II SAB/Po 48/26

Dnia 18 czerwca 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Ławrynowicz Sędziowie: Sędzia WSA Sebastian Michalski Asesor WSA Jacek Rejman (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 czerwca 2026 roku sprawy ze skargi W. K. i J. J. na bezczynność Wójta Gminy w przedmiocie udostępnienia informacji o środowisku oddala skargę.

W. K. i J. J. (dalej również: wnioskodawcy; skarżący) w skierowanym Wójta Gminy (dalej również: Wójt; organ) podaniu z dnia 12 stycznia 2026 r., powołując się m.in. na art. 4, art. 8 ust. 1 w zw. z art. 9 ust. 1 oraz art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, wnieśli o udostępnienie informacji o środowisku dotyczących sprawy prowadzonej przez Wójta Gminy pod znakiem [...], dotyczącej składowania obornika oraz oddziaływań na środowisko w sąsiedztwie ich nieruchomości. W szczególności wnieśli o udostępnienie: 1. decyzji administracyjnej nr [...] z dnia 30 grudnia 2025 r. o umorzeniu postępowania - wraz z pełnym uzasadnieniem; 2. protokołów oględzin, kontroli lub wizji lokalnych, jeżeli były przeprowadzane w toku postępowania; 3. notatek służbowych, ustaleń faktycznych oraz dokumentów potwierdzających podjęte czynności dowodowe; 4. korespondencji prowadzonej w toku sprawy z innymi organami lub podmiotami, w szczególności: "• WIOŚ, • PPIS (Sanepid), • Powiatowym Lekarzem Weterynarii, • Innymi organami lub instytucjami, jeżeli takie wystąpienia miały miejsce"; 5. dokumentów potwierdzających ustalenia dotyczące wpływu składowania obornika na środowisko; 6. dokumentów odnoszących się do oceny zagrożeń sanitarnych, w tym występowania much i innych insektów, jeżeli takie ustalenia były dokonywane w toku postępowania". Skarżący wnieśli o udostępnienie powyższych informacji w formie kserokopii lub skanów dokumentów, przesłanych listownie na adres wnioskodawców. Przedmiotowy wniosek wpłynął do Urzędu Gminy [...] w dniu 13 stycznia 2026 r. Wójt w piśmie z dnia 26 stycznia 2026 r. znak [...], w odpowiedzi na wniosek z dnia 12 stycznia 2026 r. poinformował wnioskodawców, że "istnieje możliwość dokonania wglądu do akt sprawy w siedzibie Urzędu, w godzinach jego urzędowania". Następnie W. K. i J. J. wnieśli w dniu 3 lutego 2026 r. (data prezentaty na piśmie procesowym z dnia 2 lutego 2026 r - k. 3) skargę na bezczynność Wójta Gminy w zakresie udostępnienia informacji środowisku i jego ochronie, objętej wnioskiem z dnia 12 stycznia 2026 r. (data wpływu do organu: 13 stycznia 2026 r.), złożonym na podstawie ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko. Skarżący podnieśli, że ich wniosek dotyczył dokumentów związanych z postępowaniem prowadzonym przez Wójta Gminy pod znakiem [...], w tym w szczególności decyzji administracyjnej z dnia 30 grudnia 2025 r. nr [...] o umorzeniu postępowania, a także "całej dokumentacji dowodowej i korespondencji prowadzonej w toku sprawy (w tym z WIOŚ, PPIS - Sanepid, Powiatowym Lekarzem Weterynarii)". Przedstawiając stan faktyczny, wyjaśnili, że: 1) w dniu 12 stycznia 2026 r. skierowali do Wójta wniosek o udostępnienie informacji o środowisku, wskazując konkretną formę udostępnienia - kserokopie lub skany dokumentów przesłane listownie; 2) zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. informacja powinna zostać udostępniona bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie 14 dni, tj. do dnia 27 stycznia 2026 r.; 3) w odpowiedzi organ przesłał pismo z dnia 26 stycznia 2026 r. (znak [...]), w którym nie udostępnił żądanych dokumentów, nie wydał decyzji odmownej ani postanowienia, a jedynie wskazał na możliwość zapoznania się z aktami sprawy w siedzibie Urzędu Gminy [...] po wcześniejszym umówieniu; 4) do dnia wniesienia niniejszej skargi nie otrzymali żadnych kopii ani skanów dokumentów, ani decyzji odmownej, pomimo upływu ustawowego terminu. W ramach zarzucanej organowi bezczynności skarżący podnieśli zarzuty naruszenia: 1) art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. - poprzez nieudostępnienie informacji o środowisku w formie wskazanej we wniosku, 2) art. 14 ust. 2 tej ustawy - poprzez