II SAB/Rz 147/17

Dnia 15 marca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maciej Kobak po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2018 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. D. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 6 lutego 2018 roku w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. D. na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w [...] w przedmiocie informacji publicznej postanawia: Utrzymać w mocy postanowienie Referendarza Sądowego z dnia 6 lutego 2018 roku, sygn. II SA/Rz 147/17.

W piśmie z dnia 7 listopada 2017 r. P. D. (w dalszej części: "skarżący") wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Swój wniosek uzasadnił trudną sytuacją materialną. Podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe w domu o pow. 180 m2, usytuowanym na działce o pow. 4,5 a, zabezpieczonym przez prokuraturę na poczet przyszłej kary. Jest także współwłaścicielem budynku magazynowo-biurowego na działce o pow. 27 a, który także został zabezpieczony przez prokuraturę. Otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 1.413,98 zł. Płaci alimenty na syna, które wynoszą 750 zł miesięcznie. Podniósł, że funkcjonuje tylko dzięki pomocy finansowej brata. Z tych względów nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Referendarz sądowy wezwała skarżącego, aby w terminie 7 dni uzupełnił powyższe oświadczenie odnośnie formy i wielkości pomocy uzyskiwanej od brata, ewentualnych dochodów z pracy dorywczej, dochodu uzyskiwanego z faktu bycia wspólnikiem spółki jawnej, comiesięcznych wydatków na wyżywienie, utrzymanie domu, wydatków na telefon i internet oraz pojazdy mechaniczne. Ponadto skarżący wezwany został do nadesłania dokumentów wskazujących na wysokość opłat związanych z utrzymaniem domu oraz dokumentów odnoszących się do sposobu partycypacji w zyskach wymienionej spółki jawnej. Pomimo upływu terminu do udzielenia odpowiedzi na powyższe wezwanie, odpowiedź ta nie została udzielona. Postanowieniem z dnia 6 lutego 2018 roku referendarz sądowy odmówiła przyznania skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz sądowy wyjaśniła, że zwolnienie od kosztów sądowych, o co ubiega się skarżący, to prawo pomocy w częściowym zakresie, którego przesłanką przyznania, stosownie do art. 246 § 1 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej w skrócie: "p.p.s.a.") jest niemożność poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zadaniem skarżącego było więc jak najbardziej szczegółowe przedstawienie informacji istotnych w tym zakresie. Wymieniony nie wywiązał się jednak należycie z tego obowiązku, bowiem złożone przez niego oświadczenie nie dostarczało wszystkich ważnych z punktu widzenia instytucji prawa pomocy informacji. Przede wszystkim skarżący nie wyjaśnił formy i wielkości pomocy, którą – jak zaznaczył we wniosku – otrzymuje od brata. Nie wyjawił także wielkości dochodu, który uzyskuje z tytułu bycia wspólnikiem spółki jawnej. Ponadto, nie podał wielkości poszczególnych wydatków na utrzymanie własne, domu, telefon, internet oraz utrzymanie ewentualnych samochodów. Skarżący nie nadesłał także dokumentów wskazujących wysokość opłat dotyczących utrzymania domu oraz dokumentów obrazujących sposób partycypacji przez niego w zyskach spółki jawnej, której jest wspólnikiem. Zdaniem referendarza, wymienione wyżej informacje, których zażądano od skarżącego były niewątpliwie potrzebne do dokonania należytej analizy złożonego przez niego wniosku. Miały bowiem umożliwić porównanie wszystkich faktycznych dochodów strony z jej rzeczywistymi wydatkami. Skoro więc skarżący podał w złożonym przez siebie wniosku zbyt mało danych dotyczących jego sytuacji materialnej, a wezwany do dokonania stosownego uzupełnienia w tym zakresie nie udzielił odpowiedzi, to jako zasadną referendarz uznała odmowę przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Ze względu bowiem na fakt, że źródłem finansowania prawa pomocy są środki publiczne, to okoliczności przyznania takiego wsparcia muszą być jasne. W przeciwnym wypadku brak jest podstaw do przychylenia się do żądania strony. W ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza. Wskazał, że wzywanie go do skompletowania tak dużej ilości dokumentów, w tak krótkim czasie, stanowi formalizm utrudniający dostęp do sądu. Przytoczył też liczne zarzuty odnośnie braku bezstronności i obiektywizmu po stronie referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W świetle art. 246 § 1 pkt. 2 p.p.s.a., prawo pomocy w częściowym zakresie, w tym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 § 3 P.p.s.a.) przyznawane jest osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę jej żądania. Pogląd ten jest jednolicie reprezentowany w orzecznictwie ( m. in. post. NSA z 31.12.2014 r. GZ 146/04, post. NSA z 18.02.2005 r. OZ 1510/04). W niniejszej sprawie okoliczności, na których skarżący oparł swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie zostały dostatecznie wykazane. Słusznie więc referendarz sądowy nabrała wątpliwości odnośnie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego i wezwała go o złożenie dodatkowego oświadczenia, oraz stosownych dokumentów. Ponieważ skarżący w żaden sposób nie ustosunkował się do wezwania, referendarz prawidłowo zastosowała powołany wyżej przepis i uznała, że wątpliwości w zakresie sytuacji materialnej skarżącego nie mogą przemawiać na jego korzyść. Należy w tym miejscu podkreślić, że strona powinna precyzyjnie i rzetelnie przedstawić swoją sytuację materialną. W sytuacji, gdy przedstawione okoliczności faktyczne są niewiarygodne lub niekompletne, wspomniany wyżej obowiązek nie jest wypełniony. To z kolei powoduje, że nie można ocenić sytuacji materialnej strony, co musi skutkować odmową przyznania prawa pomocy, tak jak to miało miejsce w przedmiotowej sprawie. Nie można oczekiwać, że referendarz rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy będzie opierał się na swoich domysłach, z jakich źródeł pochodzą środki przeznaczane na zaspokajanie poszczególnych potrzeb wnioskującego, w jakim zakresie wnioskujący korzysta z pomocy osób trzecich, a także ile wynoszą jego miesięczne wydatki. Skoro więc referendarz dokonała prawidłowej oceny sytuacji materialnej skarżącego, a w konsekwencji zasadnie odmówiła mu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia. Nie można zgodzić się z zarzutem skarżącego odnośnie zbyt krótkiego terminu wyznaczonego przez referendarza sądowego do uzupełnienia wskazanych okoliczności. Należy wskazać, że skarżący nie uzupełnił braków ani w pierwotnie wyznaczonym terminie 7 dni, ani też w sprzeciwie od postanowienia referendarza. Nie można również przyjąć, że złożenie pisemnego oświadczenia dotyczącego miesięcznych dochodów i wydatków, jak również zebranie dokumentów potwierdzających wysokość opłat za media oraz sposobu rozliczania zysku z tytułu uczestnictwa w spółce, stanowiło nadmierny formalizm, lub też było trudne do wykonania w terminie 7 dni. Na marginesie tylko należy zaznaczyć, że ze wskazywanych w sprzeciwie okoliczności nie wynika, aby brak przyznania prawa pomocy pozbawiał skarżącego prawa do sądu. Ponadto rolą sądu jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu. Zarzuty związane z brakiem obiektywizmu lub stronniczością mogą stanowić przesłankę wyłączenia referendarza sądowego, natomiast nie mają wpływu na ocenę możliwości poniesienia przez skarżącego pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.