II SAB/Wa 301/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi [...] z siedzibą w [...] na bezczynność Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia [...] kwietnia 2020 r. o udostępnienie informacji publicznej postanawia - odrzucić skargę -

Pismem z dnia [...] maja 2020 r. (data złożenia skargi za pośrednictwem platformy ePUAP) [...] z siedzibą w [...]; zwana dalej Spółką, reprezentowana przez F. S., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia [...] kwietnia 2020 r. o udostępnienie informacji publicznej. Na wezwanie Sądu, Spółka przy piśmie z dnia [...] lipca 2020 r. nadesłała do akt sprawy tłumaczenie poświadczenia z języka angielskiego Świadectwa Rejestracji [...] nr [...], wniosku o rejestrację spółki [...] z siedzibą w [...] oraz umowy – aktu założycielskiego z dnia [...] czerwca 2019 r. podpisanej przez jedynego sygnatariusza F. S. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu. Warunkiem skutecznego wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego jest między innymi posiadanie przez skarżącego zdolności sądowej i procesowej. Stosownie do art. 28 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.); zwanej dalej P.p.s.a., osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu. W myśl art. 29 P.p.s.a. przedstawiciel ustawowy lub organ albo osoby, o których mowa w art. 28 P.p.s.a., mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. Jeżeli braki w zakresie zdolności sądowej lub procesowej albo w składzie właściwych organów dają się uzupełnić, sąd wyznaczy odpowiedni termin (art. 31 § 1 P.p.s.a.). Z kolei zgodnie z regulacją art. 58 § 1 pkt 5 P.p.s.a. sąd odrzuca skargę jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli skarżący nie ma zdolności procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną skarżącą zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie. Zgodnie z § 2 tego przepisu z powodu braku zdolności sądowej jednej ze stron albo zdolności procesowej skarżącego i niedziałania przedstawiciela ustawowego lub braku w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej skarżącym, uniemożliwiającego jego działanie, sąd odrzuci skargę dopiero wówczas, gdy brak nie zostanie uzupełniony. W postanowieniu z dnia 15 maja 2007 r. sygn. akt II FSK 261/07 (publik. LEX nr 338295) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że stosownie do tego przepisu odrzucenie skargi z powodu braku zdolności sądowej jednej ze stron może nastąpić dopiero wtedy, gdy brak ten nie zostanie uzupełniony. Takie uzupełnienie powinno nastąpić na wezwanie sądu podjęte w trybie art. 31 § 1 P.p.s.a. Z treści tego przepisu wynika, że sąd jest zobowiązany wezwać stronę do uzupełnienia braku w postaci zdolności sądowej tylko wtedy, gdy daje się on uzupełnić. Sytuacja taka ma miejsce, gdy nabycie zdolności sądowej związane jest z dokonaniem określonej czynności np.: wpis do rejestru, a samo dokonanie tej czynności uzależnione jest od woli (aktywności) podmiotu niemającego zdolności sądowej. Problem ten nie dotyczy z natury rzeczy osób fizycznych (Tadeusz Woś, Hanna Knysiak-Molczyk, Marta Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, s. 180). Stroną skarżącą w niniejszej sprawie jest spółka [...] z siedzibą w [...], która jak wynika ze Świadectwa Rejestracji Spółki [...] (tłumaczenia poświadczenia z języka angielskiego) została zarejestrowana pod nr [...]