nieuzasadnioną zmianę formy udostępnienia informacji bez wykazania niemożliwości lub nadmiernych kosztów, 3) art. 16 ust 1 ustawy - poprzez niewydanie decyzji administracyjnej w przypadku faktycznej odmowy udostępnienia informacji, 4) art. 8 § 1 k.p.a. - zasady pogłębiania zaufania, jak też 5) zarzut bezzasadnego niezastosowania trybu decyzji administracyjnej, polegającego na pozornym załatwieniu sprawy poprzez odesłanie skarżących do wglądu w akta, co nie stanowi udostępnienia informacji w rozumieniu ustawy. Motywując przedstawione zarzuty, skarżący podkreślili, że "wniosek został złożony niezależnie od statusu strony postępowania, co wynika wprost z art. 4 ust. 1 ustawy (...)" i podnieśli, że zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. informacja o środowisku musi zostać udostępniona w formie wskazanej we wniosku, a zaproszenie do osobistego wglądu w akta nie stanowi realizacji tego obowiązku i jest charakterystyczne dla trybu art. 73 k.p.a., który nie ma zastosowania w postępowaniu o udostępnienie informacji o środowisku. Stwierdzili, że jeżeli organ uznaje, iż żądana forma udostępnienia jest niemożliwa lub wiąże się z nadmiernymi kosztami, ma obowiązek to wykazać i – w razie braku zgody wnioskodawcy – wydać decyzję odmowną, zaś brak takiej decyzji, przy jednoczesnym braku udostępnienia informacji, oznacza bezczynność organu. Dodatkowo wskazali na to, że postępowanie administracyjne, którego dokumentacja jest przedmiotem niniejszego wniosku, było prowadzone od sierpnia 2025 r. i zakończyło się wydaniem decyzji o [jego] umorzeniu z dnia 30 grudnia 2025 r., przy czym w jego toku organ wielokrotnie posługiwał się pismami informacyjnymi zamiast wymaganych prawem postanowień. Zauważyli m.in., że w jego toku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w postanowieniu z dnia 19 listopada 2025 r. sygn. [...] stwierdziło niedopuszczalność zażalenia wniesionego przez skarżących z uwagi na fakt, iż organ I instancji nie wydał formalnego postanowienia o odmowie dopuszczenia do udziału w postępowaniu, lecz posłużył się jedynie pismem informacyjnym, co zostało uznane za uchybienie proceduralne organu I instancji. Zarazem zaznaczyli, że nie żądają w niniejszej sprawie kontroli rozstrzygnięcia tego postępowania administracyjnego, a przywołanie stanowiska ma wyłącznie charakter kontekstowy i służy wykazaniu, że dostęp do dokumentów ma istotne znaczenie dla realizacji konstytucyjnego prawa do informacji o środowisku oraz dla kontroli legalności działań organu. Według skarżących, przyjęta przez organ praktyka polegająca na zastępowaniu decyzji administracyjnej pismami informacyjnymi prowadzi do faktycznego pozbawienia obywateli sądowej kontroli działań organu. Tego rodzaju działanie pozostaje w sprzeczności z celem ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku oraz konstytucyjnym prawem do informacji. Zdaniem skarżących, odpowiedź organu polegającą na umożliwieniu osobistego zapoznania się z aktami sprawy w siedzibie urzędu nie stanowi udostępnienia informacji o środowisku w rozumieniu ustawy z dnia 3 października 2008 r., lecz odpowiada trybowi z art. 73 k.p.a., który w niniejszej sprawie nie ma zastosowania. Podnieśli, że stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyroku z dnia 5 listopada 2024 r. sygn. III OSK 1788/23 wskazał, że "brak udostępnienia informacji o środowisku przy jednoczesnym niewydaniu decyzji odmownej stanowi bezczynność organu, a pisma informacyjne lub odesłanie do akt nie realizują obowiązków wynikających z ustawy". Przy tak sformułowanych i umotywowanych zarzutach skarżący wnieśli o: 1) stwierdzenie bezczynności Wójta Gminy, 2) stwierdzenie, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, 3) zobowiązanie Wójta do udostępnienia informacji o środowisku w formie kserokopii lub skanów, zgodnie z wnioskiem z dnia 12 stycznia 2026 r., 4) wymierzenie organowi grzywny, 5) przyznanie na rzecz: W. K. - sumy pieniężnej, J. J. - sumy pieniężnej, 6) zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Wójt Gminy wniósł o odrzucenie skargi na bezczynność organu na podstawie art. 