II SAB/Sz 149/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie Przewodniczący sędzia NSA Stefan Kłosowki po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D. P. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 2 lutego 2017 r. zwalniającego skarżącego od kosztów sądowych w ½ części, a w pozostałym zakresie odmawiającego zwolnienia, oraz ustanawiającego adwokata w sprawie ze skargi D. P. na bezczynność Dyrektora Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr [...] w S. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie

D. P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. skargę na bezczynność Dyrektora Zespołu Szkół Ogólnokształcących [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. Skarżący, wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...]zł, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku oświadczył, że został bezprawnie zwolniony z pracy w Publicznym Gimnazjum w R. w 2011 r. i od tego czasu jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w R., dlatego pozostaje na utrzymaniu żony, która zarabia [...] zł netto miesięcznie. Jedynym majątkiem wnioskodawcy jest mieszkanie o powierzchni 51,77 m2 (o wartości ok. [...] zł), a zobowiązania i stałe wydatki wynoszą: czynsz [...] zł, energia ok. [...] zł, RTV i Internet [...] zł, koszty leczenia skarżącego ok. [...] zł, woda ok. [...] zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do przedłożenia dokumentów źródłowych D. P. nadesłał: zaświadczenie o dochodach żony uzyskanych w okresie ostatnich trzech miesięcy ([...] zł brutto), kopię decyzji Starosty R. z dnia [...] r. w przedmiocie uznania skarżącego za osobę bezrobotną oraz przyznania zasiłku z tego tytułu, kopię decyzji Starosty R. z dnia [...] r. orzekającą o utracie przez wnioskodawcę zasiłku dla bezrobotnych, wezwanie PUP w R. z dnia 19 grudnia 2016 r. do zgłoszenia się w Urzędzie, wyciąg z konta bankowego B. P. obejmujący okres od 2 października 2016 r. do 18 stycznia 2017 r. z którego wynika, że w październiku 2016 r. otrzymała ona wynagrodzenie z tytułu pracy w wysokości [...] zł netto, w listopadzie 2016 r. [...] zł, w grudniu 2016 r. [...] zł, w styczniu 2017 r. [...] zł, wyciąg z konta bankowego wnioskodawcy obejmujący okres od 20 października 2016 r. do 18 stycznia 2017 r. z którego wynika, że comiesięczne wydatki na Internet wynoszą [...] zł, TV [...] zł, za energię elektryczną [...] zł, za dwa miesiące. Z wyciągu wynika, że w styczniu 2017 r. skarżący wpłacił na swoje konto [...] zł, a w listopadzie 2016 r. [...] zł. Skarżący przedłożył dowody opłat za mieszkanie, wynoszące za październik 2016 r. [...] zł, za grudzień i styczeń 2017 r. [...] zł. Przedłożył ponadto dowody opłat za wodę na kwotę [...] zł za wrzesień 2016 r., [...] zł za listopad 2016 r. i [...] zł za październik 2016 r. oraz kopię powiadomienia z dnia 14 grudnia 2016 r. o zamiarze wstrzymania dostaw energii elektrycznej z powodu nieopłacenia dwóch faktur w łącznej kwocie [...] zł. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 2 lutego 2017 r. zwolnił skarżącego od kosztów sądowych w ½ części a w pozostałym zakresie odmówił zwolnienia, oraz ustanowił adwokata z urzędu. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że skarżący jest osobą bezrobotną nieprzerwanie od 2011 r., miesięczny dochód jego rodziny uzyskiwany przez żonę wynosi [...] zł netto, a comiesięczne wydatki wynoszą ok. [...] zł miesięcznie. Skarżący mimo wezwania nie udokumentował deklarowanych wydatków na leki, nie przedłożył też dokumentu potwierdzającego, by leczył się przewlekle. W dniu 25 listopada 2016 r. wpłacił na swoje konto [...] zł, a 2 stycznia 2017 r. [...] zł. Wpłaty te miały miejsce już po wniesieniu skargi. Mimo niskich dochodów żona skarżącego przeznacza comiesięcznie kwotę [...] zł w ramach programu inwestycyjnego "Kapitał na emeryturę", a z przedłożonych dokumentów nie wynika, by wnioskodawca i jego żona mieli problemy z terminowym regulowaniem opłat za mieszkanie (poza jednorazową zaległością za energię elektryczną). Referendarz uznał, że analiza wniosku i przedłożonych dowodów wskazuje na to, że skarżący będzie w stanie ponieść połowę kosztów sądowych w sprawie zainicjowanej jego skargą, nie będzie natomiast miał możliwości ustanowić adwokata bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania jego rodziny. D. P. w sprzeciwie od tego postanowienia oświadczył, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zwłaszcza że jego spraw w WSA w S. jest aktualnie pięć, więc musi zapłacić nie [...] zł, a [...] zł. Skarżący zarzucił Sądowi zbędną biurokrację w rozdzieleniu jego skargi na bezczynność dyrektora ZSO [...] na osiem skarg. Wskazał, że zwolnienie od kosztów w połowie oznacza nie tylko konieczność zapłaty [...] zł, ale w razie przegranej pokrycie w połowie ewentualnych kosztów skargi kasacyjnej i pełnych kosztów pełnomocnika strony przeciwnej. Skarżący wskazał, że ma również sprawy w WSA w W. VIII Oddział Zamiejscowy w R., sprawy karne w Sądzie Rejonowym w R. i w Prokuraturze Rejonowej w G. Oświadczył, że oprócz wcześniej udokumentowanych miesięcznych wydatków na gospodarstwo domowe ponosi inne wydatki: - na "Kapitał