II SAB/Po 301/25

Dnia 7 maja 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Ławrynowicz Sędzia WSA Sebastian Michalski Asesor WSA Jacek Rejman (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 maja 2026 roku sprawy ze skargi V. M. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o wznowienie postępowania w sprawie rodzinnego kapitału opiekuńczego I. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do rozpatrzenia sprawy z wniosku V. M. z dnia 16 sierpnia 2024 roku o wznowienie postępowania w sprawie rodzinnego kapitału opiekuńczego; II. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności w sprawie opisanej w pkt I; III. stwierdza, że bezczynność ta nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; IV. w pozostałej części skargę oddala.

V. M. (dalej również jako; skarżąca; strona; wnioskodawczyni) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej również: Zakład; ZUS; organ) w związku z nierozpatrzeniem wniosku z dnia 16 sierpnia 2024 r. o wznowienie postępowania w sprawie rodzinnego kapitału opiekuńczego na syna R. M. (znak sprawy [...]). Skarżąca zarzuciła organowi: naruszenie przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r., poz. 1691) - dalej: k.p.a., tj. art. 6, art. 7, art. 8 § 1 i 2, art. 19, art. 35, art. 36 § 1, art. 77 § 1, art. 79, art. 79a § 1 oraz art. 149 § 3 k.p.a.; naruszenie art. 7 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP; naruszenie przepisów ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o rodzinnym kapitale opiekuńczym (Dz.U. z 2021 r., poz. 2270 ze zm.) - dalej: r.k.o., tj. art. 33a ust. 2 i 3 r.k.o.; naruszenie art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r. nr 61, poz. 284 ze zm.) - dalej: EKPCz. Przy tak sformułowanych zarzutach, rozwiniętych w uzasadnieniu skargi, strona wniosła o: 1. zobowiązanie Zakładu do rozpoznania wniosku o wznowienie postępowania w sprawie rodzinnego kapitału opiekuńczego na dziecko - syna R. M. oraz do wydania decyzji w sprawie w terminie 30 dni od dnia doręczenia prawomocnego wyroku; 2. stwierdzenie rażącej bezczynności organu; 3. zasądzenie sumy pieniężnej z tytułu przewlekłości postępowania. W odpowiedzi na skargę Zakład, reprezentowany przez pełnomocnika procesowego, wniósł o jej oddalenie i przedstawił następujące, istotne okoliczności stanu faktycznego sprawy. Skarżąca w dniu 6 lipca 2022 r. wystąpiła z wnioskiem o rodzinny kapitał opiekuńczy dla dziecka - R. M.. W wyniku automatycznego rozpatrzenia wniosku, informacją z dnia 7 lipca 2022 r. powiadomiono skarżącą o przyznaniu prawa do rodzinnego kapitału opiekuńczego od 1 lipca 2022 r. do 31 maja 2023 r. dla wskazanego dziecka - w kwocie 1000 zł miesięcznie oraz od 1 czerwca 2023 r. do 30 czerwca 2023 r. - w kwocie 500 zł. Następnie, na podstawie danych z rejestru Straży Granicznej ustalono, że skarżąca oraz wskazane dziecko, na które zostało przyznane świadczenie, utracili legalny pobyt w Polsce w związku z wyjazdem z terytorium Polski w dniu 4 września 2022 r., a ponowny przyjazd do Polski w dniu 21 czerwca 2023 r. nie został odnotowany przez Komendanta Głównego Straży Granicznej jako przyjazd obywatela [...] w związku działaniami wojennymi. Skarżąca utraciła status "[...]". W związku z powyższym ZUS kilkakrotnie (13 czerwca 2023 r., 21 sierpnia 2023 r. oraz 3 listopada 2023 r.) wzywał skarżącą do wyjaśnienia rozbieżności wynikających ze złożonego wniosku o rodzinny kapitał opiekuńczy z danymi zawartymi w rejestrze Komendanta Głównego Straży Granicznej. Z uwagi na brak modyfikacji danych tym rejestrze, organ decyzją z dnia 28 lutego 2024 r. uchylił przyznane stronie prawo do rodzinnego kapitału opiekuńczego na wyżej wskazane dziecko od dnia 1 października 2022 r. do 30 czerwca 2023 r. Decyzja została doręczona skarżącej w dniu 14 marca 2024 r. (Identyfikator Poświadczenia: [...]). Skarżąca odwołała się od powyższej decyzji w dniu 8 kwietnia 2024 r. Organ decyzją z dnia 28 maja 2024 r. powiadomił skarżącą, że wypłacony rodzinny kapitał opiekuńczy na dziecko - R. M., za okres od 1 października 2022 r. do 30 listopada 2022 r., w łącznej kwocie 2000 zł stanowi nienależnie pobrany kapitał i zobowiązał skarżącą do jego zwrotu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu odwołania z dnia 8 kwietnia 2024 r. od decyzji z dnia 28 lutego 2024 r. o uchyleniu prawa do rodzinnego kapitału opiekuńczego od 1 października 2022 r. do 30 czerwca 2023 r. na syna skarżącej, postanowieniem z dnia 3 lutego 2025 r. stwierdził uchybienie terminu do wniesienie odwołania. W dniu 16 sierpnia 2024 r. skarżąca ponownie odwołała się od decyzji o uchyleniu jej prawa do rodzinnego kapitału opiekuńczego oraz zwróciła się do Prezesa ZUS z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania wraz wnioskiem o wznowienie postępowania w sprawie. Po rozpatrzeniu wniosku skarżącej z dnia 16 sierpnia 2024 r. organ postanowieniami z dnia 3 lutego 2025 r. