II SAB/Sz 153/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D. P. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 2 lutego 2017 r. w pkt I. zwalniającego skarżącego od kosztów sądowych w ½ części, a w pozostałym zakresie odmawiającym zwolnienia, w pkt II. ustanawiającym adwokata w sprawie ze skargi D. P. na bezczynność Dyrektora Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr [...] w S. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

D.P. pismem z dnia 30 października 2016 r. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na bezczynność Dyrektora Zespołu Szkół Ogólnokształcących w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w kwocie [...] zł, skarżący złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczył, że został bezprawnie zwolniony z pracy w Publicznym Gimnazjum, aktualnie zarejestrowany jest jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku w Urzędzie Pracy i pozostaje na utrzymaniu żony. Córka wyjechała na stałe do Irlandii, gdzie mieszka i pracuje. Żona z tytułu zatrudnienia uzyskuje miesięcznie dochód w wysokości [...] zł. Posiadany majątek stanowi mieszkanie o powierzchni [...] o wartości ok. [...] zł. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego ponoszone miesięcznie stałe wydatki i zobowiązania to: czynsz – [...] zł, energia – ok. [...]zł, RTV i Internet – [...] zł, koszty leczenia – ok. [...] zł, woda – ok. [...] zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, zobowiązującego skarżącego do nadesłania dodatkowych dokumentów potwierdzających sytuację materialną i osobistą, D.P. nadesłał: zaświadczenie z zakładu pracy żony B. P. z którego wynika, że przeciętne wynagrodzenie brutto z trzech ostatnich miesięcy wyniosło [...] zł, decyzję Starosty z dnia [...] w przedmiocie uznania skarżącego od dnia [...] r. za osobę bezrobotną oraz przyznania zasiłku z tego tytułu, decyzję Starosty z dnia [...] r. orzekającą o utracie przez D. P. zasiłku dla bezrobotnych, wezwanie PUP z dnia [...] r. do zgłoszenia się w Urzędzie, wyciąg z konta bankowego B. P. obejmujący okres od [...] r. z którego wynika, że w r. otrzymała ona wynagrodzenie z tytułu pracy w wysokości [...] zł, w listopadzie [...] zł, w grudniu [...] zł, w styczniu [...] zł, wyciąg z własnego konta bankowego obejmujący okres od [...] r. z którego wynika, że wysokość miesięcznych opłat za Internet wynosi – [...] zł, TV – [...] zł, opłata za prąd z tytułu wezwania do zapłaty za okres dwóch miesięcy– [...] zł, oraz, że w r. skarżący dokonał wpłaty na konto kwoty[...]zł a w r. – [...] zł. Ponadto skarżący przesłał dowody opłat za mieszkanie wynoszące w październiku [...] zł, a w [...] r. – [...] zł, rozliczenia za zużycie wody i dopłaty z tego tytułu na kwotę [...] zł za [...] zł za [...] r., oraz kwotę [...] zł za [...] r., powiadomienie o zamiarze wstrzymania dostaw energii elektrycznej z powodu nieopłacenia dwóch faktur za prąd w łącznej kwocie [...] zł, postanowienie Prokuratora Prokuratury Rejonowej o umorzeniu śledztwa prowadzonemu przeciwko skarżącemu. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego po rozpoznaniu wniosku D.P., postanowieniem z dnia 2 lutego 2017 r. w pkt I zwolnił skarżącego od kosztów sądowych w ½ części, a w pozostałym zakresie odmówił zwolnienia, w pkt II ustanowił adwokata na rzecz skarżącego. D.P. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia w zakresie pkt I tj. zwolnienia skarżącego z ½ części kosztów sądowych i odmowy zwolnienia w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu sprzeciwu oświadczył, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zwłaszcza że jego spraw w WSA jest aktualnie pięć, więc musi zapłacić nie [...]zł, tylko [...] zł. Skarżący zarzucił sądowi zbędną biurokrację w rozdzieleniu jego skargi na bezczynność dyrektora ZSO na osiem skarg. Ponadto wskazał, że zwolnienie z kosztów tylko w połowie nie oznacza konieczności zapłaty [...] zł, ale także w razie przegranej pokrycie w połowie ewentualnych kosztów skargi kasacyjnej i pełnych kosztów pełnomocnika strony przeciwnej w całości. Skarżący wskazał, że ma również sprawy w WSA VIII Oddział Zamiejscowy, sprawy karne w Sądzie Rejonowym i w Prokuraturze Rejonowej. Wnioskodawca oświadczył, że oprócz wcześniej udokumentowanych miesięcznych wydatków na gospodarstwo domowe ponosi wydatki: - na " " żony – [...] zł, - na leczenie żony - ok. [...] zł, - na przejazdy żony do pracy i jej inne wydatki na komunikację miejską –[...] zł, - na przejazdy do rozmaitych urzędów radomskich i inne wydatki na komunikację miejską - [...]zł, - na przejazdy do różnych urzędów warszawskich (jeden raz w miesiącu) – [...] zł, - na przesyłanie pism pocztą -ok. [..]zł, - na telefony żony –[...] zł, - na telefony skarżącego – [...] zł, - na drukowanie i kserowanie pism kierowanych do urzędów - ok. [...] zł. Skarżący wyjaśnił, że wpłat na swoje konto dokonuje z pieniędzy żony, która nie ma możliwości dokonywania przelewów przez Internet z własnego konta. Rodzina skarżącego