II SAB/Wa 286/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej (spr.), Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska, Adam Lipiński, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 października 2017 r. sprawy ze skargi M. M. na bezczynność Dyrektora Oddziału w [...] Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia [...] stycznia 2017 r. o udostępnienie dokumentów 1. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności, 2. stwierdza, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 3. oddala skargę w pozostałym zakresie, 4. zasądza od Dyrektora Oddziału w [...] Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Pismem z dnia [...] stycznia 2017 r. M.M. zwrócił się do Dyrektora Oddziału w [...] Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z wnioskiem o udostępnienie dokumentów w celu publikacji materiału prasowego na temat: "[...]" w zakresie przeprowadzenia kwerendy archiwalnej dotyczącej czterech osób: W.L., Z.L., J.C. i M.P.. W związku z powyższym organ pismem z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] poinformował wnioskodawcę o rozpoczęciu kwerend archiwalnych w zasobie Instytutu Pamięci Narodowej wyżej wymienionych osób, wskazując, że ze względu na szczegółowy ich zakres oraz ilość spraw sprawdzenia te mogą trwać do kilku miesięcy. W odpowiedzi w dniu [...] lutego 2017 r. M.M. wskazał, że oczekuje na załatwienie sprawy do dnia [...] marca 2017 r., a jeśli zakończenie kwerendy będzie skomplikowane do dnia [...] kwietnia 2017 r. Następnie organ pismem z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...], na podstawie art. 36 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 23); zwanej dalej k.p.a., wyjaśnił wnioskodawcy, że termin realizacji sprawy ulega przedłużeniu z uwagi na brak wyników kwerend z Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w [...] oraz Oddziałowego Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w [...]. Jednocześnie wskazał, że obecnie dysponuje jedynie częściowymi wynikami sprawdzeń kartotecznych i wyznaczył nowy termin załatwienia sprawy, tj. do dwóch miesięcy od daty niniejszego pisma. W dniu [...] kwietnia 2017 r. M.M. złożył do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu zażalenie na niezałatwienie przez Dyrektora Oddziału w [...] Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu przedmiotowej sprawy. Pismem z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu uznał zażalenie M.M. za bezpodstawne, wskazując, iż pismem z dnia [...] kwietnia 2017 r. udzielił mu wyczerpującej informacji. Kolejnym pismem z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] organ poinformował wnioskodawcę, że ze względu na brak wyników kwerendy z Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w [...] termin realizacji wniosku z dnia [...] stycznia 2017 r. ulega przedłużeniu do dwóch miesięcy od daty tego zawiadomienia. W dniu [...] czerwca 2017 r. M.M. skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Dyrektora Oddziału w [...] Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu polegającą na nierozpatrzeniu wniosku z dnia [...] stycznia 2017 r. o przeprowadzenie kwerendy archiwalnej i udostępnienie dokumentacji w celu publikacji materiału prasowego dotyczącej czterech osób: W.L., Z.L., J.C. i M.P., zarzucając naruszenie art. 8, art. 12, art. 35 § 1 i art. 36 k.p.a., poprzez rażące przekroczenie terminów do załatwienia sprawy. W związku z powyższym wniósł o zobowiązanie organu do rozpoznania sprawy, stwierdzenia rażącego naruszenia prawa, ukarania dyscyplinarnego pracownika winnego jej niezałatwienia, a także zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi wskazując, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, a żądanie zasądzenia grzywny i ukarania dyscyplinarnie pracownika jest bezpodstawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.); zwanej dalej P.p.s.a., spawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, przy czym zgoda stron na rozpatrzenie skargi w trybie uproszczonym nie jest wymagana. Z uwagi na to, że przedmiotem złożonej skargi jest bezczynność Dyrektora Oddziału w [...] Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Sąd rozpoznał skargę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Skarga jest dopuszczalna, bowiem przed jej wniesieniem M.M. pismem z dnia [...] kwietnia 2017 r. złożył do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu zażalenie na niezałatwienie w terminie sprawy dotyczącej wniosku o przeprowadzenie kwerendy archiwalnej w trybie art. 37 § 1 k.p.a. Zgodnie z art. 149 § 1 P.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekle prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1–4, albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a P.p.s.a.). Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu lub na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 P.p.s.a.). Z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lutego 1999 r., sygn. akt I SAB 90/98, LEX nr 48016). Skarga na bezczynność organu ma na celu ochronę strony poprzez doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Oceniając powyższe okoliczności, Sąd bierze pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie orzekania. Istotne znaczenie w niniejszej sprawie ma przepis art. 35 k.p.a., w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 935), zgodnie z którym organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki (§ 1). Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 k.p.a.). Przepis art. 36 § 1 k.p.a. umożliwia przy tym organowi przedłużenie terminu załatwienia sprawy, o ile jednak jest to obiektywnie konieczne i uzasadnione okolicznościami faktycznymi. Jak wynika z akt sprawy wniosek M.M. z dnia [...] stycznia 2017 r. o przeprowadzenie kwerendy archiwalnej dotyczącej czterech osób: W.L., Z.L., J.C. i M.P. w celu publikacji materiału prasowego na temat: "[...]" wpłynął do Oddziałowego Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w [...] w dniu [...] lutego 2017 r. i został zarejestrowany pod nr [...]