II SAB/Sz 53/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Renata Bukowiecka - Kleczaj po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. L. na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie świadczenia wspierającego postanawia: I. odrzucić skargę, II. zwrócić skarżącemu uiszczony wpis do skargi w kwocie 100 (sto) złotych.

M. L. (dalej jako: "skarżący") pismem z dnia 21 marca 2026 r., drogą elektroniczną, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie rozpoznania jego wniosku z dnia 21 grudnia 2025 r. o świadczenie wspierające po zmarłej M. L.. Skarżący zarzucił organowi, że do dnia wniesienia niniejszej skargi nie wydał decyzji administracyjnej, nie wezwał go do uzupełnienia braków formalnych, nie poinformował o przyczynach zwłoki ani o nowym terminie załatwienia sprawy, ani nie podjął żadnych widocznych czynności w sprawie. Zaznaczył, że w dniu 3 lutego 2026 r. wniósł ponaglenie, na podstawie art. 37 § 1 k.p.a., które pozostało bez odpowiedzi. Zdaniem skarżącego powyższe zachowanie organu stanowi naruszenie przepisów k.p.a., tj. art. 35, art. 36 § 1, art. 37 § 1, art. 12 § 1 oraz art. 8 § 1. Skarżący wskazał, że bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wywołuje istotne negatywne skutki majątkowe po jego stronie. Brak wydania decyzji oraz brak wypłaty świadczenia powoduje, że środki o charakterze majątkowym, wchodzące do masy spadkowej, pozostają faktycznie zablokowane. W związku z tym ponosi realne konsekwencje finansowe tej sytuacji, w szczególności w kontekście konieczności regulowania bieżących zobowiązań oraz funkcjonowania w warunkach prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Sytuacja ta pozostaje w bezpośrednim związku z bezczynnością organu i wskazuje na rzeczywisty charakter naruszenia prawa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o odrzucenie skargi. Organ podał, że z ustaleń w sprawie wynika, że za życia osoby z niepełnosprawnością nikt nie wystąpił z wnioskiem o świadczenie wspierające. Zgon osoby z niepełnosprawnością nastąpił w dniu 1 grudnia 2025 r. Skarżący w dniu 15 grudnia 2025 r., tj. po śmierci osoby z niepełnosprawnością złożył do ZUS pismo - Informację o zgonie osoby uprawnionej i wniosek o zabezpieczenie dokumentacji - świadczenie wspierające. W dniu 3 lutego 2026 r. skarżący wniósł ponaglenie do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Koszalinie, który nie prowadzi spraw z wniosków o świadczenia wspierające. Z kolei, w dniu 21 marca 2026 r. skarżący wniósł skargę na bezczynność organu. Skarga została złożona elektronicznie przez ePUAP. Pismo z dnia 21 grudnia 2025 r. - wniosek o ustalenie maksymalnego poziomu potrzeby wsparcia oraz wypłatę należnego świadczenia wspierającego zostało zarejestrowane w dniu 8 kwietnia 2026 r. i tego samego dnia CSR wydał decyzję o odmowie prawa do niezrealizowanego świadczenia wpierającego. Organ wyjaśnił dalej, że na podstawie zgromadzonej dokumentacji ustalił, że osoba zmarła nie była uprawniona do świadczenia wspierającego w dniu zgonu. W związku z brakiem złożenia wniosku o świadczenie nie było możliwości przyznania prawa do świadczenia. Pełnomocnictwo M. L. z dnia 16 września 2020 r. wygasło wraz z jej śmiercią. W ocenie organu M. L. nie był uprawniony do wniesienia skargi na bezczynność w imieniu zmarłej. Ponadto, w sprawie o świadczenie wspierające właściwy do rozpoznania sprawy jest sąd okręgowy właściwy dla miejsca zamieszkania wnioskodawcy. W piśmie procesowym z dnia 6 maja 2026 r. skarżący podtrzymał skargę i podniesione w niej zarzuty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Merytoryczne rozpatrzenie zasadności skargi poprzedzone jest każdorazowo badaniem dopuszczalności jej wniesienia, obejmującym również ocenę tego czy przedmiot sprawy należy do właściwości sądu administracyjnego. Negatywny wynik tej oceny uniemożliwia nadanie skardze dalszego biegu, co w konsekwencji prowadzi do jej odrzucenia. Zakres właściwości rzeczowej sądu administracyjnego określa art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm., dalej "p.p.s.a."). W myśl tego przepisu, kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie, 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2025 r. poz. 111, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2025 r. poz. 1131, 1423, 1820 i 1863), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających w sprawie opodatkowania wyrównawczego; 4b) opinie, o których mowa w art. 119 zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa i odmowy wydania tych opinii; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. oraz w sprawach sprzeciwów od postanowień, do których odpowiednie zastosowanie ma przepis art. 138 § 2 k.p.a. (art. 3 § 2a p.p.s.a.), a także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 3 p.p.s.a.). Z treści przytoczonych przepisów wynika, że