nie jest zadłużona, ponieważ stara się do takiej sytuacji nie dopuszczać i opłacać rachunki w terminie. Ostatnio jednak był kłopot z opłaceniem energii i przyszło wezwanie do zapłaty, które sądowi przesłano. D.P. oświadczył, że z uzyskania żądanej informacji publicznej nie będzie miał nic, co najwyżej satysfakcję. Uzyskanie tej informacji od dyrektora ZSO leży natomiast w interesie publicznym, dlatego też skarżący powinien być zwolniony od wszelkich kosztów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Generalną zasadą postępowania sądowego jest więc ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w tym postępowaniu, stąd każda osoba wszczynająca postępowanie winna się liczyć z wydatkami na ten cel. Dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona winna znaleźć pokrycie w swych dochodach nawet przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla utrzymania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1980 r., I CZ 99/1980 Lex 8257). Przyznanie przez sąd prawa pomocy w zakresie całkowitym winno mieć zatem charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 245 § 1 P.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ciężar dowodu spoczywa przy tym na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 6 października 2004 r. (sygn. akt GZ 64/04, dostępne w Internecie) udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W orzecznictwie podkreśla się, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Przyznanie prawa pomocy ma bowiem na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów postępowania. Stan bezrobocia strony, oczywiście może być przesłanką przyznania prawa pomocy, ale jednocześnie konieczne jest ustalenie, że wnioskujący o jego przyznanie jest obiektywnie pozbawiony możliwości uzyskania środków na utrzymanie siebie i rodziny, w tym na prowadzenie postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 16 stycznia 2015 r. sygn. akt II OZ 1152/14, postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015 r. sygn. akt II GZ 935/14). Mając na uwadze przytoczone przepisy prawa oraz ich wykładnię przez orzecznictwo sądowe, a także analizując wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz sprzeciw skarżącego, należy podzielić stanowisko referendarza sądowego, że D.P. nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w prowadzonym z jego skargi postępowaniu sądowym. Wnioskodawca w oświadczeniu PPF wskazał, że jedynym dochodem jego rodziny jest pensja żony miesięcznie średnio ok. [...] zł. Po odliczeniu wskazanych przez skarżącego niezbędnych wydatków na utrzymanie (tj. czynsz-[...]zł, woda- [...] zł, prąd – [...] zł , Internet – [...]zł, leczenie skarżącego – [...]zł, leczenie żony – [...] zł, telefony skarżącego i żony – [...] zł, bilet miesięczny żony na dojazdy do pracy – [...] zł), pozostaje kwota [...] zł na dwie osoby. D.P. w sprzeciwie wymienił pozostałe miesięczne wydatki rodziny: na "" żony –[...] zł oraz na przejazdy do urzędów, przesyłanie pism, drukowanie i kserowanie pism - łącznie [...] zł. Wydatków tych jednak nie można uznać za niezbędne koszty ponoszone na utrzymanie rodziny. Tym bardziej zdziwienie budzi fakt, że z niewielkiej kwoty[...] zł, jaka pozostaje po opłaceniu niezbędnych rachunków, tj. czynsz, woda, prąd, Internet, leki, telefon, bilet miesięczny, skarżący wraz z żoną przeznaczają kwotę [...] zł) na " " plus wydatki na załatwianie spraw urzędowych. Sprzeczne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego byłoby przyjęcie, iż z pozostałej kwoty [...] zł ([...] zł) skarżący wraz z żoną są w stanie zapewnić sobie minimum przeżycia i dokonać zakupu żywności wystarczającej na miesiąc dla dwóch osób. Z zestawienia podanych kwot wynika więc, że mimo wykazania nadwyżki dochodu nad wydatkami (dochód – [...] zł, a wydatki łącznie [...] zł), skarżący nie podał kwot wydawanych na żywność, czyli podstawowych wydatków, które bezsprzecznie ponosić musi. Analiza przedstawionych przez skarżącego dochodów i wydatków wskazuje, że są to informacje niepełne, wskazujące na dodatkowe, nieznane sądowi źródło dochodów, pozwalające na pokrycie kosztów związanych z inicjowaniem przez skarżącego postępowań administracyjnych i sądowych. Należy podkreślić, że warunkiem koniecznym do przeprowadzenia oceny zdolności majątkowych osoby wnioskującej o przyznanie prawa pomocy jest przedstawienie dokładnych, pełnych i wiarygodnych danych. Reasumując należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bowiem mimo tego, że jest osobą bezrobotną, środki jakimi dysponuje wraz z żoną nie są przeznaczane wyłącznie na niezbędne koszty utrzymania rodziny, lecz także na wydatki nie mające takiego priorytetu. To uzasadnia zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych w połowie ich wysokości. Mając powyższe na uwadze, uznając że zaskarżone postanowienie referendarza sądowego odpowiada prawu, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 § 1 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.