na emeryturę" żony [...] zł, - na leczenie żony ok. [...] zł, - na przejazdy żony do pracy i jej inne wydatki na komunikację miejską [...] zł, - na przejazdy do rozmaitych urzędów radomskich i inne wydatki na komunikację miejską [...] zł, - na przejazdy do różnych urzędów warszawskich (jeden raz w miesiącu) [...] zł, - na przesyłanie pism pocztą ok. [...] zł, - na telefony żony [...] zł, - na telefony skarżącego [...] zł, - na drukowanie i kserowanie pism kierowanych do urzędów ok. [...] zł. Skarżący wyjaśnił, że wpłaty na jego konto były z pieniędzy żony, która nie ma możliwości dokonywania przelewów przez Internet z własnego konta. Rodzina skarżącego nie jest zadłużona, ponieważ stara się on do takiej sytuacji nie dopuszczać i opłacać rachunki w terminie. Ostatnio jednak był kłopot z opłaceniem energii i przyszło wezwanie do zapłaty, które Sądowi przesłano. D. P. oświadczył, że z uzyskania informacji publicznej której dotyczy skarga na bezczynność nie będzie miał żadnej korzyści, poza satysfakcją. Uzyskanie tej informacji leży w interesie publicznym, dlatego też skarżący powinien być zwolniony od wszelkich kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) - zwanej dalej "P.p.s.a.", sąd rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, wydaje postanowienie w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Generalną zasadą postępowania sądowego jest więc ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w tym postępowaniu, stąd każda osoba wszczynająca postępowanie winna się liczyć z wydatkami na ten cel. Dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona winna znaleźć pokrycie w swych dochodach nawet przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla utrzymania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1980 r., I CZ 99/1980 Lex 8257). Przyznanie przez sąd prawa pomocy w zakresie całkowitym winno mieć zatem charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 245 § 1 P.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ciężar dowodu spoczywa przy tym na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 6 października 2004 r. (sygn. akt GZ 64/04, dostępne w Internecie) udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W orzecznictwie podkreśla się, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Przyznanie prawa pomocy ma bowiem na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów postępowania. Stan bezrobocia strony, oczywiście może być przesłanką przyznania prawa pomocy, ale jednocześnie konieczne jest ustalenie, że wnioskujący o pomoc jest obiektywnie pozbawiony możliwości uzyskania środków na utrzymanie siebie i rodziny, w tym na prowadzenie postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 16 stycznia 2015 r. sygn. akt II OZ 1152/14, postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015 r. sygn. akt II GZ 935/14). Mając na uwadze przytoczone przepisy prawa oraz ich wykładnię stosowaną przez orzecznictwo sądowe, po analizie wniosku i sprzeciwu skarżącego, Sąd podzielił stanowisko referendarza sądowego, że D. P. nie wykazał w sposób przekonujący, iż rzeczywiście nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zainicjowanym przez siebie postępowaniu sądowym. Skarżący oświadczył we wniosku, że jedynym dochodem jego rodziny jest wynagrodzenie za pracę żony wynoszące ok. [...] zł miesięcznie netto. Po odliczeniu wskazanych przez skarżącego niezbędnych wydatków na utrzymanie (czynsz [...] zł, woda [...] zł, energia elektryczna [...] zł , Internet [...]zł, leczenie skarżącego [...] zł, leczenie żony [...] zł, telefony skarżącego i żony [...] zł, bilet miesięczny żony [....] zł), pozostaje kwota [...] zł na dwie osoby. D. P. w sprzeciwie wymienił dodatkowe miesięczne wydatki jego rodziny na przejazdy do urzędów, przesyłanie pism, drukowanie i kserowanie pism - łącznie [...] zł. Wydatków tych jednak nie można zaliczyć do niezbędnych kosztów utrzymania rodziny. Z niewielkiej kwoty [...] zł miesięcznie, jaka pozostaje po opłaceniu niezbędnych do utrzymania wydatków, skarżący i jego żona przeznaczają kwotę [...] zł na inne wydatki ([...] zł na program emerytalny, [...] zł na załatwianie spraw urzędowych). Nie jest możliwe aby z pozostającej niewielkiej kwoty wnioskodawca i jego żona byli w stanie kupić żywność i niezbędną odzież, a wydatków na ten cel skarżący nie ujął w zestawieniu wydatków. Mimo tak napiętego budżetu skarżący nie zalega z płatnościami. Analiza wniosku i przedłożonych dowodów wskazuje na to, że skarżący posiada inne, nieznane Sądowi źródło dochodów, pozwalające na pokrycie kosztów związanych z inicjowaniem licznych postępowań administracyjnych i sądowych. Reasumując należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, iż rzeczywiście nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bowiem mimo że pozostaje osobą bezrobotną, środki jakimi dysponuje wraz z żoną nie są przeznaczane w całości na zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych, a także na wydatki nie mające takiego charakteru. Nie uzasadnia to przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z tego względu Sąd utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 § 1 P.p.s.a.