58 § 1 w zw. z art. 52 § 1 i art. 53 § 2b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej również: p.p.s.a.), jako niedopuszczalnej ze względu na niewyczerpanie środków zaskarżenia przez skarżących oraz niewniesienie ponaglenia w sprawie bezczynności organu albo przewlekłości postępowania. Ewentualnie, w przypadku nieuwzględnienia powyższego wniosku, organ wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej. W uzasadnieniu swojego stanowiska Wójt, przedstawiając stan faktyczny, wskazał na to, że w dniu 13 stycznia 2026 r. do Urzędu Gminy [...] wpłynął wniosek skarżących o udostępnienie informacji o środowisku i jego ochronie; skarżący wnieśli o udostępnienie powyższych informacji w formie kserokopii lub skanów dokumentów, przesłanych listownie na adres wnioskodawców; w przedmiotowym wniosku skarżący domagali się udostępnienia informacji o środowisku dotyczących sprawy znak [...] – w szczególności decyzji administracyjnej wydanej w tej sprawie, protokołów oględzin, kontroli lub wizji lokalnych, notatek służbowych, ustaleń faktycznych oraz dokumentów potwierdzających podjęte czynności dowodowe, korespondencji prowadzonej z innymi organami, dokumentów potwierdzających ustalenia dotyczące wpływu składowania obornika na środowisko i dokumentów odnoszących się do oceny zagrożeń sanitarnych, w tym występowania much i insektów. W odpowiedzi na ten wniosek Wójt poinformował skarżących o istnieniu możliwości wglądu w akta sprawy w siedzibie Urzędu Gminy [...]. Wójt argumentował, że mając na uwadze powyższy stan faktyczny, skarga na bezczynność organu jest przedwczesna. W tym zakresie w pierwszej kolejności organ wskazał na to, że "nie upłynął bezskutecznie ustawowy termin załatwienia sprawy, wskazany w art. 14 ust. 1 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku, który obliguje organ do udostępnienia informacji o środowisku i jego ochronie bez zbędnej zwłoki, nie później niż w ciągu miesiąca od dnia otrzymania wniosku". Podkreślił, że za datę wpływu wniosku do organu "należy uznać datę złożenia niniejszego wniosku, tj. 13 stycznia 2026 r.", nie doszło zatem do bezczynności organu w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. (Dz.U. z 2025 r., poz. 1691), bowiem nie upłynął termin do załatwienia sprawy. Nadto zauważył, że co więcej – skarżący nie wyczerpali środków przewidzianych w art. 37 k.p.a., w tym nie wnieśli ponaglenia. Stąd też organ wywodził, że "oprócz tego, że nie wystąpił faktycznie stan bezczynności organu, ponieważ nie doszło do przekroczenia terminu załatwienia sprawy przez to, że organ nie podjął jakichkolwiek czynności mających na celu wyjaśnienie sprawy, to skarżący wnieśli skargę na bezczynność organu[,] nie wnosząc uprzednio ponaglenia". Według organu, stanowi to wprost przesłankę odrzucenia skargi na bezczynność organu na podstawie art. 53 § 2b p.p.s.a. Natomiast odnosząc się do zarzutów skargi dotyczących samej bezczynności, organ stwierdził, że "wbrew stanowisku skarżących informacje, o które wnioskowali, będące w rzeczywistości udostępnieniem skarżącym akt sprawy administracyjnej nr [...], nie mieszczą się katalogu wskazanym w art. 9 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku". Wójt argumentował w tym względzie, że skarżący wnieśli w szczególności o udostępnienie dokumentacji w postaci decyzji administracyjnej z dnia 30 grudnia 2025 r. wydanej w sprawie nr [...], protokołów oględzin, kontroli, wizji lokalnych, notatek służbowych, ustaleń faktycznych oraz dokumentów potwierdzających czynności dowodowe, a także korespondencji z organami, w szczególności z WOŚ, PPIS i Powiatowym Lekarzem Weterynarii. W ocenie organu nie mieści się to w granicach przywołanego "katalogu informacji podlegającej udostępnieniu w trybie ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku oraz stanowi nieudolną próbę obejścia przepisów dotyczących wglądu i wydawania kserokopii akt sprawy w oparciu o uzasadniony interes prawny, które stanowią na podstawie art. 73 i nast. k.p.a. o prawie dostępu do akt sprawy strony postępowania". Ponadto Wójt stwierdził, że należy mieć na uwadze