II SAB/Rz 239/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak Sędziowie WSA Maria Mikolik /spr./ WSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi K. C. na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpoznania odwołania I. stwierdza, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu odwołania skarżącego K. C. z dnia 14 października 2024 r.; II. stwierdza, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; III. wymierza Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych grzywnę w wysokości 500 zł /słownie: pięćset złotych/; IV. oddala wniosek o przyznanie sumy pieniężnej.

Przedmiotem skargi K. C. (dalej: "Skarżący") jest bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Organ", "Prezes ZUS") w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego. Jak wynika z akt sprawy, Skarżący w dniu 8 kwietnia 2024 r. zwrócił się z wnioskiem o przyznanie świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2023/2024 na dziecko: M. C. (urodzony [...] 2007 r.). Po przeprowadzeniu postępowania, ZUS decyzją z [...] czerwca 2024 r. znak sprawy: [...] odmówił przyznania Skarżącemu świadczenia wychowawczego na dziecko: M. C. na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. Skarżący odebrał przedmiotową decyzję w dniu 28 czerwca 2024 r. W dniu 14 października 2024 r. do ZUS wpłynęło odwołanie Skarżącego od ww. decyzji. Prezes ZUS postanowieniem z [...] października 2025 r. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Pismem z 24 września 2025 r. Skarżący złożył do WSA w Rzeszowie skargę na bezczynność Prezesa ZUS w przedmiocie rozpoznania odwołania w sprawie o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy 2023/2024. W złożonej skardze Skarżący opisał stan faktyczny sprawy i wskazał, że przewlekłe działanie ZUS uniemożliwia realizację praw dziecka i jego rodziny, powodując kumulujące się szkody finansowe i emocjonalne, w tym narażenie na nierówne traktowanie wobec innych beneficjentów świadczeń. Skarżący podał, że do dnia wniesienia niniejszej skargi, Prezes ZUS nie rozpoznał jego odwołań mimo, że od ich złożenia upłynęło ponad 3 miesiące, co jego zdaniem przekracza wszelkie ustawowe terminy przewidziane w art. 35 i 36 k.p.a. W ocenie Skarżącego, Prezes ZUS dopuścił się naruszenia przepisów procedury administracyjnej i sądowoadministracyjnej, w szczególności: a) art. 36 § 1 k.p.a., który nakłada na organ obowiązek zawiadomienia strony o przyczynach opóźnienia i wskazania nowego terminu załatwienia sprawy – ZUS takiego zawiadomienia nigdy nie dokonał; b) art. 37 § 1 i 2 k.p.a., przewidujący prawo strony do wniesienia ponaglenia w przypadku bezczynności Organu – z prawa tego Skarżący skorzystał, jednak Organ całkowicie je zignorował; c) art. 149 § 1a P.p.s.a., który stanowi, że sąd administracyjny stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłość Organu miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa; d) art. 154 § 6 P.p.s.a., pozwalający sądowi wymierzyć organowi grzywnę w sytuacji, gdy nie załatwia on sprawy w terminie; e) art. 45 Konstytucji RP oraz art. 6 EKPC, gwarantujące prawo do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie i bez nieuzasadnionej zwłoki; f) art. 72 Konstytucji RP, zgodnie z którym w sprawach dotyczących dzieci nadrzędnym kryterium pozostaje ich dobro – w jego sprawie całkowicie pominięte przez ZUS. Skarżący podniósł również, że Organ nie przeprowadził żadnych rzeczywistych działań: nie dokonał kontroli w miejscu zamieszkania oraz nie zweryfikował oświadczeń Skarżącego i B. C., ani załączonej dokumentacji. Skarżący wniósł o stwierdzenie bezczynności ZUS; o zobowiązanie ZUS do wydania decyzji w terminie 14 dni; o wymierzenie grzywny za przewlekłość (>12 miesięcy, z uwzględnieniem rażącego naruszenia prawa; o połączenie spraw II SA/Rz 1467/24 i II SA/Rz 1468/24; o zabezpieczenie roszczenia (400 zł miesięcznie). Ponadto Skarżący wniósł o uchylenie decyzji ZUS z [...] czerwca 2024 i [...] września 2024 r. oraz o przyznanie świadczeń z odsetkami. Skarżący wniósł także o zasądzenie kosztów; o