. Spółka jest reprezentowana przez jedynego członka zarządu w osobie F. S. urodzonego w październiku 2002 r. Zatem na gruncie prawodawstwa krajowego przedmiotową Spółkę reprezentuje osoba niepełnoletnia, nieposiadająca pełniej zdolności do podejmowania czynności prawnych. Jeżeli zatem Spółka nie posiada organu lub osoby uprawnionej do działania w jej imieniu, a tym samym do jej skutecznego reprezentowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym, to pomimo posiadania zdolności sądowej nie może ujawnić swojej woli i podejmować czynności procesowych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2006 r., sygn. I CSK 224/06). Istnieje ścisłe związanie możliwości korzystania przez osobę prawną z atrybutu zdolności procesowej z posiadaniem organu lub osoby uprawnionej do działania utożsamianego z działaniem tego podmiotu. Wykluczyć zatem należy dopuszczalność postępowania z udziałem osoby prawnej, która nie ma umocowanego do działania za nią organu lub osoby uprawnionej do działania w jej imieniu. W przedmiocie uczestniczenia w postępowaniu sądowoadministracyjnym osób niepełnoletnich wielokrotnie wypowiadały się sądy administracyjne. W postanowieniu z dnia 27 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 672/17 (publik. www.orzeczenia.nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, iż: "... zdolność procesowa oznacza zdolność do czynności w postępowaniu w sprawach sądowoadministracyjnych (art. 26 § 1 P.p.s.a.), a precyzyjniej zdolność do samodzielnego podejmowania czynności procesowych w tych sprawach (tak m.in. M. Niezgódka-Medek w: Komentarz do art. 26 P.p.s.a., LEX). W sprawach sądowoadministracyjnych zdolność procesową posiadają osoby fizyczne mające pełną zdolność do czynności prawnych (art. 26 § 1 P.p.s.a.). Ustawa procesowa wyposażyła też osoby fizyczne ograniczone w zdolności do czynności prawnych w zdolność procesową w tych sprawach, lecz jedynie w ograniczonym zakresie, bo wynikającym z czynności prawnych, których mogą dokonywać samodzielnie (art. 26 § 2). Inaczej niż np. K.p.a. (por. art. 30 § 1), nie odsyła ona w kwestiach owych zdolności do przepisów K.c., niemniej jednak zagadnienie to nie wywołuje sporów, choć niepodobna z tego powodu stosować tych przepisów wprost. Zdolność sądowa i zdolność procesowa oceniane poprzez pryzmat zdolności prawnej i zdolności do czynności prawnych uregulowanych przez przepisy prawa cywilnego oznaczałyby odpowiednio zdolność bycia podmiotem praw i obowiązków oraz zdolność dokonywania swym działaniem określonych czynności w sferze procesowej. Przy czym osoby ograniczone w zdolności do czynności prawnych mają zdolność procesową tylko w wąskich ramach. Zatem nie każda osoba posiadająca zdolność sądową wyposażona jest w zdolność procesową. Jednakowoż posiłkowanie się regulacjami cywilnoprawnymi może tu mieć miejsce jedynie w zakresie rozumienia tych pojęć, bo nie wyznaczają one wprost granic działania osób należących do poszczególnych kategorii. Przy czym niewłaściwe byłoby bezpośrednie przenoszenie na grunt procesowy (przed sądami administracyjnymi) uprawnień przyznanych określonym podmiotom przez cywilne prawo materialne, czyli transponowanie regulacji cywilnoprawnych do materii administracyjnoprawnej, gdyż analogia legis nie sięga tak dalece, a wyraźnego odesłania brak. Niemniej w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego tę sprawę zakres uprawnień w sferze materialnej ma decydujący wpływ na ocenę zakresu zdolności procesowej, bo jasno na to wskazuje art. 26 § 2 P.p.s.a. Godzi się w tym miejscu podkreślić, iż na gruncie postępowania cywilnego (por. art. 65 § 2 K.p.c.) ten aspekt jest bez mała oczywisty, gdyż zdolność do samodzielnego działania w tym postępowaniu odnosi się do czynności prawnych, których osoby małoletnie mogą dokonywać samodzielnie w sferze prawa cywilnego, czyli określonych w: art. 17 K.c. – niebędących czynnościami rozporządzającymi i zobowiązującymi (argumentum a contrario z tego przepisu), art. 20 K.c. – zawieranie umów należących do umów powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego, art. 21 K.c. – rozporządzanie zarobkiem, art. 22 K.c. – rozporządzanie przedmiotami majątkowymi oddanymi przez przedstawiciela ustawowego do swobodnego użytku takiej osobie (tak m.in. op. cit., postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 września 1977 r., sygn. akt III CRN 132/77, OSNC z 1978 r., nr 11, poz. 204). Osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych nie ma jednak zdolności procesowej w sprawach dotyczących tych czynności, których nie może samodzielnie dokonywać (por. m.in. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 1969 r., sygn. III CZP 56/69, OSNC z 1970 r., nr 7-8, poz. 118, wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 1 kwietnia 2015 r., sygn. III AUa 951/14, LEX nr 1711528). Natomiast na gruncie prawa publicznego takie regulacje występują rzadko. Wyjątkowo dokonywanie czynności prawnych przez osoby małoletnie dopuszcza ustawa z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 2012r. poz. 161 ze zm.) przewidująca uprawnienie osoby, która ukończyła szesnasty rok życia, do wyrażania zgody na nabycie lub zrzeczenie się przez rodziców obywatelstwa polskiego, rozciągającego się na nią, jak również składania oświadczenia przez taką osobę o powrocie do obywatelstwa polskiego, jeśli jedno z jej rodziców jest obywatelem polskim, a obywatelstwo obce zostało dla niej wybrane przez rodziców po urodzeniu (art. 6 ust. 2, art. 7 ust. 1 i 2, art. 8). We wskazanych wyżej wypadkach osoby małoletnie będą posiadały zdolność do czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym, jeżeli działanie lub bezczynność organów administracji stanie się przedmiotem sądowej kontroli, co jedynie w ograniczonym zakresie dopuszcza art. 10 tej ustawy (op. cit.)". Sąd ten podkreślił, iż osoby małoletnie nie mają uprawnienia do samodzielnego dokonywania czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym udostępniania informacji publicznej. Pogląd ten ma uzasadnienie w specyfice postępowania przed sądami administracyjnymi, które są sądami prawa. Prawo do uzyskania informacji publicznej, jakkolwiek szerokie, nie ma charakteru prawa absolutnego. Nie rozciąga się na wszelkie uprawnienia procesowe, zwłaszcza gdy są one regulowane szczególnymi przepisami, a ograniczenia w tym obszarze nie stanowią zawężenia tego prawa i gwarancji jego realnej realizacji. Nie są to prawa nieograniczone, zwłaszcza na gruncie procesowym, na którym obowiązują szczególne rygory. Małoletni F. S. jest jedynym członkiem zarządu skarżącej Spółki. Zatem w sprawie mamy do czynienia ze spółką jednoosobową, której wyłącznym udziałowcem jest osoba małoletnia nieposiadająca pełnej zdolności do czynności prawnych. Spółka nie będąc należycie reprezentowaną, nie ma zdolności procesowej w niniejszym postępowaniu. Przy czym braku zdolności procesowej spółki jednoosobowej nie da się uzupełnić tak długo, jak długo jedyny udziałowiec i członek zarządu będzie małoletni. W opisanej sytuacji prawnej i faktycznej, złożona w niniejszej sprawie skarga dotknięta jest brakiem, który ma charakter pierwotny i nieusuwalny. Brak zdolności do czynności prawnych osoby reprezentującej stronę skarżącą, przy jednoczesnej niemożności usunięcia tego braku, skutkować musi odrzuceniem skargi jako niedopuszczalnej z powodu nieusuwalnego braku zdolności procesowej. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 17 października 2019 r., sygn. I OZ 963/19 (publik. www.orzeczenia.nsa.gov.pl) wyjaśnił, że: "... na gruncie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w przypadku braków w składzie organów osoby prawnej będącej stroną skarżącą, braki te mogą powodować różne skutki w zależności od momentu ich ujawnienia, tj. zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego lub odrzucenie skargi. Podkreślić jednak należy, że braki istniejące w chwili wnoszenia skargi skutkują odrzuceniem skargi, a nie zawieszeniem postępowania (por.: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydanie 3, Wolters Kluwer, Warszawa 2009, s. 103 -105 i 348)". Mając na uwadze tak ukształtowane okoliczności faktyczne niniejszej sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 i § 3 p.p.s.a., orzekł o odrzuceniu skargi.