to, że skarżącym nie przysługiwał przymiot strony w postępowaniu znak [...], niemniej jednak, mając na względzie zasady postępowania administracyjnego, w tym właśnie wyrażoną w art. 8 k.p.a. zasadę pogłębiania zaufania do organów administracji publicznej, organ postanowił udostępnić skarżącym informację w innej formie, poprzez udostępnienie akt sprawy pod nadzorem pracownika organu. Dlatego też nie można uznać, że organ dopuścił się bezczynności, skoro udostępnił skarżącym informację o środowisku w innej formie, do czego był uprawniony na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz.U. z 2024 r., poz. 1112 ze zm.). Organ stwierdził, że w takiej sytuacji niezrozumiałe są zarzuty skarżących co do bezczynności organu, nawet gdyby przyjąć, że wniesiona skarga nie jest przedwczesna. Według Wójta, w rozpatrywanej sprawie organ zadziałał z zachowaniem zasady adekwatności oraz proporcjonalności wyrażonej w art. 7b k.p.a., który zobowiązuje do używania przez organy administracji środków adekwatnych do charakteru, okoliczności i stopnia złożoności sprawy, a skarżącym pozwolono na dostęp do informacji w innej, bezpłatnej formie. Organ stwierdził, że z powyższych względów nie doszło również do przewlekłości postępowania w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. W ocenie organu, ze względu na podjęte czynności, zmierzające w rzeczywistości do załatwienia sprawy w sposób zgodny z zasadą proporcjonalności, nie jest możliwe stwierdzenie, że organ załatwia sprawę w sposób przewlekły. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się bezzasadna. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.) - dalej: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Przywołany przepis, wespół z przepisami ustrojowymi, wyznacza zakres kontroli sądowoadministracyjnej. Kontrola ta dokonywana jest w granicach sprawy wyznaczonych przede wszystkim określonym w skardze przedmiotem zaskarżenia oraz rodzajem i treścią zaskarżonego aktu (por. np. wyroki NSA z dnia 5 marca 2008 r. sygn. akt I OSK 1799/07, 9 kwietnia 2008 r. sygn. akt II GSK 22/08 i 27 października 2010 r. sygn. akt I OSK 73/10, dostępne w bazie orzeczeń pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Niniejsza sprawa została rozpoznana z urzędu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 4 i art. 120 p.p.s.a. Kontrola przez sądy administracyjne działalności administracji publicznej obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów (art. 3 § 1 i 2 pkt 8 p.p.s.a.). Zakres kontroli sądu w sprawach na bezczynność organu w załatwieniu sprawy sprowadza się do oceny, czy sprawa podlega załatwieniu przez organ w drodze wydania określonego przez ustawodawcę aktu administracyjnego bądź podjęcia czynności materialno-technicznej oraz czy wydanie określonego aktu prawnego nastąpiło w ustawowo określonym terminie. W myśl art. 149 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). W przypadku, o którym mowa w § 1, sąd może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 p.p.s.a.). W następnej kolejności wyjaśnić należy, że z "bezczynnością" organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale – mimo istnienia ustawowego obowiązku – nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności (tak m.in. wyrok NSA z dnia 11 marca 2015 r. sygn. akt I OSK 934/14, dostępny jw.). W art. 37 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r., poz. 1691) - dalej: k.p.a. zostały zdefiniowane dwie postaci zwłoki w załatwieniu sprawy, tj. pojęcia bezczynności i przewlekłości. Zgodnie z pkt 1 tego przepisu przez bezczynność należy rozumieć niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych lub w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1. Natomiast przewlekłość oznacza prowadzenie postępowania dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (pkt 2). Przewlekłość oznacza taki stan postępowania administracyjnego, w którym organ prowadzi postępowanie dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy. W przeciwieństwie do bezczynności organu, która jest stwierdzana na podstawie kryterium obiektywnego i