przeprowadzenie rozprawy pod nieobecność ZUS i rozpoznanie sprawy w trybie pilnym, wobec groźby niepowetowanej szkody dla dobra dziecka; o przyznanie sumy pieniężnej do 10.000 zł, jako rekompensaty za przewlekłość; o orzeczenie o istnieniu uprawnienia do świadczeń, a także o stwierdzenie, że bezczynność Organu w zakresie nierozpatrzenia materiału dowodowego i złożonych oświadczeń stanowi rażące naruszenie prawa. Ewentualnie, w przypadku nieuwzględnienia wniosku o kontynuację, Skarżący wniósł o nadanie niniejszej sprawie nowej sygnatury i rozpoznanie jej jako samodzielnej skargi na bezczynność i przewlekłość Organu. Skarżący podał, że podstawą jego działania jest fakt, że od złożenia jego odwołań do Prezesa ZUS upłynęło ponad trzy miesiące, a organ nie rozpoznał ich ani nie poinformował go o przyczynach opóźnienia. Bezczynność trwa nadal, co wypełnia przesłanki z art. 3 § 2 pkt 8 i art. 149 P.p.s.a., niezależnie od stanowiska Sądu w poprzednich postępowaniach. W odpowiedzi na skargę Organ reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie oddalenie oraz o skierowanie sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. W ocenie Organu w przedmiotowej sprawie nie doszło do jego bezczynności, gdyż Organ administracji pozostaje w bezczynności, jeśli w terminie wynikającym z przepisów obowiązującego prawa nie podejmuje żadnych czynności, do podjęcia których jest zobowiązany albo, że jakkolwiek czynności te podjął i prowadził postępowanie, to jednak nie były to czynności celowe służące załatwieniu sprawy co do jej istoty, albo - mimo istnienia obowiązku wynikającego z przepisów prawa. W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie zaistniała. Postanowieniem z 3 lutego 2026 r. sygn. akt II SAB/Rz 239/25 tut. Sąd odmówił wstrzymania wykonania decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm.; dalej: P.p.s.a.) - zakres kognicji sądów administracyjnych obejmuje skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w zakresie wskazanym w art. 3 § 2 pkt 8 i 9 P.p.s.a. Stosownie do art. 149 P.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności (pkt 1), zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (pkt 2) lub stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (pkt 3). Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a P.p.s.a.). Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 P.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 P.p.s.a.). Ponadto, należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd po rozpoznaniu skargi stwierdził, że organ w tej sprawie pozostawał w bezczynności na dzień wniesienia skargi. Skarżący spełnił wymóg warunkujący merytoryczne rozpoznanie skargi, o którym mowa w art. 53 § 2b P.p.s.a. Przedstawione Sądowi akta dowodzą, że Skarżący przed złożeniem skargi zwracał się o rozpatrzenie m.in. odwołania z 14 października 2024r. (pisma z 11.08.2025r. i z 1.09.2025r.). W ocenie Sądu wymóg złożenia ponaglenia na bezczynność przed wniesieniem skargi został spełniony. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była bezczynność Prezesa ZUS w sprawie dotyczącej przyznania świadczenia wychowawczego na okres od 1 czerwca 2023r. do 31 maja 2024r. Jak wynika z akt sprawy, Skarżący zwrócił się o przyznanie tego świadczenia we wniosku złożonym w dniu 8 kwietnia 2024r. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, ZUS wydał decyzję o odmowie przyznania ww. świadczenia dla Skarżącego w dniu [...] czerwca 2024r. Decyzja została odebrana przez Skarżącego w dniu 28 czerwca 2024r. Skarżący złożył odwołanie od powyższej decyzji w dniu 14 października 2024r. Prezes ZUS wydał postanowienie o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania dopiero w dniu [...] października 2025r. Powyższe postanowienie Skarżący odebrał 19 listopada 2025r. Skarżący złożył skargę na bezczynność w sprawie o sygn. II SA/Rz 239/25 w dniu 24 września 2025r. Oznacza to, że na dzień wniesienia skargi Prezes ZUS pozostawał w bezczynności w rozpoznaniu odwołania Skarżącego od decyzji ZUS z [...] czerwca 2024r. nr [...]