II SAB/Wa 139/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: - Wojciech Wiktorowski po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. A. z dnia 21 stycznia 2009 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi W. A. na bezczynność Prokuratora Generalnego w przedmiocie udzielenia informacji o sposobie załatwienia pism z dnia 29 stycznia 2003 r. i 4 lutego 2003 r. p o s t a n a w i a 1. oddalić wniosek w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata.

Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej powoływana jako ppsa), prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W pierwszej kolejności należy rozpoznać wniosek w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Otóż, stosownie do treści art. 239 pkt 1 lit. "d" ppsa, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach ze stosunków pracy i stosunków służbowych. Do tej kategorii spraw zalicza się także sprawa ze skargi W. A., ponieważ przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest bezczynność organu dotycząca kwestii utraty prawa do stanu spoczynku i uposażenia. Należy podkreślić, że zwolnienie to ma charakter ustawowy, co oznacza, że strona skarżąca działanie organu w tej kategorii spraw nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych już od momentu wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego (wniesienia skargi) poprzez cały tok tego postępowania zarówno przed sądem pierwszej instancji – wojewódzkim sądem administracyjnym – jak i przed sądem II instancji – Naczelnym Sądem Administracyjnym. Tym samym, w sytuacji ustawowego zwolnienia Sąd nie wydaje w tym zakresie odrębnego orzeczenia, bowiem skutek w postaci zwolnienia od kosztów sądowych nastąpił już w momencie wniesienia skargi, a w konsekwencji złożony w tym właśnie zakresie przez stronę wniosek podlega oddaleniu. Dlatego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 cyt. ppsa, postanowiono, jak w pkt 1 sentencji. Odrębnie należy natomiast ocenić wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy w pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w tym postępowaniu. Toteż każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się z koniecznością poniesienia na ten cel wydatków. Wyjątek zaś od tej zasady ustawodawca przewidział w rozdziale 3 działu V powołanej ustawy – "Zwolnienie od kosztów sądowych"- a zwłaszcza w przepisach regulujących instytucję prawa pomocy (art. 243 – 263). Jak wynika zaś z treści powołanego art. 246 § 1 ustawy, dopiero gdy środki, którymi dysponuje skarżący okażą się niewystarczające można wystąpić o przyznanie prawa pomocy, a pomoc ta stosowana jest wobec osób nieposiadających żadnego dochodu lub oszczędności lub posiadających bardzo skromny dochód lub oszczędności, a więc wobec tych osób, które znajdują się w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Z treści wniosku W. A. wynika, że miesięczny dochód w jego gospodarstwie domowym, obejmującym dwie osoby, wynosi łącznie 5.712 zł brutto, co oznacza, że przypadający na jednego członka rodziny dochód wynosi 2.856 zł brutto. Oczywistym jest, że ponoszenie kosztów postępowania i wydatków związanych z ewentualnym ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika zawsze powoduje określony uszczerbek utrzymania skarżącego i jego rodziny, ale nie uzasadnia to jeszcze przyznania prawa pomocy chyba, że strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania albo poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Zdaniem Sądu ewentualny koszt ustanowienia adwokata na tym etapie postępowania w zestawieniu ze stałymi dochodami wnioskodawcy oraz kwotą posiadanych oszczędności (31.880 zł wg zestawianie operacji na rachunku bankowym na dzień 11 lutego 2009 r., 25.000 wg oświadczenia w formularzy wniosku z 21 stycznia 2009 r.) nie daje podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nadto środki, którymi dysponuje wnioskodawca mogą być wykorzystane w sposób dowolny, bowiem z oświadczenia wnioskodawcy nie wynika, aby podlegały one zajęciu w trybie egzekucji administracyjnej, czy sądowej, a skarżący korzystając z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych nie ma obowiązku ich uiszczania, co jednocześnie zmniejsza ogólną wysokość obciążających skarżącego wydatków związanych ze sprawą z jego skargi. Z kolei wykazane, w wykonaniu wezwania Sądu z dnia 29 stycznia 2009 r., wydatki w gospodarstwie domowym (telefon, woda, gaz i energia elektryczna, opłaty za posiadane nieruchomości) obejmują kwotę ok. 700 zł miesięcznie i nawet przy zwiększeniu tej kwoty o podstawowe koszty utrzymania skarżącego i jego żony, z uwagi na posiadane, wolne do dyspozycji środki pieniężne, nie dowodzą, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W konsekwencji wykazana przez stronę sytuacja materialna nie uniemożliwia jej poniesienia kosztów ustanowienia adwokata. Z tych względów na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, postanowiono jak w pkt 2 sentencji.