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W odniesieniu do powyższych postanowień toczyły się postępowania ze skargi V. M. przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu. Wyrokiem z dnia 12 czerwca 2025 r. sygn. II SA/Po 253/25 WSA w Poznaniu oddalił skargę V. M. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 lutego 2025 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Wyrokiem z dnia 12 czerwca 2025 r. sygn. II SA/Po 254/25 WSA w Poznaniu oddalił skargę V. M. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 lutego 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Powyższe wyroki uprawomocniły się w dniu 9 sierpnia 2025 r. W związku z wniesioną w niniejszej sprawie w dniu 8 listopada 2025 r. skargą na bezczynność ZUS organ ustalił, że w związku z aktualizacją zapisów w Rejestrze Komendanta Głównego Straży Granicznej w zakresie daty utraty legalności pobytu w Polsce w związku z działaniami wojennymi w Ukrainie, Straż Graniczna zaktualizowała rejestr, z którego wynika, że zarówno wnioskodawczyni, jak i jej dziecko posiadają prawo do legalnego pobytu w Polsce w okresie od 21 czerwca 2022 r. do 4 marca 2026 r. Wobec tego sprawa została przekazana do organu pierwszej instancji, tj. Centrum Świadczeń dla Rodzin w celu wznowienia postępowania i wydania stosownej decyzji. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 4 grudnia 2025 r. [...] uchylił decyzję własną z dnia 28 lutego 2024 r. i przyznał skarżącej rodzinny kapitał opiekuńczy zgodnie z wnioskiem. Odnosząc się do zarzutu bezczynności, organ wskazał na to, że wniosek o wznowienie postępowania nie mógł być rozpoznany łącznie z odwołaniem i wnioskiem o przywrócenie terminu, bowiem wznowienie postępowania może nastąpić wyłącznie w stosunku do ostatecznej decyzji organu, co wnioskodawczyni kwestionowała, wnosząc odwołanie w sprawie i domagając się przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W ocenie organu nie można uznać, że skarżąca skutecznie wystąpiła z wnioskiem o wznowienie postępowania, skoro wniosek ten pozostawał w sprzeczności z wniesionym odwołaniem. Pismo z dnia 16 sierpnia 2024 r. nosiło nazwę odwołanie i tak zostało potraktowane przez organ. Skarżąca nie wystąpiła z wnioskiem o wznowienie postępowania po jego zakończeniu, tj. po 9 sierpnia 2025 r. Ponaglenie na bezczynność z dnia 14 lutego 2025 r. było wniesione w dacie, kiedy postanowienie z dnia 3 lutego 2025 r. nie było ostateczne. WSA w Poznaniu rozpoznawał wtedy sprawy ze skargi V. M. o sygn. akt II SA/Po 252/25 oraz II SA/Po 253/25. Ponadto, załączone przez stronę zaświadczenia z rejestru PESEL wydane zostały 2 maja 2025 r., tj. w trakcie rozpoznawania sprawy przed WSA w Poznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się częściowo uzasadniona. Na wstępie wyjaśnić należy, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.) - dalej: p.p.s.a., który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Sytuacja, o której stanowi art. 119 pkt 4 p.p.s.a., zaistniała w rozpoznawanej sprawie, ponieważ przedmiotem zaskarżenia jest bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpoznania wniosku skarżącej o wznowienie postępowania w sprawie przyznania rodzinnego kapitału opiekuńczego. