II SAB/Wa 858/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj, Sędzia WSA Sławomir Antoniuk (spr.), Sędzia WSA Łukasz Krzycki, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 kwietnia 2020 r. sprawy ze skargi R. Z. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych w przedmiocie wniosku z dnia [...] marca 2019 r. dotyczącego przetwarzania danych osobowych 1. stwierdza, że Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania; 2. stwierdza, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje od Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych na rzecz skarżącego R. Z. sumę pieniężną w kwocie 500 (słownie: pięćset) złotych.

W dniu [...] marca 2019 r. R. Z. złożył do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych (Prezes UODO) wniosek z [...] marca 2019 r. o nakazanie [...] Center K. M. z siedzibą w S.; zwanego dalej Przedsiębiorcą, udostępnienia danych osobowych w zakresie imienia i nazwiska oraz adresu, abonenta numeru [...], w celu umożliwienia skorzystania z prawa do sądu. Pismem z [...] kwietnia 2019 r. organ wystąpił do Przedsiębiorcy o pisemne ustosunkowanie się do wniosku (skargi) oraz wskazania: 1) czy Przedsiębiorca przetwarza dane osobowe osoby/podmiotu będącego abonentem numeru telefonu [...]; 2) czy działania Spółki i osoby/podmiotu będącego abonentem numeru telefonu [...] są jakkolwiek powiązane z przetwarzaniem danych osobowych skarżącego; 3) czy skarżący zwrócił się do Przedsiębiorcy z żądaniem udostępnienia mu danych osobowych abonenta numeru [...], a jeżeli tak, to jaka była odpowiedź Przedsiębiorcy, jakie były podstawy prawne udzielonej odpowiedzi i dalsze działania poczynione w tym zakresie i w związku z tym o złożenie pisemnych wyjaśnień. O podjętych czynnościach wyjaśniających organ poinformował stronę pismem z tego samego dnia. W dniu [...] maja 2019 r. do UODO wpłynęło pismo od Przedsiębiorcy, w którym udzielono odpowiedzi na pytania, wskazując, że: 1. [...] Center K. M. jest przedsiębiorcą telekomunikacyjnym i świadczy usługi abonentowi o numerze [...], który jest osobą fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą, 2. R. Z. nie jest abonentem przedsiębiorcy telekomunikacyjnego, a zatem [...] Center K. M. nie posiada informacji na temat powiązań skarżącego z abonentem numeru [...]. Skarżący nie podał numerów telefonów, na które abonent wykonywał połączenia. Jeżeli [...] Center poweźmie informacje na jakie numery telefonów dzwonił abonent, wówczas będzie możliwe powiązanie abonenta numeru [...] z numerami telefonów, które wskaże skarżący. Nie zmieni to jednak faktu, że ich udostępnienie nastąpić może na postawie przepisów ustawowych – art. 180a oraz 180d ustawy – Prawo telekomunikacyjne. [...] Center K. M. przetwarza dane osobowe R. Z. jedynie w zakresie rozpatrzenia niniejszej sprawy, 3. skarżący zwrócił się z żądaniem udostępnienia danych osobowych abonenta numeru [...], lecz [...] Center K. M. nie znalazła podstawy prawnej dla udostępnienia mu przedmiotowych danych. Odpowiedź przesłana do skarżącego zawierało podstawę prawną odmowy udostępnienia danych osobowych osoby fizycznej. Pismem z [...] lipca 2019 r. R. Z. złożył ponaglenie w trybie art. 37 K.p.a. na niezałatwienie sprawy w terminie. Następnie, pismem z [...] lipca 2019 r. organ odniósł się do ponaglenia wyjaśniając R. Z., że przedmiotowa sprawa nie została załatwiona w terminie określonym w art. 35 K.p.a. z uwagi na znaczną ilość spraw prowadzonych przez Prezesa UODO. Jednocześnie wnioskodawca został poinformowany o nowym terminie załatwienia sprawy oraz o prawie do wniesienia ponaglenia do Prezesa UODO, a także o zgromadzeniu materiału dowodowego niezbędnego do wydania decyzji administracyjnej. W dniu [...] listopada 2019 r. (data stempla pocztowego) R. Z. skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na przewlekłość prowadzonego przez Prezesa UODO postępowania w przedmiocie rozpoznania wniosku z [...] marca 2019 r. w związku z