sprawdzalnego, jakim jest termin załatwienia sprawy, przewlekłość postępowania stwierdza się według kryterium ocennego. Jeżeli zatem organ administracji publicznej naruszy obowiązujący w danym postępowaniu termin załatwienia sprawy, to w takim przypadku będzie to bezczynność, nawet gdyby przyczyną przekroczenia terminu było opieszałe prowadzenie postępowania administracyjnego. Bezczynność konsumuje zatem stan przewlekłości (por. np. A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2026, art. 37, uwaga 8.). Rozpoznawana sprawa dotyczy żądania odnoszącego się do szczególnej kategorii informacji publicznej, jaką jest informacja o środowisku udostępniana na zasadach określonych w ustawie z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz.U. z 2026 r., poz. 670) - dalej: u.i.o.ś.; ustawa środowiskowa. Innymi słowy, reguły dostępu do informacji dotyczących ochrony środowiska zostały określone odrębnie przepisami przywołanej ustawy szczególnej. Biorąc pod uwagę, że w świetle art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2022 r., poz. 902) - dalej: u.d.i.p. przepisy tej ustawy nie naruszają przepisów innych ustaw określających odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi, pierwszeństwo mają w tym zakresie mają przepisy szczególne, tj. w niniejszym wypadku przepisy ustawy środowiskowej (por. np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 7 stycznia 2020 r. sygn. akt II SAB/Wa 601/19, dostępny jw.). Sąd podziela pogląd, że zawarte w art. 1 u.d.i.p. sformułowanie "nie naruszają" należy rozumieć w ten sposób, że przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej nie tylko nie naruszają, a wręcz powinny uwzględniać zasady i tryb dostępu do informacji wynikające z przepisów stanowiących lex specialis. Jak bowiem podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, istota odesłania, o którym mowa w art. 1 ust. 2 u.d.i.p., dotyczy takiej sytuacji, że to odrębna ustawa precyzuje zarówno zasady, jaki i tryb dostępu do informacji publicznej, których zastosowanie wyłączać będzie zasadność ich realizacji na podstawie trybu ogólnego (patrz np. wyrok NSA z dnia 20 marca 2012 r. sygn. akt I OSK 2451/11, dostępny jw.). Nie można też zgodzić się ze stanowiskiem, że istnieje dualizm prawny w zakresie udostępniania informacji publicznej, objętych dyspozycją art. 8 i art. 9 ustawy środowiskowej. Nie ma podstaw, by wskazywać na jakieś elementy podlegające powołanej ustawie z dnia 3 października 2008 r., a na pozostałe jako udostępniane na podstawie przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej. Jeżeli materia decyzji dotyczy informacji o środowisku i jego ochrony, to informacji publicznej o tej decyzji udziela się na podstawie przepisów ustawy z 2008 r. (patrz: wyroki NSA z dnia 24 lutego 2016 r. sygn. akt I OSK 2267/14 i 13 listopada 2025 r. sygn. akt III OSK 1409/24, dostępne jw.). Sąd wyjaśnia również, że według art. 20 ust. 2 ustawy środowiskowej do skarg rozpatrywanych w postępowaniu o udostępnienie informacji o środowisku i jego ochronie stosuje się przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W związku z tym, przy ocenie dopuszczalności skargi trzeba mieć na uwadze, że skoro przywołana ustawa środowiskowa kompleksowo reguluje kwestie związane z dostępem do tego rodzaju informacji i nie przewiduje administracyjnego środka zaskarżenia w zakresie zwalczania bezczynności organu, to wynikający z art. 53 § 2b p.p.s.a. wymóg wniesienia ponaglenia nie mógł znajdować zastosowania. Dlatego też skarga na bezczynność w udostępnieniu informacji o środowisku nie musi być poprzedzona środkiem zaskarżenia w rozumieniu art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a. (por. np. postanowienie NSA z dnia 29 czerwca 2016 r. sygn. akt II OSK 1391/16, dostępny jw.). W ocenie Sądu, przy wnoszeniu skargi nie musiały być zachowane wymogi, o których mowa w art. 52 § 1 i 2 oraz art. 53 § 2b p.p.s.a. W konsekwencji, skargę wniesioną w niniejszej sprawie niezależnie do tego, czy i w jaki terminie skarżący wystąpili do organu z ponagleniem w sprawie znak [...] (faktycznie nastąpiło to po wniesieniu skargi, w dniu 5 marca 2026 r.) uznać należało za dopuszczalną, a w konsekwencji podlegającą merytorycznemu rozpoznaniu. Odpowiadając zatem na podstawowy wniosek procesowy organu, podkreślić należy, że nie było podstaw do odrzucenia skargi. Idąc dalej, Sąd wyjaśnia, że zgodnie z art. 74 ust. 3 Konstytucji każdy ma prawo do informacji o stanie i ochronie środowiska. W orzecznictwie przyjęto, że to prawo podmiotowe ma zakres szerszy niż wynika to z literalnej wykładni art. 9 ust. 1 u.i.o.