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki określone w ustawie. Stosownie do treści art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Przepis art. 149 § 1 p.p.s.a. stanowi, że sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu lub na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie skarga V. M. okazała się formalnie dopuszczalna, bowiem została poprzedzona ponagleniem i nie została wniesiona po zakończeniu postępowania w przedmiotowej sprawie, co wynika z okoliczności przywołanych w części sprawozdawczej niniejszego uzasadnienia. W przypadku skargi na bezczynność lub przewlekłość (przewlekłe prowadzenie) postępowania jej wniesienie dopuszczalne jest wówczas, gdy strona przed wniesieniem skargi wniosła do organu ponaglenie, wyczerpując przysługujący jej środek zaskarżenia (art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a.). Skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu (art. 53 § 2b p.p.s.a.). Strona skarżąca przed wniesieniem skargi dopełniła tego wymogu formalnego. Ponaglenie na bezczynność organu (niezałatwienie sprawy w terminie) wniesione zostało w piśmie z dnia 14 lutego 2025 r. Natomiast skarga na bezczynność została wniesiona bezpośrednio w dniu 18 listopada 2025 r. Zgodnie z art. 35 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (art. 35 § 2 k.p.a.). Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 k.p.a.). Załatwienie sprawy w postępowaniu uproszczonym powinno nastąpić niezwłocznie, nie później niż w terminie miesiąca od dnia wszczęcia postępowania (art. 35 § 3a k.p.a.). Natomiast zgodnie z art. 35 § 4 k.p.a., przepisy szczególne mogą określać inne terminy niż określone w § 3 i 3a. Jak wynika z art. 35 § 5 k.p.a., do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów doręczania z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej, o której mowa w art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 285, 1860 i 2699), okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu. Ponadto, o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy (art. 36 § 1 k.p.a.). Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 k.p.a.). Godzi się w związku z tym wyjaśnić, że pod pojęciem "bezczynności" należy rozumieć, zgodnie z art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., niezałatwienie sprawy przez organ w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. Obecne rozumienie bezczynności sprowadza się do ograniczenia jego rozumienia do niewydania w terminie decyzji lub postanowienia (względnie aktu lub czynności wskazanych w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.). Pojęcie "bezczynności" w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 oraz art. 149 p.p.s.a. sprowadza się zatem do badania kwestii ewentualnego naruszenia "terminowości" działania organów administracyjnych - niezałatwienie sprawy w terminie. W tym ujęciu dochowanie przez organ ustawowego terminu załatwienia sprawy, względnie jego sukcesywne przedłużanie z zachowaniem aktów staranności przewidzianych w art. 36 k.p.a. wyklucza możliwość skutecznego postawienia organowi zarzutu bezczynności. W kontrolowanej sprawie zarzut bezczynności stawiany jest przez skarżącą w związku z nierozpoznaniem jej wniosku z dnia 16 sierpnia 2024 r. o wznowienie postępowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w sprawie dotyczącej przyznania kapitału opiekuńczego na jej syna R. M.. Jak zaś wynika z części sprawozdawczej niniejszego uzasadnienia: 1. Decyzją z dnia 28 lutego 2024 r. Zakład uchylił skarżącej prawo do rodzinnego kapitału opiekuńczego na syna za okres od 1 października 2022 r. do 30 czerwca 2023 r. 2. Skarżąca wniosła odwołanie od tej decyzji w dniu 8 kwietnia 2024 r. 3. Decyzją z dnia 28 maja 2024 r. ZUS uznał wypłacony rodzinny kapitał opiekuńczy za okres od 1 października 2022 r. do 30 listopada 2022 r. w kwocie 2000 zł za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązał skarżącą do jego zwrotu. 4. Prezes ZUS postanowieniem z dnia 3 lutego 2025 r. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia 28 lutego 2024 r. 5. W dniu 16 sierpnia 2024 r. skarżąca ponownie odwołała się od decyzji uchylającej prawo do świadczenia oraz złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania oraz wniosła o wznowienie postępowania. 6. Postanowieniami z dnia 3 lutego 2025 r. Prezes ZUS odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz stwierdził uchybienie terminu do jego wniesienia. 7. Strona zaskarżyła powyższe postanowienia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. 