nieprzestrzeganiem ochrony danych osobowych przez [...] Center K. M. z siedzibą w S. zarzucając naruszenie art. 6 K.p.a., art. 8 K.p.a., art. 12 § 1 K.p.a., art. 35 § 1-3 K.p.a., art. 36 § 1 i § 2 K.p.a. i art. 37 § 6 K.p.a. Wniósł o zobowiązanie organu do wydania decyzji w terminie 30 dni od dnia doręczenia prawomocnego wyroku, stwierdzenie, że przewlekłość postępowania miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, przyznanie mu od organu sumy pieniężnej w kwocie 1.000 zł oraz zasądzenie kosztów postępowania. Skarżący wskazał, że pierwszą czynność, po wniesieniu [...] marca 2019 r. wniosku na nieprawidłowe przetwarzanie danych osobowych przez Przedsiębiorcę, Prezes UODO podjął [...] kwietnia 2019 r. i od tego momentu nie miał od organu żadnych informacji. W związku z tym złożył [...] lipca 2019 r. ponaglenie na niezałatwienie sprawy w terminie. Następnie pismem z [...] lipca 2019 r. organ poinformował go o zebraniu materiału dowodowego i ponownie nie zostały podjęte żadne czynności w sprawie. Po raz kolejny złożył ponaglenie, na które nie otrzymał żadnej odpowiedzi. W ocenie skarżącego sposób prowadzenia postępowania oraz liczne naruszenia przepisów postępowania, a także całkowite lekceważenie go jako strony powoduje, że przewlekłość postępowania ma charakter rażący. Ponadto stwierdził, że działanie organu zasługuje także na przyznanie mu od organu sumy pieniężnej, której wysokość powinna być ustalona tak aby zdyscyplinować organ i uniknąć podobnych zaniechań w przyszłości, a także zrekompensować mu stres. Zaznaczył, że sama sprawa nie jest skomplikowana pod względem faktycznym i prawnym oraz nie wymagała od organu nadmiernych czynności czy czasochłonności, zwłaszcza, iż załączył do sprawy dokumentację dowodową, na podstawie której można było wydać decyzję w trybie art. 12 § 2 K.p.a. W odpowiedzi na skargę Prezes UODO wniósł o oddalenie skargi, wskazując, że w toku postępowania administracyjnego podejmował wszelkie przewidziane prawem czynności służące wnikliwemu i rzetelnemu ustaleniu okoliczności faktycznych przedmiotowej sprawy i zebraniu materiału dowodowego potrzebnego do wydania rozstrzygnięcia. Na każdym etapie postępowania skarżący był informowany o podejmowanych w sprawie działaniach. Pismem z [...] lutego 2020 r. organ przesłał decyzję z [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia wniosku skarżącego z [...] marca 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325); zwanej dalej P.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, przy czym zgoda stron na rozpatrzenie skargi w trybie uproszczonym nie jest wymagana. Z uwagi na to, że przedmiotem złożonej skargi jest przewlekłe prowadzenie przez Prezesa UODO postępowania – Sąd rozpoznał skargę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Skarga jest dopuszczalna, bowiem przed jej wniesieniem R. Z. pismem z [...] lipca 2019 r. wystąpił z ponagleniem w trybie art. 37 § 1 K.p.a. Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 149 § 1 P.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na przewlekle prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1–4, albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a P.p.s.a.). Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu lub na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 P.p.s.a.). Pojęcie przewlekłego prowadzenia postępowania obejmuje takie działanie organu, które nacechowane jest opieszałością i nieskutecznością. Ma ono miejsce także w sytuacji, gdy organ nie podejmuje działań mimo, że nie istnieją przeszkody do prowadzenia postępowania i rozpatrzenia wniosku strony. Niepodejmowanie przez organ działań prowadzi w konsekwencji do braku możliwości realizacji przez stronę jej praw. Instytucja skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ administracji publicznej, tak jak skarga na bezczynność organu, ma na celu zasadniczo doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Kontrola Sądu