ś. Udostępnieniu podlega bowiem każda informacja o środowisku, niezależnie od tego, czy została wymieniona w art. 9 ust. 1 u.i.o.ś., chyba że organ ochrony środowiska, na podstawie przepisów ustawy wykaże, że w konkretnej sprawie nie ma możliwości udostępnienia informacji o środowisku i jego ochronie (patrz np. wyrok NSA z dnia 19 marca 2026 r. sygn. akt III OSK 2184/25, dostępny jw. - i powołane tam orzecznictwo). Z kolei według art. 4 u.i.o.ś. każdy ma prawo do informacji o środowisku i jego ochronie na warunkach określonych ustawą. Natomiast art. 8 ust. 1 u.i.o.ś. stanowi, że władze publiczne są obowiązane do udostępniania każdemu informacji o środowisku i jego ochronie, które są informacjami znajdującymi się w posiadaniu władz publicznych lub informacjami przeznaczonymi dla władz publicznych, w zakresie, w jakim nie dotyczy to ich działalności ustawodawczej, a w przypadku sądów i trybunałów - działalności orzeczniczej. Stosownie zaś do art. 9 ust. 1 u.i.o.ś. udostępnieniu, o którym mowa w art. 8, podlegają informacje dotyczące: 1) stanu elementów środowiska, takich jak: powietrze, woda, powierzchnia ziemi, kopaliny, klimat, krajobraz i obszary naturalne, w tym bagna, obszary nadmorskie i morskie, a także rośliny, zwierzęta i grzyby oraz inne elementy różnorodności biologicznej, w tym organizmy genetycznie zmodyfikowane, oraz wzajemnych oddziaływań między tymi elementami; 2) emisji, w tym odpadów promieniotwórczych, a także zanieczyszczeń, które wpływają lub mogą wpłynąć na elementy środowiska, o których mowa w pkt 1; 3) środków, takich jak: środki administracyjne, polityki, przepisy prawne dotyczące środowiska i gospodarki wodnej, plany, programy oraz porozumienia w sprawie ochrony środowiska, a także działań wpływających lub mogących wpłynąć na elementy środowiska, o których mowa w pkt 1, oraz na emisje i zanieczyszczenia, o których mowa w pkt 2, jak również środków i działań, które mają na celu ochronę tych elementów; 4) raportów na temat realizacji przepisów dotyczących ochrony środowiska; 5) analiz kosztów i korzyści oraz innych analiz gospodarczych i założeń wykorzystanych w ramach środków i działań, o których mowa w pkt 3; 6) stanu zdrowia, bezpieczeństwa i warunków życia ludzi, oraz stanu obiektów kultury i obiektów budowlanych - w zakresie, w jakim oddziałują na nie lub mogą oddziaływać: a) stany elementów środowiska, o których mowa w pkt 1, lub b) przez elementy środowiska, o których mowa w pkt 1 - emisje i zanieczyszczenia, o których mowa w pkt 2, oraz środki, o których mowa w pkt 3. Dodać należy, że omawiana ustawa środowiskowa nie zawiera własnej definicji "środowiska", jednakże pojęcie to zostało objaśnione w art. 3 pkt 39 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2025 r., poz. 647 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przez środowisko rozumie się ogół elementów przyrodniczych, w tym także przekształconych w wyniku działalności człowieka, a w szczególności powierzchnię ziemi, kopaliny, wody, powietrze, krajobraz, klimat oraz pozostałe elementy różnorodności biologicznej, a także wzajemne oddziaływania pomiędzy tymi elementami. Ustawa środowiskowa z 2008 r. dotyczy zatem informacji o elementach środowiska o charakterze przyrodniczym i ewentualnych działaniach władz w zakresie utrzymania właściwego stanu środowiska przyrodniczego. Trzeba zarazem podkreślić, że przepis art. 9 ust. 1 pkt 1 u.i.o.