8. Wyrokiem z dnia 12 czerwca 2025 r. sygn. II SA/Po 253/25 WSA w Poznaniu oddalił skargę na postanowienie dotyczące uchybienia terminu do wniesienia odwołania, a wyrokiem z dnia 12 czerwca 2025 r. sygn. II SA/Po 254/25 WSA w Poznaniu oddalił skargę na postanowienie dotyczące odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Obydwa te wyroki uprawomocniły się w dniu 9 sierpnia 2025 r. Co istotne w tej sprawie, wniosek o wznowienie postępowania został zawarty w odwołaniu od decyzji, które jednocześnie obejmowało wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Zdaniem Sądu, organ prawidłowo w pierwszej kolejności dokonał oceny terminowości wniesionego odwołania oraz rozpoznał wniosek o przywrócenie terminu. Dopiero po zakończeniu tych postępowań, tj. po uprawomocnieniu się wyroków tutejszego Sądu wydanych w sprawach o sygn. II SA/Po 253/25 i II SA/Po 254/25 oraz po zwrocie akt sprawy (art. 286 § 1 i 2 p.p.s.a.), organ mógł przystąpić do rozpatrzenia wniosku skarżącej o wznowienie postępowania. Wznowienie postępowania może bowiem dotyczyć wyłącznie spraw zakończonych ostateczną decyzją administracyjną (art. 145 § 1 k.p.a.). Sąd z urzędu ustalił, że akta sprawy po zakończeniu tych postępowań sądowych zostały zwrócone organowi w dniu 9 września 2025 r. (w związku z uprawomocnieniem się przywołanych orzeczeń), natomiast organ podjął czynności dotyczące przedmiotowego wniosku z dnia 16 sierpnia 2024 r. (k. 115 akt adm.) dopiero po wniesieniu skargi na bezczynność w tej sprawie, co nastąpiło 18 listopada 2025 r. (k. 6-16v akt sąd., k. 327-329 akt adm.). Ostatecznie, Zakład uchylił decyzję własną z dnia 28 lutego 2024 r. znak [...] (k. 49 akt adm.), przyznając skarżącej świadczenie na syna R. M. za sporne okresy decyzją z dnia 4 grudnia 2025 r. [...] (k. 331), a zatem zgodnie z jej pierwotnym wnioskiem z dnia 6 lipca 2022 r. (k. 1, 11), jak też z wnioskiem z dnia 16 sierpnia 2024 r. o wznowienie postępowania w sprawie znak [...] na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Skoro zaś załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy (art. 35 § 3 k.p.a.), należało uznać, że organ dopuścił się zarzucanej mu bezczynności, bowiem nie dochował tego terminu, liczonego od dnia 9 września 2025 r., ani nie zawiadomił skarżącej o niezałatwieniu jej sprawy w terminie (art. 36 § 1 k.p.a.). Mając powyższe na uwadze Sąd w pkt II wyroku, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., stwierdził, że ZUS dopuścił się zarzucanej bezczynności. Stosownie zaś do treści art. 149 § 1a p.p.s.a., Sąd w pkt III wyroku stwierdził, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Jak wskazuje się w orzecznictwie, dla ustalenia bezczynności z rażącym naruszeniem prawa konieczne jest stwierdzenie, że przekroczenie ustawowych terminów w załatwieniu sprawy jest znaczne i niezaprzeczalne, pozbawione racjonalnego (prawnego) uzasadnienia, powiązane z niezastosowaniem trybu informowania strony o powodach niezałatwienia sprawy w terminie oraz niewyznaczeniem nowego terminu jej rozpatrzenia, jak też brakiem okoliczności wyłączającej możliwość przypisania organowi zawinienia za bezczynność. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działania (zaniechania organu), które można interpretować jako unikanie podjęcia rozstrzygnięcia bądź lekceważenie praw podmiotu domagającego się czynności (patrz m.in. wyrok NSA z dnia 7 czerwca 2016 r. sygn. akt II OSK 1810/16, dostępny w bazie orzeczeń pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu, mimo przekroczenia przez organ ustawowego miesięcznego terminu rozpatrzenia sprawy, która wymagała przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, jednak nie była szczególnie skomplikowana, a także mimo braku zawiadomienia skarżącej o niezałatwieniu sprawy w terminie, nie można w tej sprawie mówić o przekroczeniu znaczącym, pozbawionym jakiejkolwiek przyczyny czy wynikającym z unikania przez organ podjęcia rozstrzygnięcia i lekceważącego podejścia do praw podmiotu domagającego się czynności. Organ załatwił wprawdzie sprawę dopiero po wniesieniu skargi na bezczynność, jednak uczynił to niezwłocznie po wniesieniu skargi, a opóźnienie to było stosunkowo krótkie. Jak już wspomniano, ostatecznie organ wydał decyzję i przyznał skarżącej rodzinny kapitał opiekuńczy zgodny z pierwotnym wnioskiem. Z tego względu Sąd uznał, że stwierdzona bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt III wyroku). W następnej kolejności Sąd wyjaśnia, że celem skargi na bezczynność jest doprowadzenie do uzyskania takiego działania organu, które załatwi (doprowadzi do rozpatrzenia) wniosek (żądanie) skarżącego. Tylko wówczas, gdy w