II SAB/Sz 2/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. C. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. w przedmiocie ustalenia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy p o s t a n a w i a odrzucić skargę

Pismem z dnia 1 grudnia 2022 r. B. C. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. w przedmiocie ustalenia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. W uzasadnieniu skargi strona wskazała, że w dniach: 28 kwietnia 2022 r. oraz 14 listopada 2022 r. złożyła do ww. organu pisma, na które nie otrzymała odpowiedzi, a w których – jak wynika z ww. pism – domagała się od organu rozpatrzenia jej ponownego wniosku o ustalenie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi w całości oraz wskazał, że wniosek skarżącego z dnia 15 września 2021 r. o ponowne ustalenie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy został rozpoznany decyzją tego organu z dnia [...] września 2022 r., od której strona nie wniosła jednak odwołania. Co do pozostałych kwestii związanych z ww. sprawą, o których mowa w ww. pismach z 28 kwietnia 2022 r. oraz 14 listopada 2022 r. organ udzielił wyczerpującej odpowiedzi w piśmie z dnia 17 listopada 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Badanie merytorycznej zasadności skargi, poprzedzone jest każdorazowo analizą jej dopuszczalności, mającą na celu stwierdzenie, czy nie zachodzą podstawy do jej odrzucenia. Analiza przeprowadzona przez Sąd doprowadziła do wniosku, że skarga wniesiona przez B. C. podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2023 r., poz. 259.; dalej: "p.p.s.a."), zgodnie z którym sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Przedmiot skargi do sądu administracyjnego został ściśle określony przepisami prawa, w ten sposób, że sąd administracyjny kontroluje legalność działalności organów administracji publicznej sprawowanej we władczych formach wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1–7 p.p.s.a. Chodzi tu o: decyzje administracyjne (pkt 1), określone postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym (pkt 2), a także w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym (pkt 3), inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z pewnymi włączeniami (pkt 4), pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających (pkt 4a), akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej (pkt 5), a także inne akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej (pkt 6) oraz akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego (pkt 7). Ponadto sąd administracyjny jest właściwy do rozpoznania skarg na bezczynność lub przewlekłość postępowania organów w przypadkach, gdy mają one obowiązek działania, natomiast nie czynią tego w ustawowym terminie wyznaczonym do załatwienia sprawy (art. 3 § 2 pkt 8 i 9 p.p.s.a.). Sądy administracyjne orzekają w również sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 2a i § 3 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie zaskarżona została bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie ustalenia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. W tym miejscu należy szczególnie podkreślić, że przyznanie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy jest sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych, w której właściwym do rozstrzygania sporów jest sąd powszechny. Jak wynika z treści art. 83 ust. 1 pkt 4 i pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych oraz wymiaru tych świadczeń. Od decyzji Zakładu wydanych w tych sprawach przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego (art. 83 ust. 2 ustawy). Jedynie w przypadku spraw dotyczących decyzji przyznających świadczenie w drodze wyjątku oraz decyzji odmawiających przyznania takiego świadczenia, decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Należy jednak podkreślić, że przedmiotowa sprawa nie należy o tej grupy spraw. Przepis art. 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 1805 ze zm.) – dalej: "k.p.c.", stanowi, że Kodeks postępowania cywilnego normuje postępowanie sądowe w sprawach ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz w innych sprawach, do których przepisy tego Kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne). W myśl art. 476 § 3 k.p.c. przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się także sprawy wszczęte na skutek niewydania przez organ rentowy decyzji we właściwym terminie, a także sprawy, w których wniesiono odwołanie od orzeczenia wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, sprawy o roszczenia ze stosunków prawnych między członkami otwartych funduszy emerytalnych a tymi funduszami lub ich organami oraz sprawy ze stosunków między emerytami lub osobami uposażonymi w rozumieniu przepisów o emeryturach kapitałowych a Zakładem Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z art. 4778 k.p.c. do właściwości sądów okręgowych należą sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość sądów rejonowych. W konsekwencji powyższego uznać należy, że skoro niedopuszczalnym jest wniesienie do sądu administracyjnego skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydaną w przedmiocie świadczeń przysługujących skarżącemu z ubezpieczeń społecznych, to tym samym za niedopuszczalną należy uznać skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez ww. organ w tym zakresie. Czynności podejmowane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych odnoszące się do wydania decyzji w przedmiocie renty z tytułu niezdolności do pracy nie mieszczą się w zakresie przedmiotowym objętym art. 3 § 2 pkt 1-9 p.p.s.a. i nie podlegają kognicji sądu administracyjnego. Są to bowiem sprawy poddane kognicji sądów powszechnych. W związku z powyższym, również bezczynność w prowadzeniu tych spraw, nie może podlegać kontroli sądu administracyjnego. Powyższe kwestie reguluje m.in. art. 83 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 4779 § 4 k.p.c. Zgodnie z pierwszym z wymienionych przepisów, "odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia". Z kolei w myśl art. 4779 § 4 k.p.c., jeżeli organ rentowy lub wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności nie wydał decyzji lub orzeczenia w terminie dwóch miesięcy od dnia zgłoszenia roszczenia w sposób przepisany, odwołanie można wnieść w każdym czasie po upływie tego terminu. Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że rozpoznanie skargi wniesionej w niniejszej sprawie nie mieści się w zakresie jego kognicji, a w związku z tym na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.