zmierza zatem do ustalenia, czy istotnie organ administracji publicznej postępowanie w sprawie prowadzi przewlekle i bezpodstawnie nie kończy go wydaniem rozstrzygnięcia. Skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania dopuszczalna jest także wówczas, gdy organ wydał już decyzję, jednak w ocenie strony postępowanie prowadzone było w sposób przewlekły. W doktrynie przyjmuje się, że o przewlekłym prowadzeniu postępowania można mówić, gdy organ administracji w jego toku podejmuje czynności zbędne lub też powstrzymuje się od podjęcia czynności niezbędnych do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, co prowadzi do nieracjonalnego przedłużenia terminu jej załatwienia (J. P. Tarno, Bezczynność organu a przewlekłe prowadzenie postępowania, Casus 2013 r., str. 11). Zgodnie z art. 12 K.p.a., organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie. Zasada szybkości postępowania wyrażona we wskazanym przepisie ściśle związana z regulacjami zawartymi w art. 35-38 K.p.a., nie może jednak pozostawać w sprzeczności z obowiązkiem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dokładnego wyjaśnienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela. Niekiedy może to się wiązać z koniecznością dłuższego prowadzenia postępowania, wówczas, stosownie do treści art. 36 § 1 K.p.a., organ obowiązany jest zawiadomić o tym strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. W art. 35 K.p.a. określone zostały terminy do załatwienia sprawy przez organ administracji publicznej. Przepis ten zobowiązuje organy administracji publicznej do załatwiania spraw bez zbędnej zwłoki, co stanowi realizację zasady zawartej w art. 12 K.p.a. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od daty wszczęcia postępowania (art. 35 § 3 K.p.a.). Ponadto w każdym przypadku niezałatwienia sprawy w ustawowym terminie organ powinien podać stronom przyczyny zwłoki i wskazać nowy termin załatwienia sprawy, co wynika z art. 36 § 1 K.p.a., zaś ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 K.p.a.). Podkreślić należy, że samo informowanie o niezałatwieniu sprawy w terminie nie chroni organu przed zarzutem przewlekłego prowadzenia postępowania, ponieważ działania organu w tym zakresie również podlegają kontroli sądu administracyjnego. Jednocześnie, zgodnie ze szczególnym przepisem art. 78 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (Dz. Urz. UE L 119 z 4 maja 2016 r., str. 1 oraz Dz. Urz. UE L 127 z dnia 23 maja 2018 R., str. 2); zwanego dalej rozporządzeniem 2016/679, termin rozpatrzenia skargi dotyczącej ochrony danych osobowych bądź poinformowania osoby, której dane dotyczą o postępach lub efektach rozpatrywania skargi – wynosi trzy miesiące. Z akt sprawy wynika bowiem, że organ dysponując [...] marca 2019 r. wnioskiem R. Z. w przedmiocie przetwarzania danych osobowych pismem z [...] kwietnia 2019 r. wystąpił do Przedsiębiorcy o pisemne ustosunkowanie się do wniosku oraz wskazania: 1) czy Przedsiębiorca przetwarza dane osobowe osoby/podmiotu będącego abonentem numeru telefonu [...]; 2) czy działania Spółki i osoby/podmiotu będącego abonentem numeru telefonu [...] są jakkolwiek powiązane z przetwarzaniem danych osobowych skarżącego; 3) czy skarżący zwrócił się do Przedsiębiorcy z żądaniem udostępnienia mu danych osobowych abonenta numeru [...], a jeżeli tak, to jaka była odpowiedź Przedsiębiorcy, jakie były podstawy prawne udzielonej odpowiedzi i dalsze działania poczynione w tym zakresie i w związku z tym o złożenie pisemnych wyjaśnień. W dniu [...] maja 2019 r. do UODO, wpłynęło pismo od Przedsiębiorcy, w którym udzielono odpowiedzi na pytania. Następnie, pismem z [...] lipca 2019 r. organ odniósł się do ponaglenia R. Z. wyjaśniając, że przedmiotowa sprawa nie została załatwiona w terminie określonym w art. 35 K.p.a. z uwagi na znaczną ilość spraw prowadzonych przez Prezesa UODO. Jednocześnie skarżący został poinformowany o nowym terminie załatwienia sprawy oraz o