ś. stanowi transpozycję do polskiego systemu prawnego dyrektywy 2003/4/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2003 r. w sprawie publicznego dostępu do informacji dotyczących środowiska i uchylającej dyrektywę Rady 90/313/EWG (Dz.U.WE seria L nr 41 poz. 26) - dalej: dyrektywa. W motywie 10 dyrektywy wskazano, że definicja informacji o środowisku powinna zostać sprecyzowana, tak by uwzględniać informacje w dowolnej formie dotyczące stanu środowiska, czynników, środków lub działań, które wpływają lub mogą wpłynąć na środowisko lub mają na celu jego ochronę, analizy kosztów i korzyści oraz analizy gospodarcze wykorzystywane w ramach takich środków lub działań, jak również informacje dotyczące stanu ludzkiego zdrowia i bezpieczeństwa, łącznie ze skażeniem łańcucha pokarmowego, warunkami życia człowieka, obiektami kultury i budowlami w stopniu, w jakim ulegają one lub mogą ulec, wpływowi tych elementów. Prawodawca unijny zaznaczył, że przepisy o dostępie do informacji o środowisku mają zastosowanie do zjawisk związanych z funkcjonowaniem elementów o charakterze przyrodniczym. W konsekwencji, wiodącym w definicji jest rozumienie środowiska w sensie środowiska przyrodniczego, jednak z wzięciem pod uwagę jego stanu aktualnego (środowisko przyrodnicze to nie środowisko pierwotne), stanu wynikającego z faktu korzystania ze środowiska przez człowieka (por. np. wyroki NSA z dnia 9 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 3483/18, 24 października 2023 r. sygn. akt III OSK 651/23, 17 kwietnia 2024 r. sygn. akt III OSK 1045/23 i 22 maja 2024 r. sygn. akt III OSK 639/23, dostępne jw.). W następnej kolejności należy zauważyć, że informacje, o których mowa w ust. 1 [informacje o środowisku], udostępnia się w formie ustnej, pisemnej, wizualnej, dźwiękowej, elektronicznej lub innej formie (art. 9 ust. 2 u.i.o.ś.). Zarazem w myśl art. 15 ust. 1 u.i.o.ś. udostępnienie informacji o środowisku następuje w sposób i formie określonych we wniosku. Przy czym, według art. 14 ust. 1 i 2 tej ustawy władze publiczne udostępniają informację o środowisku i jego ochronie bez zbędnej zwłoki, nie później niż w ciągu miesiąca od dnia otrzymania wniosku. Termin, o którym mowa w ust. 1, może zostać przedłużony do 2 miesięcy ze względu na stopień skomplikowania sprawy. W tym przypadku przepisy art. 35 § 5 i art. 36 Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się odpowiednio. W konsekwencji, mając na uwadze przywołane przepisy, na podstawie art. 14 ust. 1 u.i.o.ś. podmiot, do którego skierowane jest żądanie udostępnienia informacji, jeżeli uzna ją za informację o środowisku i jego ochronie, udostępnia tę informację przez zwykłą czynność materialno-techniczną albo na podstawie art. 20 ust. 1 u.i.o.ś. wydaje decyzję o odmowie udostępnienia informacji o środowisku i jego ochronie. Natomiast jeżeli podmiot, do którego skierowane jest żądanie udostępnienia informacji, uzna, że informacja ta nie stanowi informacji o środowisku, winien – w drodze pisma – poinformować wnioskodawcę o zajętym stanowisku (patrz np. wyrok NSA z dnia 18 marca 2025 r. sygn. akt III OSK 6393/21, dostępny jw.). W skierowanym do Wójta Gminy wniosku z dnia 12 stycznia 2026 r. skarżący, powołując się m.in. na art. 4 ust. 1, art. 8 ust. 1 w zw. z art. 9 ust. 1 u.i.o.ś., zażądali udostępnienia informacji poprzez przekazanie kserokopii lub skanów dokumentów dotyczących prowadzonego postępowania, w szczególności: decyzji administracyjnej nr [...] z dnia 30 grudnia 2025 r. wraz z uzasadnieniem, dokumentów z oględzin lub kontroli, jeżeli były przeprowadzane, notatek służbowych sporządzonych w toku postępowania, korespondencji prowadzonej z innymi organami, w tym w szczególności z organami ochrony środowiska i organami sanitarnymi, innych dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy dotyczących oddziaływania na środowisko. Jako formę udostępnienia wskazali kserokopie lub skany dokumentów, przesłane listownie na adres wnioskodawców. Natomiast Wójt w piśmie z dnia 26 stycznia 2026 r. znak [...], w odpowiedzi na ich wniosek z dnia 12 stycznia 2026 r., poinformował wnioskodawców, że "istnieje możliwość dokonania wglądu do akt sprawy w siedzibie Urzędu, w godzinach jego urzędowania". Zdaniem Sądu, z pierwszego wejrzenia (prima facie) wniosek skarżących z dnia 12 stycznia 2026 r. o udostępnienie informacji i dokumentów dotyczących składowania obornika w pobliżu ich działki oraz związanych z tym oddziaływań na środowisko w sąsiedztwie ich nieruchomości co do zasady mieści się w zakresie przedmiotowym trybu dostępu do informacji o środowisku i jego ochronie (art. 9 ust. 1 u.i.o.