II SAB/Po 90/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. K. H.-K. na bezczynność Rektora Politechniki w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ Katarzyna Witkowicz-Grochowska

Skarżąca M. K. H.-K. wniosła o przyznanie prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. We wniosku oświadczyła jedynie, że prowadzi gospodarstwo domowe z mężem i dwójką małoletnich dzieci. Nie posiada żądnego majątku nieruchomego, z wyjątkiem miejsca w hali garażowej. Nadto oświadczyła, że posiada papiery wartościowe i inne prawa majątkowe o wartości [...]zł i [...] zł, nie posiada wartościowych ruchomości, czy oszczędności. Ma dwa samochody osobowe z 1999r. i 1997r. Wnioskodawczyni oświadczyła, że rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę męża skarżącej w wysokości [...]zł netto miesięcznie. Wysokość stałych wydatków wynosi [...]zł miesięcznie. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i majątkowej skarżąca została wezwana w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718, ze zm., dalej "P.p.s.a.") do osobistego uzupełniania wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W odpowiedzi skarżąca wniosła o przedłużenie terminu do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy argumentując to obowiązkami rodzinnymi oraz dziesiątkami spraw prowadzonych przed sądami i organami publicznymi. Skarżąca została ponownie wezwana do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy. Przesyłka zawierająca wezwanie została odebrana osobiście przez skarżącą w dniu 05 maja 2017r. (k. 91 akt sąd.). Wezwanie do dnia dzisiejszego pozostało bez odpowiedzi. Wezwaniem do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy skarżąca została zobowiązana przede wszystkim do podania wszystkich swoich źródeł dochodów stałych, jak i dorywczych oraz osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe (męża, rodziców) wraz z wysokością uzyskiwanego dochodu oraz do poparcia twierdzeń dokumentami (decyzje, umowy, deklaracje podatkowe PIT). Wezwano przy tym do podania, czy skarżąca lub ktoś z jej rodziny prowadzi działalność gospodarczą i z jakim wynikiem finansowym. Ustalenie bowiem wszystkich aktualnych i rzeczywistych przychodów, jakie uzyskuje skarżąca i wszyscy członkowie jej rodziny oraz ponoszonych kosztów uzyskania tych przychodów w sposób istotny rzutuje na możliwości finansowe skarżącej w zakresie przyznania prawa pomocy. Z akt sprawy wynika, że skarżąca wraz z mężem i dziećmi, jaki i jej rodzice mieszkają pod tym samym adresem, zatem koszty utrzymania domu są dzielone pomiędzy dwie rodziny. Wpływa to zatem na realną wysokość środków jakimi skarżąca dysponuje, skoro zobowiązana jest do partycypacji w kosztach utrzymania domu w części, a nie do ich uiszczania w całości. Wyjaśnienie okoliczności związanych ze stałymi kosztami utrzymania domu jest niezbędne do oceny możliwości płatniczych skarżącej w zakresie kosztów niniejszego postępowania. Nadto wezwano skarżącą do przedłożenia wyciągów z rachunku bankowego za okres ostatnich 6 miesięcy wraz z informacją o zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz o zajęciach komorniczych. Wyciągi z tych rachunków przedstawiają, bowiem wprost skalę środków jakimi wnioskodawczyni realnie dysponuje. Zobowiązano też skarżącą do podania szczegółowych informacji o posiadanych nieruchomościach w zakresie dochodów jakie przynoszą i kosztów ich utrzymania. Dysponowanie bowiem majątkiem nieruchomym i wartościowym majątkiem ruchomym stwarza możliwość pozyskania z niego dodatkowych środków finansowych poprzez jego sprzedaż lub wynajęcie i wpływa na kondycję finansową strony ubiegającej się o prawo pomocy finansowane z środków publicznych. Zobowiązano także skarżącą do opisania posiadanych zasobów w tytułu papierów wartościowych i innych praw majątkowych, skoro zadeklarowała, że ich wartość wynosi [...]zł i [...]zł, w szczególności do wyjaśnienia, czy uzyskuje do bieżącej dyspozycji jakieś środki oraz czy uiszcza comiesięczne składki w tego tytułu. Wyjaśnienia wymagały, zatem okoliczność co do rzeczywistego stanu majątkowego znajdującego się w posiadaniu skarżącej, czego skarżąca zaniechała. Wymagane jest również podanie spisu