. Następnie Kierownik Referatu Udostępniania Dokumentów do celów Naukowych i Dziennikarskich w Oddziałowym Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w [...] w dniu [...] lutego 2017 r., po dokonaniu weryfikacji dostępnych pomocy ewidencyjnych w Cyfrowym Archiwum, sporządził zapytania do właściwych komórek organizacyjnych Instytutu (Wydziału Informacji i Sprawdzeń Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w [...] oraz Oddziałowego Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w [...]) z prośbą o dokonanie kwerend. Jednocześnie wystosował do skarżącego pismo z dnia [...] lutego 2017 r. informujące o rozpoczęciu kwerend archiwalnych w zasobie Instytutu Pamięci Narodowej. Wobec nieotrzymania wyników kwerend ani z Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w [...] ani z Oddziałowego Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w [...] pismem z dnia [...] kwietnia 2017 r., a następnie z dnia [...] czerwca 2017 r. organ, na podstawie art. 36 k.p.a., wyjaśniał M.M. o wydłużeniu terminu realizacji sprawy do dwóch miesięcy od daty otrzymania niniejszych pism, wskazując, że Oddziałowe Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w [...] dysponuje częściowymi wynikami sprawdzeń kartotecznych, z którymi można się zapoznać po nadesłaniu informacji na adres e-mail: [...]. W rozpoznawanej sprawie nie ma wątpliwości, że w dniu wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, tj. [...] czerwca 2017 r., terminy określone w art. 35 § 3 k.p.a. upłynęły, zaś postępowanie z wniosku M.M. z dnia [...] stycznia 2017 r. w przedmiocie udostępnienia dokumentów w celu publikacji materiału prasowego w zakresie przeprowadzenia kwerendy archiwalnej dotyczącej czterech osób, nie zostało zakończone w wymaganej przez przepisy prawa formie. Nawet przyjmując, że sprawa ta miała charakter szczególnie skomplikowany jest bezsporne, że organ nie zakończył postępowania w terminie 2 miesięcy od dnia wpływu wniosku z dnia [...] stycznia 2017 r. wszczynającego postępowanie. Nie udostępniono żądanych dokumentów do dnia wniesienia skargi do Sądu na bezczynność organu w tej sprawie, a zatem skarga była zasadna w dniu jej wniesienia. Uzasadnia to stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności. Okoliczność, że Dyrektor Oddziału w [...] Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu zrealizował wniosek skarżącego poprzez przesłanie dokumentów w celu publikacji materiału prasowego niezwłocznie po ich otrzymaniu od Wydziału Informacji i Sprawdzeń Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w [...], który znajduje się w Centrali Instytutu Pamięci Narodowej, przed rozpoznaniem sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, nie zmienia ustaleń w tym zakresie. Udostępnienie powyższych dokumentów po wniesieniu skargi na bezczynność powoduje jedynie, że Sąd nie ma już podstaw, aby zobowiązać organ do rozpatrzenia skargi w przedmiocie udostępnienia dokumentów w zakresie przeprowadzenia kwerendy archiwalnej. Powyższe nie czyni natomiast w stanie faktycznym sprawy skargi na bezczynność bezzasadną. Jednocześnie Sąd stwierdził, że bezczynność Dyrektora Oddziału w [...] Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie miała w niniejszej sprawie charakteru rażącego naruszenia prawa. Jak wynika z akt sprawy organ niezwłocznie podejmował niezbędne czynności zmierzające do realizacji wniosku. Należy uwzględnić wyjaśnienia organu zawarte w odpowiedzi na skargę, że kwerendy będące przedmiotem wniosku nie są prowadzone bezpośrednio przez Oddział w [...] Instytutu Pamięci Narodowej, a przez właściwe komórki Instytutu, ponieważ Oddział w [...] Instytutu Pamięci Narodowej nie posiada ani zasobu archiwalnego ani pomocy ewidencyjnych potrzebnych do przeprowadzenia stosownych kwerend. Dysponuje tylko dostępem do Cyfrowego Archiwum, w którym znajdują się m.in. skany części kart kartotecznych z zasobu archiwalnego Instytutu Pamięci Narodowej. W tej sytuacji praca Oddziałowego Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w [...] jest uzależniona od pracy innych komórek Instytutu. Jednocześnie organ wskazał, że pismem z dnia [...] maja 2017 r., przesłanym za pośrednictwem poczty elektronicznej, zwracał się do Naczelnika Wydziału Informacji i Sprawdzeń Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w [...] o pilne załatwienie sprawy. Ponadto na bieżąco skarżący był informowany, na jakim etapie znajdowało się załatwienie sprawy. W ocenie Sądu, biorąc powyższe pod uwagę należy stwierdzić, że wniosek M.M. o uznanie bezczynności organu mającą miejsce z rażącym naruszeniem prawa, jest niezasadny. W zakresie zaś pozostałych wniosków skarżącego Sąd orzekł o ich oddaleniu. W szczególności brak jest podstaw prawnych do zobowiązania przez Sąd organu do ukarania pracownika. Także okoliczności sprawy, zwłaszcza wskazane powyżej wyjaśnienia organu powodują, że nie zasługuje na uwzględnienie wniosek skarżącego o wymierzenie organowi grzywny, która ma spełniać charakter represyjny i dyscyplinować organ na przyszłość do respektowania prawa. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a P.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji wyroku. Orzeczenie zawarte w pkt 3 sentencji wyroku Sąd oparł, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Do kosztów postępowania niezbędnych do dochodzenia praw Sąd zaliczył uiszczony przez skarżącego wpis sądowy w wysokości 100 zł i na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 P.p.s.a. orzekł jak w pkt 4 sentencji wyroku. Odnosząc się do zawartego w odpowiedzi na skargę wniosku o zasądzenie od skarżącego kosztów postępowania, należy wskazać, że stosownie do przepisów działu V P.p.s.a., regulującego kwestię kosztów postępowania, przed sądem administracyjnym pierwszej instancji wyłączone zostało stosowanie zasady odpowiedzialności za wynik postępowania. Koszty postępowania zasądza się jedynie w razie uwzględnienia skargi i tylko na rzecz skarżącego (art. 200 P.p.s.a.).