II SAB/Rz 95/16

Dnia 30 sierpnia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Partyka po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2017 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. B. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 30 czerwca 2017 roku w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. B. na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: Utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 30 czerwca 2017 roku, sygn. II SAB/Rz 95/16.

Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2017 r., sygn. akt II SAB/Rz 95/16, referendarz sądowy po rozpoznaniu wniosku M. B. (dalej w skrócie: "skarżący"), odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podał, że skarżący nie wyjaśnił należycie swojej sytuacji materialnej, czym uniemożliwił dokonanie rzetelnej analizy tej sytuacji w kontekście brzmienia regulacji prawnych ustanawiających przesłanki przyznania prawa pomocy. Powołał się na treść art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. – dalej w skrócie: "Ppsa"), zgodnie z którymi to na wnioskującym o prawo pomocy spoczywa ciężar dowodu co do okoliczności pomoc tę uzasadniających, tak więc to wnioskujący powinien podać dokładne dane o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach celem umożliwienia weryfikacji, czy żądanie strony ubiegającej się o dofinansowanie ze środków publicznych rzeczywiście zasługuje na uwzględnienie. Przytoczył również treść rozporządzenia Rady Ministrów z 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. poz. 1257), które określa jakie dane wymagane są do przekazania na potrzeby wniosku o prawo pomocy, a ponadto o jakie dokumenty wnioskodawca może zostać wezwany w trybie art. 255 Ppsa, jeżeli jego oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Referendarz sądowy zaznaczył przy tym, że wskazany katalog ma charakter otwarty, a zatem wymienione są tam tylko przykładowe dokumenty o które można wezwać ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dalej referendarz sądowy podał, że skarżący został wezwany w trybie art. 255 Ppsa do wskazania konkretnie wyszczególnionych informacji dotyczących jego dochodów i wydatków. W odpowiedzi skarżący stwierdził, że skierowane do niego wezwanie było niejasne i budzi jego wątpliwości. Zwrócił się więc o wskazanie metody rozliczenia wydatków, a także o wskazanie jakich okresów rozliczeniowych mają dotyczyć rachunki za media i wyciągi bankowe. W ocenie referendarza sądowego, trudno wnioskodawcy nie przypisać złej woli w zakresie prawidłowego ustosunkowania się do treści kierowanego do niego wezwania, gdyż wezwanie było zrozumiałe i jednoznacznie wskazywało informacje, które należy uzupełnić. Zdaniem referendarza sądowego świadczy to o braku rzeczywistej chęci należytego ustosunkowania się do wezwania w niniejszej sprawie. Gdyby strona faktycznie miała zamiar wykazać szczegółowo swoje możliwości płatnicze, to podjęłaby chociaż próbę udzielenia referendarzowi żądanych przez niego informacji. Referendarz sądowy zwrócił nadto uwagę, że skarżący zainicjował przed Sądem wiele spraw, w których po otrzymaniu wezwania do uzupełnienia pierwotnie złożonego oświadczenia o stanie majątkowych odmawiał powyższego, zasłaniając się niejasnością tegoż wezwania. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia, składając w dniu 20 lipca 2017 r. pismo – skierowane do Naczelnego Sądu Administracyjnego za pośrednictwem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. W jego uzasadnieniu podniósł, że kierowane do niego wezwania budzą wątpliwości, nie wynika z nich bowiem jakich okresów rozliczeniowych mają dotyczyć żądane dokumenty, a także w jaki sposób ma dokonać wyliczenia średnich miesięcznych wydatków. Zarzucił też, że nie odmawia składania dodatkowych oświadczeń i odpowiedzi, domaga się jedynie odpowiedzi na jego wątpliwości tak aby mógł kompletnie i rzetelnie wykonać wezwania, natomiast jego pisma, w których zwraca się o wyjaśnienie wątpliwości nie są rozpatrywane. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności podkreślić należy, że zgodnie z art. 259 § 1 Ppsa, od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 Ppsa (a zatem m.in. od postanowień referendarza sądowego wydanych w przedmiocie prawa pomocy), strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Nie ulega wątpliwości, że w niniejszej sprawie wolą skarżącego jest zainicjowanie instancyjnej kontroli zaskarżonego sprzeciwem postanowienia referendarza sądowego z dnia 30 czerwca 2017 r., a zatem właściwym do rozpoznania tak wniesionego środka zaskarżenia jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, a nie jak wskazano w sprzeciwie – Naczelny Sąd Administracyjny. Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 Ppsa, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 – 8 Ppsa, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 Ppsa). Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zaistniały przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Zatem to strona zobowiązana jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana w zakreślonym terminie złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub/i przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów albo stanu rodzinnego. Z powyższego wynika zatem obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem poprzez przedstawienie w sposób rzetelny swojego stanu majątkowego i prezentację w niebudzący wątpliwości sposób - źródła swego utrzymania, jak również ponoszonych przez siebie wydatków (tak również NSA w postanowieniu z dnia 20 sierpnia 2014 r. sygn. akt I OZ 652/14). Brak wypełnienia żądania sądu w przedmiocie przedłożenia dowodów uznanych przez ten sąd za niezbędne w celu przyznania prawa pomocy prowadzi do nie wykazania przez stronę istnienia tych przesłanek, co w konsekwencji uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (tak m. in. NSA w postanowieniu z dnia 22 października 2014 r. sygn. akt I FZ 1294/14, z dnia 8 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, z dnia 28 sierpnia 2014 r. sygn. akt II FZ 1109/14). Należy podkreślić, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony nie są znane, gdyż uchyla się ona od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (tak również NSA w postanowieniu z dnia 28 sierpnia 2014 r. sygn. akt II FZ 1109/14). W ocenie Sądu, referendarz sądowy zasadnie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Skarżący wypełniając formularz PPF nie wyjaśnił istotnych kwestii dotyczących swojej sytuacji majątkowej, w szczególności ile wynoszą jego miesięczne wydatki związane z kosztami utrzymania, prowadzoną działalnością gospodarczą, spłatą zobowiązań, a także czy korzysta on z pomocy członków rodziny bądź ze wsparcia pomocy społecznej. W tej sytuacji referendarz sądowy prawidłowo wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Także w ocenie sądu wezwanie to było precyzyjne, nie budzi wątpliwości jakich informacji i dokumentów zażądano, a także jakich okresów miały one dotyczyć. Zarzuty skarżącego związane z celowością wzywania o poszczególne dane i dokumenty nie mogą być więc uwzględnione. Strona chcąca skorzystać z prawa pomocy, powinna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. To zaś czy określone dane i materiały przedstawione na żądanie rzeczywiście dokumentowałyby sytuację majątkową w danej chwili i zostały prawidłowo ocenione mogłoby być przedmiotem oceny w razie wypełnienia wezwania referendarza. Skoro więc w przedmiotowej sprawie skarżący nie złożył dodatkowego oświadczenia i nie przedłożył żądanych dokumentów, uniemożliwił tym samym referendarzowi sądowemu dokonanie wnikliwej i szczegółowej oceny jego sytuacji materialnej. Same informacje zawarte w formularzu PPF także zdaniem sądu były bowiem niewystarczające do wydania korzystnego dla niego rozstrzygnięcia. Przedstawione powyżej okoliczności dawały referendarzowi sądowemu podstawę do odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stanowisko zawarte w orzeczeniu referendarza sądowego z dnia 20 czerwca 2017 r. Sąd w tej sytuacji podziela. Z powyższych względów, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 Ppsa orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.