ś.). Odnosi się bowiem do informacji dotyczących okoliczności mogących mieć wpływ na utrzymanie i ochronę stanu środowiska (wynikającego z faktu korzystania ze środowiska przez człowieka) przed ewentualnymi (negatywnymi) oddziaływaniami składowania obornika na środowisko w sąsiedztwie ich nieruchomości. Fakt, że to żądanie obejmuje informacje dotyczące korzystania nieruchomości i związanych z tym oddziaływań na środowisko, odnoszące się do konkretnego terenu, na którym składowany jest obornik w sąsiedztwie ich nieruchomości, nie mogło z góry (a limine) dyskwalifikować przedmiotowego wniosku, jako dotyczącego informacji o środowisku. Przy tym, w sprawie nie budzi wątpliwości, że Wójt Gminy, do którego zostało skierowane żądanie udostępnienia informacji, jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji o środowisku w rozumieniu art. 8 ust. 1 pkt 1 u.i.o.ś. Wspomnieć zarazem należy, że organ zobowiązany jest do udostępnienia informacji o środowisku i jego ochronie, jeżeli jest w ich posiadaniu. Mając na uwadze powyższe, Sąd stwierdza, że dokumentacja, której udostępnienia żądali skarżący – co do ogółu żądań – stanowi lub może stanowić nośnik informacji o środowisku, wobec czego jej udostępnienie zasadniczo powinno nastąpić z zachowaniem terminu określonego w art. 14 ust. 1 ustawy środowiskowej. Natomiast – jak już wspomniano – ewentualna odmowa udostępnienia powinna przybrać formę decyzji administracyjnej, o czym przesądza art. 20 ust. 1 tej ustawy. Z kolei, jeżeli organ (adresat wniosku) uzna, że informacja wskazana we wniosku (całość lub niektóre żądania) nie stanowi informacji o środowisku, to powinien w formie pisma poinformować wnioskodawcę o zajętym stanowisku. Z art. 16 w zw. z art. 20 ustawy środowiskowej wynika enumeratywny katalog sytuacji, w których władze publiczne mogą odmówić udostępnienia informacji oraz wskazują decyzję administracyjną jako prawną formę odmowy udostępnienia informacji. Jeżeli nie zachodzi żadna przesłanka odmowy, a organ nie odmówił udostępnienia informacji w drodze decyzji, to zastosowanie znajduje art. 14 ust. 1 ustawy środowiskowej. Oznacza to, że co do zasady organ udostępnia tego rodzaju informacje bez zbędnej zwłoki, nie później niż w ciągu miesiąca od dnia otrzymania wniosku, a udostępnienie takie przybiera formę czynności materialno-technicznej. W wyniku rozpoznania skargi na bezczynność Wójta Gminy, Sąd przede wszystkim stwierdził, że jakkolwiek formalnie dopuszczalna, to jednak skarga nie była merytorycznie zasadna w dniu jej wniesienia (3 lutego 2026 r.), gdyż według stanu sprawy na ten dzień organ nie pozostawał bezczynny, czy też w ogóle nie mógł pozostawać w zwłoce w jej załatwieniu, ponieważ nie upłynął jeszcze podstawowy, ustanowiony ustawowo termin jednego miesiąca na jej załatwienie. Skoro na dzień wniesienia skargi nie upłynął ustawowy termin do wykonania obowiązków związanych z udostępnianiem informacji o środowisku (art. 14 u.i.o.ś.), to organ nie mógł dopuścić się bezczynności w zakresie rozpatrzenia wniosku skarżących (art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.). Podsumowując całość przestawionych rozważań, należy podkreślić, że Wójt w dacie wniesienia skargi nie pozostawał w zwłoce (w stanie zarzucanej mu bezczynności) w załatwieniu przedmiotowej sprawy (por. np. wyrok NSA z dnia 18 października 2023 r. sygn. akt III OSK 1809/22, dostępny jw.). Skoro na dzień wniesienia skargi zarzucany stan zwłoki organu w załatwieniu sprawy nie miał – i nie mógł jeszcze mieć – miejsca, nie było też podstaw do uwzględnienia skargi i wydania rozstrzygnięć, o których mowa w art. 149 § 1, 1a i 2 p.p.s.a. W takim stanie rzeczy skarga podlegała oddaleniu, o czym też Sąd orzekł w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.