II SAB/Rz 45/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na bezczynność Wójta Gminy [...] w przedmiocie wydania dokumentu postanawia I. Zwolnić skarżącego od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia radcy prawnego.

J. B. w terminie do uiszczenia wpisu w wysokości 100 zł. od wniesionej skargi, wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym formularzu PPF, wniósł o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wskazał na trudną sytuację materialną wynikającą z niskich dochodów swoich i pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym żony oraz zły stan ich zdrowia (znajduje on potwierdzenie w załączonej kserokopii dokumentacji lekarskiej). Wg zawartego we wniosku oraz złożonego w wyniku wezwania dodatkowego oświadczenia wnioskodawcy, posiadany przez niego i żonę majątek obejmuje dom o pow. 61 m ² wraz z budynkiem gospodarczym (komórką o pow. 20 m²) i nieruchomością rolną o pow. 0,19 ha. Źródło utrzymania stanowią pobierane przez nich emerytury w wysokości 1527 i 689 zł. brutto /1279 i 602 zł. netto/, z których w skali miesiąca na własne utrzymanie przeznaczają ok. 507 zł., leczenie – 290 zł., utrzymanie domu – 110 zł., opłaty: za gaz i energię elektryczną – 86 zł., wodę i kanalizację – 24 zł., podatek i wywóz śmieci – 32 zł., telefon – 33 zł. oraz opłaty bankowe – 30 zł., opał – 400 zł., przeglądy techniczne domu - 70 zł. oraz spłatę pożyczki na remont dachu – 300 zł. Stan rachunku bankowego skarżącego na dzień 2 lipca 2014 r. wynosił 10 zł. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, stosownie do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) następuje: 1) w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika, m.in. radcy prawnego) – gdy osoba wnioskująca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ocena wniosku skarżącego dokonana w kontekście udzielonych przez niego informacji wskazuje na zasadność przyznania mu prawa pomocy obejmującego całość związanych ze sprawą kosztów sądowych. Przy wykazanej wysokości dochodów (łącznie 1881 zł. miesięcznie netto), odnoszonej do kosztów bieżącego utrzymania i leczenia 2 osób, należy stwierdzić po stronie wnioskodawcy brak możliwości wygospodarowania - bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania - środków na pokrycie całości związanych z udziałem w sprawie kosztów postępowania. Wyszczególnione przez niego wydatki praktycznie w całości przeznaczane są na zaspokajanie podstawowych potrzeb bytowych i leczenie, wyczerpując uzyskiwane przez niego i żonę dochody. Rodzaj i wysokość tych wydatków co do zasady nie budzi wątpliwości, co wobec braku posiadania przez skarżącego oszczędności nakazuje udzielenie mu stosownego wsparcia ze strony Skarbu Państwa. W jego przypadku jest to o tyle istotne, że zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje m.in. wpis od skargi, którego opłacenie (lub zwolnienie od niego) gwarantuje merytoryczne rozpoznanie skargi przez Sąd. W opisanej sytuacji nie stwierdzono jednocześnie uzasadnionych podstaw do pozytywnego załatwienia wniosku skarżącego w części dotyczącej ustanowienia radcy prawnego, mimo że jego wstępna analiza mogłaby na to wskazywać. Zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 kwietnia 2013 r. I FZ 70/13, Sąd decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy musi przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., a więc brakiem jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych, ale również odnośnie wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu, powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania. W tym aspekcie sąd bierze pod uwagę, w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych. Skarżący nie wykazał potrzeby ustanowienia wnioskowanego radcy prawnego, a przepisy normujące postępowanie sądowoadministracyjne – z wyjątkiem sporządzenia niektórych środków zaskarżenia - nie ustanawiają wymogu działania strony przez fachowego pełnomocnika na żadnym jego etapie (potrzebę taką trudno też domniemywać na podstawie okoliczności sprawy). Niezależnie od tego, Sąd sprawuje kontrolę pod względem zgodności działalności organów administracji z prawem (bierze z urzędu pod uwagę wszelkie uchybienia i nieprawidłowości w postępowaniu przez tymi organami – art. 134 P.p.s.a.), ciąży też na nim powinność udzielania stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczania ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 P.p.s.a.). W przypadku całkowitego prawa pomocy (a więc obejmującego obok zwolnienia od kosztów sądowych także ustanowienie zastępcy prawnego), szczególnego wymiaru nabiera również ustawowa zasada ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Wskazuje ona na całkowicie wyjątkowy charakter prawa pomocy, które z racji finansowania ze środków publicznych nie może być nadużywane. Wg utrwalonego w piśmiennictwie poglądu, prawo pomocy w zakresie całkowitym powinno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem, jak bezrobotni bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia - tak B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005, s. 593. Wnioskodawca posiadając wraz z żoną zaspokojone potrzeby mieszkaniowe i stałe źródło dochodów do takich osób nie należy. Ich dochody, mimo że równoważą się z ponoszonymi wydatkami, zabezpieczają wszystkie uzasadnione potrzeby i nie sygnalizują zagrożenia dla podstaw egzystencji. Ponadto, zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 19 stycznia 2010 r. II OZ 1157/09 i z dnia 5 lutego 2010 r. I OZ 75/10, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, nawet gdyby miało to nastąpić z pewnym uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Odmowa zatem uwzględnienia wniosku skarżącego w części odnoszącej się do ustanowienia radcy prawnego, odmiennie niż w przypadku kosztów sądowych, w żaden sposób nie ograniczy jego prawa do rozpoznania skargi przez Sąd. Z podanych przyczyn, wobec niewykazania przez wnioskodawcę przesłanki przemawiającej za pozytywnym załatwieniem całości jego wniosku, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.