kosztów koniecznego bieżącego utrzymania skarżącej i rodziny oraz ich udokumentowanie, co również pozwala na ustalenie jakimi środkami finansowymi skarżąca i jego rodzina rzeczywiście dysponuje. Skarżąca, z uwagi na swój wniosek o przedłużenie terminu do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy, została dwukrotnie prawidłowo wezwana do złożenia dodatkowych wyjaśnień i przedłożenia dokumentacji źródłowej dotyczącej jej realnej sytuacji finansowej i majątkowej. Nie odpowiedziała na wezwanie i nie udzieliła żadnych wyjaśnień dotyczących stanu finansowego jej i rodziny. Nie złożyła żadnych oświadczeń wiedzy w tym zakresie, ani nie przedłożyła żadnej dokumentacji źródłowej. Przepis art. 246 §1 P.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżąca). W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 §1 pkt 1 P.p.s.a). Podzielić należy stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. To z kolei oznacza, że wnioskodawczyni powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawczynię dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawczyni winna, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawczyni. W związku z tym, że przedstawione na formularzu dane okazały się niepełne i niewystarczające dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, na podstawie art. 255 P.p.s.a. została wezwana do złożenia dodatkowych oświadczeń i przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącą, zawarte w treści formularza o prawo pomocy, nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 §1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składają osoby fizyczne, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym wnioskodawczyni. Wniosek o prawo pomocy nie zawierał, bowiem wyczerpującej informacji dotyczącej zdolności do poniesienia kosztów postępowania w niniejszej sprawie, w szczególności nie wskazała wszystkich źródeł dochodów rodziny i nie wyszczególniła wszystkich kosztów jej koniecznego utrzymania. Posiadanie nadto przez skarżącą papierów wartościowych i innych praw majątkowych wskazuje z jednej strony, że gromadzi w tej formie oszczędności, a z drugiej - ma możliwość skorzystania z tych walorów i wsparcia domowego budżetu. Skarżąca mimo dwukrotnego wezwania nie wyjaśniła aktualnej możliwości korzystania z tych środków i ich przeznaczenia na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Z drugiej strony z zadeklarowanych kwot dochodów [...] zł i kosztów utrzymania [...] zł wynika, że rodzinie skarżącej pozostaje miesięcznie do rozdysponowania kwota [...] zł, z których część może przeznaczyć na pokrycie kosztów niniejszego postępowania. Prawo pomocy przysługuje bowiem, gdy po uiszczeniu tylko niezbędnych i koniecznych wydatków bieżącego utrzymania rodziny nie pozostają już żadne wolne środki, które strona mogłaby przeznaczyć na poniesienia kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Wyjaśnienia wymagało zatem jakimi środkami finansowymi skarżąca realne rozporządza i w konsekwencji, czy jest w stanie ponieść koszty niniejszego postępowania. Pomimo dwukrotnego wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżąca nie złożyła żadnych dodatkowych oświadczeń, co do stanu finansowego i majątkowego, a także nie przedłożyła żadnych dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, że sytuacja finansowa nie pozwala skarżącej na uiszczenie kosztów postępowania chociażby w części. Wobec powyższego opierając się o treść formularza przyjąć należy, że złożone w nim oświadczenia nie odzwierciedlają pełnej i rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej skarżącej i jej rodziny. Brak rzeczywistej współpracy, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, skutkować musi odmową przyznania tego prawa. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji finansowej i materialnej skarżącej. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa skarżącej, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy, wniosek skarżącej o przyznania prawa pomocy w całości należało oddalić. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 246 §1 pkt 1 P.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ Katarzyna Witkowicz-Grochowska