skarga do sądu administracyjnego na bezczynność organów administracji publicznej jest dopuszczalna tylko w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego na decyzje, postanowienia, interpretacje podatkowe oraz na akty i czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Natomiast, jeżeli skarga na bezczynność została wniesiona w sprawie, która nie podlega załatwieniu w drodze administracyjnej, skarga taka podlega odrzuceniu. Zgodnie bowiem z przepisem art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem skargi z dnia 21 marca 2026 r. jest bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych związana z nierozpoznaniem wniosku skarżącego z dnia 21 grudnia 2025 r. "o ustalenie maksymalnego poziomu potrzeby wsparcia oraz o wypłatę należnego świadczenia wspierającego" po zmarłej w dniu 1 grudnia 2025 r. M. L., która według ustaleń organu nie była osobą uprawnioną do ww. świadczenia w dniu śmierci. Wyjaśnienia wymaga, że ustalenie prawa do świadczenia wspierającego przebiega w dwóch etapach. Wydanie rozstrzygnięcia w tej sprawie wymaga bowiem uprzedniego wydania decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia. Zagadnienia związane z wydawaniem decyzji o ustaleniu poziomu potrzeby wsparcia uregulowane zostały w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tj. Dz. U. z 2025 r. poz. 913 ze zm.). Uzyskanie decyzji o ustaleniu poziomu potrzeby wsparcia stanowi warunek wystąpienia przez osobę niepełnosprawną mającą potrzebę wsparcia z wnioskiem o przyznanie świadczenia wspierającego uregulowanego w ustawie z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 poz. 1429 ze zm.). Przy czym, jak stanowi art. 30 ust. 2 tej ustawy od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przysługuje odwołanie do sądu na zasadach określonych w przepisach ustawy Kodeks postępowania cywilnego. Przepisy art. 83 ust. 3 i 5-7 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2026 r. poz. 199) stosuje się odpowiednio. Podobnie jeśli chodzi o orzeczenie o ustaleniu poziomu potrzeby wsparcia, od orzeczenia i decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia wojewódzkiego zespołu przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych (o czym stanowi art. 6c ust. 8 wspomnianej wcześniej ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych). Powyższe przepisy w sposób jednoznaczny przesądzają, że kontrola działalności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawach dotyczących świadczenia wspierającego jak i orzeczeń dotyczących poziomu potrzeby wsparcia wydawanych przez wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności została powierzona sądom powszechnym, a nie sądom administracyjnym. W konsekwencji brak wydania przez ZUS (do którego skarżący skierował swój wniosek) w ustawowym terminie decyzji o przyznaniu świadczenia wspierającego i jego wypłacie nie podlega kontroli w trybie skargi na bezczynność, lecz otwiera drogę do wniesienia odwołania do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, stosownie do ww. art. 83 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, stosowanego odpowiednio. Zgodnie bowiem z powołanym wyżej art. 83 ust. 3 ustawy o systemie świadczeń społecznych odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia. Jak wynika z powyższego niewydanie decyzji w terminie traktowane jest na równi z decyzją odmowną, od której stronie przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Jeżeli zatem ustawodawca przewidział szczególny tryb ochrony prawnej przed sądem powszechnym, tym samym droga sądowoadministracyjna w tej kategorii spraw jest niedopuszczalna. W konsekwencji skoro niedopuszczalne jest wniesienie do sądu administracyjnego skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydaną w przedmiocie świadczenia wspierającego, tym samym za niedopuszczalną należy uznać skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ w tym zakresie (por. postanowienie WSA w Rzeszowie z dnia 13 stycznia 2026 r., sygn. akt II SA/Rz 1404/25, postanowienie WSA w Białymstoku z dnia 22 grudnia 2025 r., sygn. akt II SAB/Bk 130/25, CBOSA). Dodatkowo wskazać należy, że wniesienie przez skarżącego ponaglenia na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego nie może skutkować powstaniem właściwości sądu administracyjnego, skoro ustawa szczególna wyraźnie przewiduje odmienny reżim prawny i odsyła do procedury cywilnej. W związku z powyższym, należy stwierdzić, że skarga wniesiona w niniejszej sprawie, której przedmiotem jest bezczynność ZUS w rozpoznaniu wniosku skarżącego dotyczącego świadczenia wspierającego podlega odrzuceniu. W tej sytuacji Sąd, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 oraz § 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. O zwrocie uiszczonego wpisu od skargi Sąd orzekł na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a.