. Należy wyjaśnić, że w postępowaniu przed sądem wszczętym na podstawie skargi na bezczynność organu Sąd bada, czy organ miał wynikający z przepisów prawa obowiązek wydania aktu lub podjęcia czynności i czy dokonał tego w terminie ustawowym. Stan bezczynności jest oceniany na dzień wniesienia skargi. W postępowaniu zainicjowanym skargą na bezczynność Sąd nie dokonuje natomiast kontroli samej decyzji rozstrzygającej o uprawnieniach i obowiązkach Strony. W związku z powyższym Sąd stwierdził, że po wydaniu decyzji odmawiającej przyznania świadczenia wychowawczego i po wniesieniu odwołania, Prezes ZUS zobowiązany był do rozpoznania tego środka zaskarżenia. Do dnia wniesienia skargi na bezczynność, tj. do 24 września 2025r. Prezes ZUS nie rozpoznał odwołania od decyzji ZUS z [...] czerwca 2024r. nr [...]. Dopiero w dniu [...] października 2025r. Organ stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Z tych przyczyn Sąd na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 P.p.s.a. stwierdził, że Prezes ZUS dopuścił się bezczynności w zakresie rozpoznania odwołania Skarżącego z 14 października 2024r. Wobec treści i zarzutów skargi należy podkreślić, że w postępowaniu, dotyczącym bezczynności Sąd nie bada pod względem merytorycznym decyzji zapadłych w sprawie. W związku z powyższym Sąd nie odnosił się do zarzutów skargi, dotyczących bezpodstawnej odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego. Sąd nie zobowiązywał Organu do rozpoznania odwołania, ponieważ na dzień wyrokowania Prezes ZUS wydał postanowienie o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Skarżący wniósł również skargę na to postanowienie, zarejestrowaną pod sygn. II SA/Rz 1603/25 i to w tym postępowaniu Sąd dokona oceny legalności postanowienia z [...] października 2025r. nr [...]. W punkcie drugim wyroku Sąd stosownie do treści art. 149 § 1a P.p.s.a. stwierdził, że stwierdzona w punkcie pierwszym bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Nie budzi wątpliwości, że odwołanie zostało rozpoznane po ponad roku od jego wniesienia, mimo, że co do zasady organ jest zobowiązany do rozpoznania odwołania w ciągu miesiąca od daty jego otrzymania – stosownie do art. 35 § 3 k.p.a. W ocenie Sądu tak długi okres rozpoznania odwołania świadczy o tym, że Organ dopuścił się bezczynności o rażącym charakterze. Przedstawione Sądowi akta sprawy, w tym treść postanowienia wskazują, że Prezes ZUS wydał ww. rozstrzygnięcie [...] października 2025r., o czym świadczy również spójna z datą wydania – data doręczenia postanowienia Skarżącemu (19.11.2025r.). Biorąc pod uwagę poczynione w sprawie ustalenia Sąd uznał za uzasadnione wymierzenie organowi grzywny na podstawie art. 149 § 2 P.p.s.a., o czym orzeczono w pkt III wyroku. O wysokości grzywny zdecydował okres, w jakim Organ pozostawał w bezczynności. Grzywna wymierzana na podstawie art. 149 § 2 P.p.s.a. ma na celu nie tylko przymuszenie, czy też dyscyplinowanie organów, ale celem jej jest także działanie o charakterze prewencyjnym, gdyż ma zapobiegać bezczynności lub opieszałości organów w załatwianiu spraw w przyszłości. Sąd uwzględniając okoliczności sprawy uznał, że kwota 500 zł w realiach niniejszej sprawy będzie odpowiednia. Sąd oddalił wniosek o zasądzenie sumy pieniężnej. Sąd miał na uwadze, że sam fakt bezczynności czy przewlekłości, nawet w stopniu rażącym, nie stanowi dostatecznej przesłanki do przyznania sumy pieniężnej od organu na rzecz skarżącego. Mając na względzie powyższe Sąd stwierdził, że Skarżący nie wykazał, że kompensacja z tytułu stanu bezczynności w niniejszej sprawie ma wynosić do 10.000 zł. Samo złożenie wniosku o przyznanie sumy pieniężnej nie oznacza jeszcze, z uwagi na dyskrecjonalne uprawnienie Sądu w tym zakresie, że Sąd jest zobowiązany do zasądzenia sumy pieniężnej w podanej w skardze wysokości. W związku z powyższym w pkt IV sentencji wyroku Sąd oddalił wniosek o przyznanie sumy pieniężnej. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 P.p.s.a. Skarżący zwolniony był z obowiązku uiszczania kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.