór śmieci, usługi telekomunikacyjne, wykup lekarstw itp., - udokumentowanie wysokości dochodów deklarowanych w druku PPF, przesłane dowody wypłaty nie pozwalają na zweryfikowanie tej informacji, - udokumentowanie faktu egzekucji administracyjnej, o której strona wspomina we wniosku, - wskazanie kim jest B. P. wypłacająca środki z należącego do skarżącej rachunku bankowego, zamieszkała pod tym samym adresem co wnioskodawczyni. W odpowiedzi B. N. nadesłała dokumenty, o które była wzywana i wyjaśniła, że zamieszkuje w należącym do jej córki budynku mieszkalnym, jak można wywnioskować z treści oświadczenia strony, w oparciu o umowę dożywocia. Zaznaczyła, że w budynku tym mieszka również jej wnuk, a sama ponosi koszty utrzymania budynku proporcjonalnie, tj. w 1/3. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) - zwanej dalej P.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w formie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia fachowego pełnomocnika z urzędu może nastąpić wobec osoby fizycznej, która wykaże że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Należy przy tym wyraźnie podkreślić, że skorzystanie z tej formy prawa pomocy zostało przewidziane dla osób, które znajdują się w wyjątkowo trudnym położeniu materialnym a z przedstawionych okoliczności wynika, że nawet przy najdalej idących wysiłkach nie są w stanie samodzielnie wygospodarować środków na ten cel. Biorąc pod uwagę podane przez stronę informacje uznano, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż istnieje zbyt wiele wątpliwości dotyczących rzeczywistej sytuacji materialnej strony. W rozpoznawanej sprawie, biorąc pod uwagę wartość przedmiotu zaskarżenia, a więc kwotę 12.570 zł wpis od skargi wyniósłby 400 zł, stosownie do treści § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 221, poz. 2193). Gdyby więc brać pod uwagę wyłącznie deklarowany przez skarżącą dochód, to niewątpliwie rozważenia wymagałoby, czy strona będzie w stanie ponieść tego rodzaju wydatek. W realiach niniejszej sprawy, dopiero na etapie udzielania wyjaśnień na wezwanie referendarza sądowego, skarżąca podała, że zamieszkuje w należącym do córki budynku mieszkalnym, gdzie jak podała "mi w tym domu przysługuje wymowa". Już sam ten fakt podważa wiarygodność oświadczeń strony, skoro skrupulatnie pominęła ona fakt zamieszkiwania wraz z córką i wnukiem, choć miała obowiązek podania wszystkich osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. O tym zaś, że osoby te prowadzą takie gospodarstwo świadczy chociażby fakt, iż córka strony swobodnie korzysta z należącego do niej rachunku bankowego. W tym kontekście pominięcie przez stronę zarówno wskazanej wyżej okoliczności, jak i jakikolwiek bliższych informacji na temat źródeł i wysokości dochodów córki skarżącej i jej wnuka w zasadzie całkowicie wyklucza możliwość rzetelnej oceny jej sytuacji materialnej. Wypada zwrócić uwagę, że nieprzypadkowo ustawodawca w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. posłużył się zwrotem "wykaże". Oznacza to, że to na osobę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy został przerzucony ciężar przedstawienia swojej sytuacji materialnej w taki sposób, aby przekonać o zasadności złożonego wniosku. Instrumentem służącym wyjaśnieniu wątpliwości w tym zakresie jest wezwanie, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a. Uzyskanie dodatkowego oświadczenia strony lub dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego oraz wyjaśnień odnośnie sytuacji rodzinne w trybie art. 255 P.p.s.a. służy uzupełnieniu stanu wiedzy sądu o sytuacji strony (por. postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2009 r. sygn. akt II GZ 332/08 – System Informacji Prawniczej Lex nr 551914). Konsekwencją uchylenia się od tego obowiązku lub udzielenia niekompletnych albo nieprawdziwych informacji może być odmowa przyznania prawa pomocy (tak orzekł NSA np. w postanowieniu z dnia 30 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 180/09 – Lex nr 552208, w postanowieniu z dnia 28 lipca 2009 r. sygn. akt I OZ 744/09 – Lex nr 552504, w postanowieniu z dnia 23 marca 2012 sygn. akt I OZ 184/12 - 1136769 oraz w postanowieniu z dnia 28 marca 2012 r. sygn. akt I OZ 182/12 - Lex 1136768). Dalej wskazać trzeba, że zakładając, iż stronie, przy precyzowaniu tytułu prawnego do nieruchomości chodziło o służebność mieszkania, to z treści art. 908 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 459 ) wynika, że wobec braku innych postanowień umowy, nabywca nieruchomości zobowiązany jest zapewnić dożywotnikowi wyżywienie, ubranie oraz miejsce zamieszkania a także ponosić koszty z tym związane. Powyższe oznacza, że wobec braku odmiennych postanowień umownych, w istocie strona pozostaje na całkowitym utrzymaniu bliskich. Nadesłane dokumenty pozwalają zaś stwierdzić, że przynajmniej część wydatków ponosi córka strony (B. P.). Zważywszy na powyższe, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w związku z art. 258 §1 i §2 pkt 7 tej ustawy postanowiono jak w sentencji orzeczenia.