momencie wnoszenia skargi na bezczynność oraz w momencie orzekania przez sąd istnieje (trwa nadal) stan bezczynności, sąd może w wyroku sformułować zobowiązanie organu do załatwienia wniosku strony na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W przypadku zaś, gdy po wniesieniu skargi na bezczynność organu, ale przed jej rozpoznaniem przez sąd administracyjny, organ wyda akt lub dokona czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, co do których pozostawał w bezczynności – brak jest podstaw do wydawania wyroku zobowiązującego. W takim wypadku znajduje zastosowanie regulacja art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., tj. postępowanie ze skargi na bezczynność w zakresie zobowiązania organu do załatwienia sprawy podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe w tej części. Kwestię tę przesądziła uchwała składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I OPS 6/08 (orzeczenie dostępne jw.). W niniejszej sprawie stan bezczynności ustał w związku z załatwieniem wniosku skarżącej poprzez wydanie przez ZUS w dniu 4 grudnia 2025 r. uchylającej wcześniejszą decyzję z dnia 28 lutego 2024 r. i jednocześnie przyznającej rodzinny kapitał opiekuńczy. Okoliczność tę Sąd zobowiązany był uwzględnić przy wyrokowaniu (por. np. wyrok NSA z dnia 27 lutego 2020 r. sygn. akt II OSK 2423/19, dostępny jw.), co też uczynił, umarzając w punkcie I wyroku na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w związku z art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. postępowanie w zakresie zobowiązania organu do rozpatrzenia (załatwienia) wniosku o wznowienie postępowania z dnia 16 sierpnia 2024 r. Sąd wyjaśnia również, że nie uwzględnił wniosku skarżącej o przyznanie od organu na jej rzecz sumy pieniężnej i w tym zakresie skarga została na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalona (pkt IV wyroku). W orzecznictwie wskazuje się, że stosowanie wobec organu środków określonych w art. 149 § 2 p.p.s.a. – tj. wymierzenia grzywny lub przyznania sumy pieniężnej – jest uprawnieniem dyskrecjonalnym sądu, a zatem możliwością, z której sąd może skorzystać, jeżeli realia sprawy są niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia ochrony praw strony. Tego rodzaju dodatkowe środki mogą być stosowane przez sąd w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu, to jest wówczas, gdy brak jest jakichkolwiek okoliczności, które ten stan rzeczy mogłyby tłumaczyć, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez nałożenia tej sankcji organ sprawy nadal nie załatwi (por. np. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2016 r. sygn. akt I OSK 642/15, dostępny jw.). Wybór odpowiedniego środka powinien być zasadniczo warunkowany celem skargi na bezczynność, którym jest zwalczenie stanów zaniechania mających miejsce w postępowaniu i doprowadzenie do jego zakończenia. Przyznanie sumy pieniężnej pełni funkcję kompensacyjną za krzywdę, której strona doznała na skutek wadliwego działania administracji publicznej. W orzecznictwie sformułowano pogląd, że przyznanie sumy pieniężnej jest dodatkowym środkiem o charakterze dyscyplinująco-represyjnym, który powinien być stosowany w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy, a więc w tego rodzaju sytuacjach, gdzie oceniając całokształt działań organu, można dojść do przekonania, że noszą one znamiona celowego unikania załatwienia sprawy, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tych dodatkowych sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie taki przypadek nie zachodzi w związku z przypisaną organowi bezczynnością w załatwieniu sprawy, która nie nosiła znamion rażącego naruszania prawa. Z kolei sam fakt, że organ dopuścił się bezczynności nie stanowi dostatecznej przesłanki usprawiedliwiającej przyznanie sumy pieniężnej od organu. Konsekwentnie, należy jeszcze zauważyć, że Sąd nie znalazł także podstaw do zastosowania w tej sprawie z urzędu środka prawnego w postaci grzywny. Poza tym warto podkreślić, że nawet w przypadku stwierdzenia, iż bezczynność organu miała postać kwalifikowaną ustawodawca nie zobowiązał sądu do automatycznego wymierzenia organowi grzywny czy przyznania każdemu skarżącemu sumy pieniężnej, lecz jedynie pozostawił to uznaniu sądu. W tym stanie rzeczy Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.