prawie do wniesienia ponaglenia do Prezesa UODO, a także o zgromadzeniu materiału dowodowego niezbędnego do wydania decyzji administracyjnej. W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że do dnia wniesienia niniejszej skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, tj. [...] listopada 2019 r., termin określony w art. 78 ust. 2 rozporządzenia 2016/679 upłynął, zaś postępowanie ze skargi R. Z. z [...] marca 2019 r. w przedmiocie przetwarzania danych osobowych nie zostało zakończone w wymaganej przez przepisy prawa formie. Przyjmując nawet, że sprawa ta miała charakter szczególnie skomplikowany, jest bezsporne, że organ nie zakończył postępowania w terminie 3 miesięcy od dnia wpływu ([...] marca 2019 r.) wniosku z [...] marca 2019 r. wszczynającego postępowanie. Postępowanie administracyjne nie zostało zakończone decyzją także do dnia wniesienia skargi do Sądu na przewlekłość organu w tej sprawie, a zatem skarga była zasadna w dniu jej wniesienia. Nie ulega wątpliwości zatem, że organ dopuścił się przewlekłości. Okoliczność, że Prezes UODO wydał decyzję w sprawie ze skargi R. Z. w dniu [...] lutego 2020 r., a zatem przed rozpoznaniem sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, nie zmienia ustalenia Sądu w tym zakresie. Wydanie decyzji administracyjnej po wniesieniu skargi na przewlekłość organu powoduje jedynie, że Sąd nie ma już podstaw, aby zobowiązać organ do rozpatrzenia skargi w przedmiocie przetwarzania danych osobowych. Powyższa okoliczność nie czyni natomiast w stanie faktycznym tej sprawy skargi na przewlekłość bezzasadną. W ocenie Sądu zarówno czas trwania postępowania z wniosku R. Z., jak i brak zintensyfikowanych działań ze strony organu zmierzających do wydania rozstrzygnięcia merytorycznego, zwłaszcza od momentu zgromadzenia materiału dowodowego wystarczającego do wydania decyzji administracyjnej (upłynęło 7 miesięcy) i poinformowania o tym skarżącego, powoduje, że konieczne stało się stwierdzenie, że przewlekłość miała charakter rażącego naruszenia prawa. Na mocy art. 149 § 2 P.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na bezczynność postępowania może orzec z urzędu lub na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 P.p.s.a. O ile wymierzenie grzywny organowi ma na celu przede wszystkim oddziaływać na organ mobilizująco i prewencyjnie, o tyle przyznanie stronie od organu określonej sumy pieniężnej ma charakter głównie kompensacyjny. Ma ono niejako zrekompensować skarżącemu stratę, jaką poniósł na skutek bezczynności organu (por. wyrok NSA z dnia 14 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 1268/16, publik. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd na podstawie art. 149 § 2 P.p.s.a. przyznał skarżącemu sumę pieniężną w kwocie 500 zł, uznając ją za adekwatną jako swoiste zadośćuczynienie za ignorowanie jego uzasadnionego interesu w terminowym załatwieniu sprawy. Sąd miał bowiem na uwadze długość okresu, w którym organ nie dokonywał żadnych istotnych czynności, a także przedmiot wniosku skarżącego. Określając wysokość sumy pieniężnej Sąd wziął pod uwagę nie tylko rozmiar uchybień organu, ale i okoliczności na które powoływał się organ w odpowiedzi na skargę, iż jest jedynym urzędem na całą Polskę i działając bez jednostek pomocniczych musi sprostać lawinowo rosnącym ilościom skarg obywateli na niezgodne z prawem przetwarzanie danych osobowym. Wartość przyznanej sumy pieniężnej spełnia także kryterium określone w P.p.s.a., zgodnie z którym suma pieniężna nie może przekraczać wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 P.p.s.a. Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 P.p.s.a w zw. z art. 119 pkt 4 P.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 wyroku. Orzeczenie zawarte w pkt 2 wyroku wydano na podstawie art. 149 § 1a P.p.s.a. Podstawę przyznania od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej stanowi przepis art. 149 § 2 P.p.s.a. – pkt 3 wyroku.